II OZ 957/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 855/11 odmawiające zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. W. na zarządzenie zastępcze Wojewody Łódzkiego z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 855/11 odmówił Z. W. zmiany postanowienia z dnia 29 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na zarządzenie zastępcze Wojewody Łódzkiego z dnia [...] czerwca 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 8 listopada 2011 r. Z. W. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 553/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. W dniu 22 sierpnia 2012 r. Z. W. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek oświadczył, iż jego stan zdrowia nie pozwala na osobiste uczestnictwo w postępowaniu. Ponadto wskazał, że nową okolicznością wpływającą na jego sytuację osobistą jest zawarcie w dniu [...] 2012 r. związku małżeńskiego. Skarżący oświadczył, że żona spodziewa się dziecka, a ciąża jest zagrożona. Z tego powodu żona przebywa aktualnie na zwolnieniu lekarskim. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. W. Jest właścicielem domu o powierzchni 87,2 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 95 ha, budynków gospodarczych, samochodu marki [...] oraz ciągnika rolniczego. Na miesięczne dochody gospodarstwa domowego składają się: wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę skarżącego w kwocie 10.700 zł oraz zasiłek żony w kwocie 2.000 zł, co daje łączną kwotę w wysokości 12.700 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi potraktował wniosek z dnia 22 sierpnia 2012 r. jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 29 marca 2012 r. Powołując przepis art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd zaznaczył, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 553/12. Zgodnie zaś z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Moc wiążąca w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 237/12,LEX nr 1138282). Ponadto Sąd zaznaczył, że zgodnie z treścią art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, iż ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo z żoną. Stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy kształtują się na poziomie 12.700 zł, na które składają się wynagrodzenie skarżącego w kwocie 10.700 zł oraz zasiłek chorobowy żony w kwocie 2.000 zł. Skarżący posiada ponadto majątek o znacznej wartości w postaci nieruchomości (dom, budynki gospodarcze, nieruchomość rolną o powierzchni 95 ha), a także ruchomości (samochód osobowy oraz ciągnik rolniczy). Dokonując zatem porównania oświadczenia majątkowego zawartego w formularzu PPF z dnia 22 sierpnia 2012 r. z oświadczeniem zawartym w formularzu z dnia 10 stycznia 2012 r., stanowiącym podstawę wydania postanowienia z dnia 29 marca 2012 r. Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie pogorszyła się. Wręcz przeciwnie, sytuacja finansowa skarżącego uległa poprawie, bowiem jak wynika ze złożonych oświadczeń, miesięczny dochód gospodarstwa domowego strony zwiększył się w stosunku do dochodu wykazanego w oświadczeniu majątkowym z dnia 10 stycznia 2012 r. o kwotę ponad 1.900 zł. Tym samym Sąd stwierdził, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej uniemożliwiającej mu poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika, zatem brak istotnej zmiany sytuacji majątkowej skarżącego oznaczał brak podstaw do zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 marca 2012 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z. W. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 165 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła taka zmiana okoliczności, która skutkowałaby uchyleniem bądź zmianą postanowienia, oraz uznaniu, iż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że rozpoznaniu przez Sąd I instancji podlegał kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącego. Okoliczność, że skarżącemu prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy nie wyklucza możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Jak jednak prawidłowo podkreślił Sąd I instancji, zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w powołanym przepisie, wyraża się w tym, że organy państwowe muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. pod red. prof. R. Hausera, prof. M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck 2011, s. 576). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w prawomocnym postanowieniu z dnia 29 marca 2012 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia tego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał, aby nastąpiła na tyle istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów ustanowienia adwokata, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania jego i jego rodziny. Z porównania treści oświadczeń składanych przez skarżącego przy składaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym wynika, że sytuacja finansowa skarżącego nie uległa pogorszeniu. Wobec powyższego Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż Z. W. nie wykazał, aby doszło do takiej zmiany jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uzasadniłaby zmianę postanowienia z dnia 29 marca 2012 r. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.