II OSK 2209/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak, po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r.p1 na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. i M. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 889/11 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D. i M. W. oraz M. i J. W. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 299/05 postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r., II SA/Wr 889/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę D. i M. W. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 czerwca 2010 r., II SA/Wr 299/05. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał w pierwszej kolejności, że skargę M. i J. W. odrzucił z uwagi na brak uiszczenia wpisu. M. i J. W. nie zostali zwolnieni z obowiązku uiszczania kosztów sądowych i nie wykonali w terminie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 grudnia 2011 r. o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego, doręczonego pełnomocnikom (D. i M. W.) w dniu 2 stycznia 2011 r. Uzasadniając odrzucenie skargi D. i M. W., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że z treści skargi o wznowienie postępowania wniesionej w niniejszej sprawie oraz pisma skarżących z dnia 8 stycznia 2012 r. wynika, że D. W. i M. W. swoją skargę o wznowienie postępowania uzasadniają okolicznościami, o jakich mowa w art. 271 pkt 1 oraz w art. 273 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. Stosownie do art. 280 p.p.s.a., na posiedzeniu niejawnym Sąd bada, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Badanie, o którym mowa w tym przepisie, nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. W związku z tym, na tym etapie postępowania Sąd nie bada, czy podnoszone podstawy wznowienia są merytorycznie uzasadnione. Stwierdzając zatem, że wskazywane przez stronę okoliczności w sposób formalny odpowiadają podstawom wznowienia wymienionym w ustawie, należy jedynie zbadać, czy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie trzymiesięcznym, licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. W piśmie z dnia 8 stycznia 2012 r., odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżący podali, że dowiedzieli się o "bezprawiu i rzeczywistym fałszowaniu dokumentów przez Starostwo Powiatowe w T. i Burmistrza Gminy w T. wraz z Agencją Nieruchomości Rolnych we W." W dniu 3 grudnia 2011 r. oświadczyli, że nie mieli dostępu do ksiąg wieczystych i dopiero w grudniu skorzystali z pomocy komputera i Internetu "oraz przy pomocy innych dokumentów otrzymanych przypadkowo jeszcze w styczniu 2012" mogli "dojść do przekonania, że dokumenty są fałszowane" na ich niekorzyść i z tych powodów Sąd pozbawiał ich prawa do dokumentów. Odrzucając skargę, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący w żaden sposób nie przedstawiają okoliczności, w których mieli uzyskać informacje o "bezprawiu i rzeczywistym fałszowaniu dokumentów", a oświadczając, że doszli do przekonania, że dokumenty są fałszowane m. in. "przy pomocy innych dokumentów otrzymanych przypadkowo jeszcze w styczniu 2012", nie przedstawiają tych "innych dokumentów" i ich nie konkretyzują. Mówiąc o fałszowaniu dokumentów skarżący nie powołują się na prawomocne orzeczenia podejmowane w postępowaniu karnym, co sprawia, że nie jest możliwe ustalenie, kiedy D. W. i M. W. mogli powziąć wiadomość o fałszowaniu dokumentów. Podnosząc zaś jako podstawę wznowienia art. 271 pkt 1 p.p.s.a., skarżący w ogóle nie podają, kiedy mieli powziąć informacje, na podstawie których zarzut ten sformułowali. Tak ogólne określenie terminu, w którym strona dowiedziała się o podstawie (podstawach) wznowienia, zwłaszcza w powiązaniu z faktem, że skarżący bardzo ogólnie i bez żadnych konkretów przedstawiają wspomniane podstawy, uznać należy za brak uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do złożenia w niniejszej sprawie skargi, chociaż pismem z dnia 13 grudnia 2011 r. Sąd wezwał D. W. i M. W. m. in. do wskazania – stosownie do art. 280 § 2 p.p.s.a. – okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi. Okoliczności takich skarżący jednak nie wskazali, poprzestając na podaniu terminu, w którym mieli dowiedzieć się o podstawach wznowienia, czyniąc to zresztą bardzo ogólnie. Sąd uznał, że zawarte w piśmie z dnia 8 stycznia 2012 r. twierdzenia skarżących dotyczące zachowania terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania są w istocie gołosłowne i niczym nie poparte, a zatem, że D. i M. W. nie uprawdopodobnili zachowania terminu do złożenia skargi. Skargą kasacyjną D. i M. W. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyli opisane wyżej postanowienie w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c, pkt 2, pkt 3 i § 2 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 280 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi nieposiadającej żadnego z braków wymienionych w tym przepisie. Ponadto, zarzucono naruszenie art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podrobienie lub przerobienie dokumentu wymaga powoływania się na "prawomocne orzeczenie podejmowane w postępowaniu karnym" oraz naruszenie art. 279 w zw. z art. 277 p.p.s.a. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreślono, że skarga o wznowienie postępowania podaje okoliczności stwierdzające zachowanie terminu. W piśmie z 9 stycznia 2012 r. na str. 2 wskazano, że skarżący nie mieli "dostępu do ksiąg wieczystych [...] i [...] aktualne numery obecnie to [...] i [...]", dopiero w grudniu skorzystali z pomocy komputera i przy pomocy innych dokumentów otrzymanych przypadkowo jeszcze w styczniu 2012 r. mogli dojść do przekonania, że te dokumenty są fałszywe. Jako inne dokumenty wskazano "antydatowany i fałszowany wyciąg zmian gruntowych księga [...] do którego były wpisane fałszywe księgi wieczyste [...] i [...], które poprzedzały księgę wieczystą [...]. Z ksiąg wieczystych wynika, że należą one do K. S. i B. J., nie pochodzą z 1977 r., lecz jako daty wpisu do ksiąg wieczystych wpisano 8 marca 2006 r. dla [...] i 8 marca 2005 r. dla [...]. Nie należą więc do rodziny Z., którym zwiększono "dopisano majątki". Z ksiąg wieczystych wynika, że grunty położone są w Gminie P., podczas gdy z wyciągu zmian gruntowych wynika, że są położone w Gminie T. i ujęte do księgi nr [...]. W ocenie wnoszących skargę kasacyjną, przedstawiono tym samym wystarczające okoliczności, o których mowa w art. 279 w zw. z art. 277 p.p.s.a. Zdaniem skarżących, z treści art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie wynika konieczność przedstawienia prawomocnego wyroku wydanego w postępowaniu karnym. Wynika dopiero z treści pkt 1 in fine, pkt 2 oraz art. 274 p.p.s.a. Ustalenie, czy dokument na którym zostało oparte orzeczenie został rzeczywiście przerobiony lub podrobiony jest w opinii wnoszących skargę kasacyjną, elementem merytorycznego badania skargi o wznowienie. Mapy geodezyjne strona skarżąca otrzymała od Starostwa w dniu 24 stycznia 2012 r. a z Archiwum Państwowego w dniu 14 maja 2012 r. i potwierdzają one "fakt fałszowania dokumentów z wyciągu zmian gruntowych". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) i rozpoznaje sprawę badając z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w tym przypadku nie zachodziła. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Skarżący zarzucają posługiwanie się sfałszowanymi księgami wieczystymi i wyciągiem zmian gruntowych (k. 2 i 3 akt WSA) przez Starostwo Powiatowe w T. i Burmistrza Gminy w Tr.. Doprowadziło to w ich ocenie do tego, że wybudowany na działkach [...] i [...] dom nie stoi obecnie na należącym do nich terenie. Badając kwestię zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania (art. 277 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że okoliczność skorzystania z komputera i dostęp do Internetu w celu skorzystania z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych nie może przesądzać o zachowaniu wskazanego terminu w sytuacji, gdy księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę (art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Ponadto, księgi wieczyste można przeglądać w obecności pracownika sądu (art. 361 ust. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), a zatem dostęp do Internetu nie jest jedynym sposobem na zapoznanie się z dokumentacją wieczystoksięgową. Podobnie, każdy, z pewnymi wyjątkami, może żądać udostępnienia informacji zawartych w operacie ewidencyjnym (por. art. 24 ust. 4 ustawy z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.). Prowadzi to jednocześnie do wniosku, że nie zostały przedstawione środki dowodowe, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Z tego względu, zarzut naruszenia art. 277 w zw. z art. 279 i art. 280 p.p.s.a. okazał się nieuzasadniony. Przechodząc do zarzutu koncentrującego się na twierdzeniu skarżących, że stwierdzenie "podrobienia lub przerobienia dokumentu" wymaga "prawomocnego orzeczenia" Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że w kwestii podrobienia lub przerobienia muszą wcześniej wypowiedzieć się powołane do tego organy. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd, że w chwili składania skargi o wznowienie prawomocnie fakt podrobienia lub przerobienia dokumentu musi być stwierdzony przez właściwy organ po przeprowadzeniu postępowania karnego. Złożenie takiej skargi przed prawomocnym stwierdzeniem owego "fałszerstwa" jest więc przedwczesne (por. wyr. NSA z 25 stycznia 2008 r., I OSK 1984/06, por. też post. NSA z 7 czerwca 2005, II GSK 90/05, por. także J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., art. 274, teza 2, s. 626). Podejrzenia dotyczące podrobienia dokumentacji muszą być zweryfikowane w odrębnym postępowaniu także z uwagi na ustawowe domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), jak i domniemanie, że dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 224 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Samo przekonanie skarżących o sfałszowaniu uzyskanych dokumentów urzędowych nie jest więc wystarczające do podważenia znaczenia dokumentu urzędowego. Dlatego też, zarzut naruszenia art. 273 § 1 pkt 1 w zw. art. 274 p.p.s.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Na marginesie można jedynie zauważyć, że zarówno rejestr gruntów i budynków, jak i księgi wieczyste mogą podlegać aktualizacji/ uzgodnieniu stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, co jednak może mieć miejsce w toku odrębnych postępowań i po przedstawieniu stosownej dokumentacji. Należy przy tym zaznaczyć, że poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Organ ewidencyjny nie może więc także rozstrzygać samodzielnie co do prawa własności gruntu, nadawać prawa do nieruchomości, czy ustalać przebieg spornej granicy. Rozstrzygnięcia sporu co do tego, czyją własnością jest nieruchomość (bądź jej część) należy poszukiwać na drodze postępowania cywilnego. Wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.