IV SA/Wa 1892/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 roku o nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Pismem z dnia 15 lutego 2011 r. A. T. wystąpił do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] stycznia 1973 r. nr [...] wydanego na podstawie art. 1, 8 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250) przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L., którym stwierdzono, że J. M. stała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości obejmującej działki ew. nr [...], nr [...] i nr [...] o pow. 5,66 ha, położonej we wsi B. Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r, wydanym na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.", Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowego aktu własności ziemi. Po rozpatrzeniu zażalenia A. T. na powyższe postanowienie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał je w mocy postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] września 2011 r. Minister wskazał, że od dnia 1 stycznia 1992 r., tj. od wejścia wżycie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t. j.: Dz. U. z 2007 r. nr 231, poz. 1700 ze zm.), na podstawie art. 63 ust. 2 powyższej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250), nie stosuje się przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Nie ma więc prawnej możliwości badania w postępowaniu nadzwyczajnym prawidłowości decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250), zwanej dalej "ustawą z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych", które jako decyzje administracyjne uzyskały przymiot ostateczności. Skoro więc przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności jest decyzja - akt własności ziemi z dnia [...] stycznia 1973 r. wydany przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, to z uwagi na uregulowania zawarte w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t. j.: Dz. U. z 2007 r. nr 231, poz. 1700 ze zm.), zwanej dalej "ustawą z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa", zgodnie z którymi przepisów k. p. a. nie stosuje się w sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r., istnieje podstawa do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi. A. T. w skardze na postanowienie Ministra z dnia [...] września 2011 r. podniósł, że akt własności ziemi nie był doręczony uprawnionym, w związku z czym nie stał się ostateczny, zaś art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ma zastosowanie jedynie do decyzji ostatecznych. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że akt własności ziemi stał się ostateczny, zaś niedoręczenie go jednej ze stron może być przesłanką wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", sąd uwzględniając skargę na postanowienie stwierdza jego nieważność w całości, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k. p. a., do których należy wydanie postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k. p. a.). Innymi słowy, jeżeli w sprawie orzekł organ niewłaściwy, Sąd stwierdza nieważność jego orzeczenia. Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż zamiast właściwego w sprawie samorządowego kolegium odwoławczego orzekał Wojewoda [...] (w pierwszej instancji) oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (jako organ drugiej instancji). Właściwość samorządowego kolegium odwoławczego do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi wynika z analizy przepisów regulujących ustrój administracji publicznej oraz art. 126 w zw. z art. 157 § 1 k. p. a., zgodnie z którym właściwy do stwierdzenia nieważności postanowienia w przypadkach wymienionych w art. 156 k. p. a. jest organ wyższego stopnia. W zawisłej przed Sądem sprawie wniosek strony dotyczy stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] stycznia 1973 r. wydanego na podstawie art. 1, 8 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. Wymieniona ustawa została uchylona z dniem 6 kwietnia 1982 r. przez art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 11 poz. 81 ze zm.). Uchylenie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych spowodowało, że organy administracji utraciły właściwość do wydawania aktów własności ziemi, a w konsekwencji tego powstał brak w systemie prawa regulacji określających właściwość organów w tych sprawach. Sprawy przyznania indywidualnym podmiotom w drodze decyzji administracyjnej tytułu własności do gospodarstw rolnych zaliczyć należy do spraw o znaczeniu lokalnym na poziomie samorządu gminnego, co oznacza, że właściwość w tych sprawach na podstawie art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.) należy przypisać samorządowi gminy. Przyjmując zatem domniemanie kompetencji gminy w tych sprawach wskazać należy, stosownie do treści art. 17 pkt 1 k. p. a., jako organ wyższego stopnia dla prowadzenia postępowania w sprawie podania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi samorządowe kolegium odwoławcze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt ll OW 34/05). Skoro wbrew przepisom o właściwości wniosek o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi nie został rozpatrzony przez samorządowe kolegium odwoławcze, Sąd w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p. p. s. a. stwierdził nieważność zarówno postanowienia organu pierwszej, jak i drugiej instancji. Orzeczenie zawarte w pkt II. sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 152 p. p. s. a.