I SA/Wa 1331/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Maria Tarnowska (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. G. i J. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. G. i J. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] odmawiającej potwierdzenia M. G. i J. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. W. w 1/3 części i M. G. w 1/3 części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r. M. G. i J. G. wystąpili o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a postanowieniem Prezydenta W. z dnia [...] października 2005 r. wnioski te zostały przekazane do rozpatrzenia Wojewodzie [...] według właściwości. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż M. G. i C. W. nie spełniły przesłanki bycia właścicielem nieruchomości w chwili jej pozostawienia. Minister Skarbu Państwa podał, ze zgodnie z informacją zawartą w Akcie Obywatelskim z dnia [...] lipca 1946 r. nr [...], "...A. C. oraz nieletnia J. M. c. E. W. posiadały wspólnie w ustawowych częściach nieruchomość znacjonalizowaną w 1940 r., położoną w W. przy ul. [...] ..." W wyroku Sądu Rejonowego [...] sąd stwierdził, iż C. W. oraz M. G. były współwłaścicielkami nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] w 1/3 części każda z nich. Natomiast na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku Sądu Rejonowego[...], spadek po C. W. zmarłej dnia [...] stycznia 1985 r. na podstawie testamentu nabył J. G. w całości. Zgodnie z oświadczeniem M. G. z dnia 26 października 2005 r. oraz z dnia 3 lutego 2006 r., opuszczenie przez C. W. i M. G. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpiło w dniu 15 października 1945 r. 3. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że podziela stanowisko i ustalenia dokonane przez organ wojewódzki, i uznał, że stronie nie przysługuje prawo do rekompensaty w myśl ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym, prawo do rekompensaty przysługuje jedynie właścicielom lub spadkobiercom właścicieli, którzy posiadali prawo własności do pozostawionej nieruchomości. Zatem osoba, która opuszczała daną nieruchomość winna wykazać się tytułem własności na dzień opuszczenia tej nieruchomości. Potwierdza to zarówno w/w art. 2 ustawy jak i przepis art. 11 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym, wartość nieruchomości pozostawionych określa się według stanu na dzień ich pozostawienia. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, rekompensata za pozostawione mienie wynika z tzw. "układów republikańskich", które enumeratywnie zostały wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto prawo to przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości w związku z umową z dnia 15 lutego 1951 r. (art. la) oraz osobom, które pozostawiły swoje nieruchomości z innych przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 193 r. (art. 1 ust. 2). Przyrzeczona kompensacja posiadała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego. Naturalnym warunkiem dla powstania tych uprawnień jest przysługiwanie repatriantom praw własności lub innych praw majątkowych w odniesieniu do mienia pozostawionego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątkowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją w 1940 r., a więc przed momentem repatriacji w 1945 r. za "nieruchomości pozostawione" w rozumieniu art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza ich "pomocowy" (a nie cywilistycznie stricte odszkodowawczy) charakter (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. K 2/04, OTK-A 2004/11/117). W tym kontekście uznać należy, że przedmiotowy wniosek jest de facto wnioskiem o odszkodowanie za przejęte przez obce państwo mienie i żądanie to nie może być pozytywnie rozpatrzone w trybie ustawy z 8 lipca 2005 r., gdyż na podstawie w/w dokumentów ustalono, iż nieruchomości objęta była w 1940 r. nacjonalizacją. Skoro zatem art. 2 ustawy określający krąg podmiotów uprawnionych, przyznaje prawo do rekompensaty właścicielom nieruchomości pozostawionych, a w dacie opuszczenia byłej Rzeczypospolitej Polskiej przez C. W. i M. G. nie przysługiwało im już prawo własności do nieruchomości, to nie jest możliwe wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 78/07, LEX nr 500408. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że należy zgodzić się z organem pierwszej instancji, iż w dniu 30 listopada 1939 r. został wydany dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych, jednakże jego obowiązywanie na byłych terenach Rzeczypospolitej Polskiej zostało ograniczone w związku z oświadczeniem PKWN o zrzeczeniu się "Kresów Wschodnich", a w związku z tym akty nacjonalizacyjne dokonane przez władze państwa obcego na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należy, zdaniem organu, uznać za wywołujące skutek prawny od daty tego zrzeczenia. Z uwagi zatem na nie legitymowanie się tytułem prawa własności na chwilę opuszczenia, Minister Skarbu Państwa uznał, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. jest uzasadniona i wydana została zgodnie z obowiązującym prawem. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli M. G. i J. G.; zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że skarżące nie były właścicielkami nieruchomości w dniu jej pozostawienia - wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości a także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący podnieśli, że ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny sprawy jest niesporny i nie kwestionowany przez skarżących, dlatego też wywody skargi dotyczą naruszenia art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Zdaniem skarżących, z punktu widzenia właścicieli pozostawionych nieruchomości, musieli oni pozostawić swoje mienie w związku z wojną i oczekują z tego tytułu rekompensaty, choćby w symbolicznym – 20% znaczeniu. Nieruchomość objęta postępowaniem została pozostawiona na terenie dzisiejszej Litwy w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., której skutkiem były również nacjonalizacje dokonywane przez agresorów i zmiana granic państwowych. Tym samym wnioskodawcy spełniają ustawową przesłankę pozostawienia mienia wskazaną w art. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Zdaniem skarżących, odmowna decyzja mogłaby być wydana jedynie w przypadku, gdyby właściciel nieruchomości wyzbył się jej w sposób dobrowolny poprzez czynność prawną, a w tej sprawie tak nie było. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającą potwierdzenia M. G. i J. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. W. w 1/3 części i M. G. w 1/3 części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja nie naruszają prawa. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stan faktyczny ustalony przez organ nie budzi wątpliwości. 3. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy, wojewoda, po wszczęciu postępowania w sprawie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje kontroli pod kątem spełnienia wymogów wynikających z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, a zatem ma obowiązek zbadać, czy: (a) osoba będąca właścicielem nieruchomości pozostawionej, była w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim zamieszkującym na byłym terytorium Rzeczypospolitej oraz czy opuściła to terytorium w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., a także czy posiada obecnie obywatelstwo polskie, oraz czy w przepisanym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2008 r., złożyła wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, (b) w razie śmierci właściciela nieruchomości - czy spadkobiercy tej osoby lub jeden z nich wskazany przez pozostałych, posiadają lub posiada obywatelstwo polskie i czy w ustawowym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2008 r., złożony został przez osobę uprawnioną wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. 4. Z akt sprawy wynika, ze opuszczenie przez C. W. i M. G. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpiło w dniu 15 października 1945 r., a nieruchomości ich zostały objęte nacjonalizacją w 1940 r., i fakt ten nie jest kwestionowany przez stronę skarżącą. Zgodnie z przywołanym wyżej art. 2 ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: (1) był dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na terytorium RP oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, (2) posiada obywatelstwo polskie. W przepisie tym zawarte są trzy przesłanki, których jedynie łączne spełnienie umożliwia przyznanie rekompensaty. Pierwsza przesłanka, która nie została wymieniona ani w pkt 1 ani w pkt 2 art. 2 wynika z początkowego fragmentu tego przepisu: "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi ..., jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) ..., 2) ...". Takie sformułowanie przepisu oznacza, że przesłanki wskazane w pkt 1 i 2 odnoszą się tylko do właściciela nieruchomości, czyli osoby będącej właścicielem w chwili opuszczania terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Taką interpretację tego przepisu potwierdza również tytuł ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. "... z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej". A nie można pozostawić nieruchomości, której nie jest się właścicielem. Jeśli więc mienie zostało objęte nacjonalizacją w 1940 r., czyli przed repatriacją w dniu 15 października 1945 r., to takiego mienia nie można uznać za "nieruchomości pozostawione". Stanowisko takie przedstawione zostało w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2011 r. I OSK 1649/10 (LEX nr 984380) jak również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 78/07 (LEX nr 500408) - niniejszy skład orzekający to stanowisko podziela w zupełności. W tej sytuacji nie można podzielić zarzutu zawartego w skardze, iż odmowna decyzja mogłaby być wydana jedynie w przypadku, gdyby właściciel nieruchomości wyzbył się jej w sposób dobrowolny poprzez czynność prawną, a w tej sprawie tak nie było - bowiem zawarty w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przepis jest jednoznaczny, i nie nasuwa żadnych wątpliwości interpretacyjnych, co wyżej zostało wykazane. Ani ten przepis, ani żaden inny przepis ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie zawiera przesłanki "wyzbycia się nieruchomości w sposób dobrowolny poprzez czynność prawną." 5. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. 6. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.