I SA/Wa 78/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie Sędzia WSA Monika Nowicka Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2007 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania W. D. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa W. D. do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2006 r. odmówił potwierdzenia prawa W. D. do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. D. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. W uzasadnieniu organ wskazał, że z przedłożonych w sprawie oświadczeń dwóch świadków: W. D. złożonego dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz A. J. złożonego dnia [...] kwietnia 2006 r. nie wynika, aby J. D. został zmuszony do opuszczenia dawnego terenu RP. Jego decyzja o wyjeździe była wynikiem subiektywnego przekonania o ograniczeniu swobody obywateli polskich zamieszkałych wśród obywateli ZSRR. Oboje świadkowie podają, iż wyjazd J. D. z dawnego terenu państwa polskiego nastąpił w wyniku otwarcia granic w związku z tzw. II repatriacją, przeprowadzoną na podstawie postanowień umowy z dnia 25 marca 1957r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Z oświadczeń świadków nie wynikają przyczyny, dla których J. D. nie repatriował się do obecnej Polski w wyniku umów repatriacyjnych zawartych przez władze Polski z władzami Republik Radzieckich w latach 1945-1946. Co prawda A. J. zeznała, iż J. D. był prześladowany i wywieziony na [...] za unikanie wstąpienia do armii radzieckiej w czasie wojny, jednak posłyszenie tej informacji nie daje podstaw do uznania, iż informacje te są zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. A. J. nie była naocznym świadkiem przymusowego wywiezienia J. D., nie pozyskała tej informacji również od samego J. D. Świadek W. D. w swym oświadczeniu podał również, iż po wojnie, w latach 50-tych zabrano wszystkim gospodarzom ziemię i zabudowania na rzecz kołchozu. Zatem wyjazd w 1959 r. - niezależnie czy przymusowy, czy dobrowolny, nie wiązał się z przymusowym pozostawieniem znacznej części nieruchomości, za którą w chwili obecnej rekompensaty domaga się W. D. Nieruchomość ta bowiem - w części przekraczającej działkę siedliskową wraz z zabudowaniami, została przejęta wcześniej na rzecz państwa (ZSRR). Ponieważ fakt pobytu J. D. na [...] w wyniku przymusowego wywiezienia nie został udowodniony, brak jest zatem dowodów, które wskazywałyby, iż pozostanie - mimo repatriacji osób narodowości polskiej - J. D. na terenach, które nie weszły po zakończeniu II Wojny Światowej w skład państwa polskiego było wynikiem pozbawienia go możliwości wyjazdu w wyniku przyczyn związanych z wybuchem tej wojny w 1939 r. Nie może tu zatem być mowy o przymusie, w wyniku którego J. D. nie repatriował się w latach 1944-1946, jak i o przymusie opuszczenia dawnego terenu państwa polskiego w roku 1959. Od powyższej decyzji W. D. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu podniósł, że wbrew temu co twierdzi organ nieruchomość ojca była w posiadaniu (władaniu) J. D. do zakończenia wojny i późniejszej nacjonalizacji, później została przez władze radzieckie przekazana do kołchozu. W tej sytuacji obywatele polscy wyjeżdżający z ZSRR w latach 50 - tych nie mogli dysponować posiadanym przed wojną majątkiem. Zdaniem W. D. nie jest zrozumiałe stanowisko organu różnicujące obywateli polskich w zależności od tego czy wyjechali oni z terytorium ZSRR w latach 40-tych bądź 50-tych, skoro wszyscy oni pozostawili swój dobytek obcemu państwu. W. D. wskazał, że jego ojciec po wojnie ukrywał się do czasu wywiezienia go na [...], z której powrócił w 1954 r. Stwierdził również, że wystarczającym powodem przymusowego wyjazdu z ZSRR w ramach tzw. II repatriacji było pozbawienie ojca własności ziemi, szykanowanie za przeszłość i nieposłuszeństwo, ograniczenie wolności własnej i rodziny. W ocenie W. D. podobieństwo sytuacji całej społeczności polskich mieszkańców ziem wschodnich, którzy z niezależnych od siebie przyczyn znaleźli się poza granicami Polski nakazuje stosowanie takiej samej wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną decyzji, zgodnej z poczuciem sprawiedliwości i zasadą równości wobec prawa. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu organ, powołując się na decyzję organu pierwszej instancji, stwierdził, że fakt pobytu J. D. na [...] w wyniku przymusowego wywiezienia nie został udowodniony. Zdaniem Ministra brak dowodów, które wskazywałyby, iż pozostanie - mimo repatriacji osób narodowości polskiej - J. D. na terenach, które nie weszły po zakończeniu II wojny światowej w skład państwa polskiego było wynikiem pozbawienia go możliwości wyjazdu w wyniku przyczyn związanych z wybuchem wojny w 1939 r. W konsekwencji organ uznał, że wnioskodawca nie udowodnił przesłanki, o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. że istniały okoliczności, w związku z którymi J. D. nie mógł opuścić byłego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej, aż do 1959 r., w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r., bowiem wnioskodawca nie przedstawił dowodów na okoliczność pozbawienia wolności J. D. przez władze radzieckie. Na powyższą decyzję W. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu podniósł, że oświadczenie A. J. z dnia [...] kwietnia 2006 r. jest prawdziwe na tyle, na ile było to możliwe w tamtych czasach. Świadek nie mógł przecież być przy fakcie zabierania J. D. z domu mieszkalnego. Nawet najbliższa rodzina nie wiedziała dokąd go zabierają, a potem kiedy już nie wiedzieli gdzie jest, pod karą sądową nie wolno było mówić nic na temat zesłanego członka rodziny. Fakt zesłania i powrotu J. D. może potwierdzić jego żona M. D., której organy o to nie pytały. W dalszej części uzasadnienia podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo wskazał, że wyjazd J. D. z byłych terenów RP nastąpił na podstawie umowy międzyrządowej z dnia 25 marca 1957 r. w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Przedmiotowa umowa nie ma jednak w sprawie zastosowania, ponieważ ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie wymienia powyższej umowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2006 r. nie narusza prawa. Na wstępie należy przypomnieć, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do kontroli decyzji wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów ewakuacyjnych z lat 1944 -1945 (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy). Spadkobierca aby spełnić powyższe wymogi obowiązany jest do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości z uwagi na wystąpienie jednej z dwóch przedstawionych wyżej przyczyn opuszczenia byłego terytorium RP mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). W przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy). Wszystkie powołane wyżej dowody spadkobierca obowiązany jest złożyć wraz z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub na wezwanie organu (art. 6 ust. 1 i 6 tej ustawy). Za trafne należało więc uznać zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko Ministra Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie W. D. nie udowodnił, iż jego ojciec J. D. opuścił byłe terytorium RP na skutek wypędzenia lub opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie umów, o których mowa w art. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie wykazał również, że J. D. był zmuszony do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Przedłożone przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym dowody w postaci zeznań dwóch świadków A. J. i W. D. potwierdzają jedynie, że J. D. wraz z rodziną transportem kolejowym w ramach II repatriacji opuścił byłe terytorium RP w marcu 1959 r., a okoliczności jego wyjazdu nie były związane z II wojną światową, lecz z dyskryminacją jego i jego rodziny jako osób narodowości polskiej zamieszkałych na terytorium ZSRR. Potwierdza to zresztą sam skarżący twierdząc w odwołaniu i w skardze, że powodem przymusowego wyjazdu ojca z ZSRR było pozbawienie go własności ziemi, szykanowanie za przeszłość i nieposłuszeństwo, ograniczenie wolności własnej i wolności rodziny. Wprawdzie z zeznań świadków wynika, że J. D. powrócił do Polski w ramach dalszej repatriacji przewidzianej w umowie międzyrządowej z dnia 25 marca 1957 r., jednak w sprawie nie doszło do zmuszenia J. D. do opuszczenia byłych terenów RP, które dodatkowo byłoby skutkiem tej repatriacji (jako okoliczności wskazanej w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną okoliczność. Ze złożonych w sprawie oświadczeń wynika, że przed wyjazdem w 1959 r. nieruchomość J. D. została znacjonalizowana przez władze radzieckie. W tej sytuacji nie można więc mówić o spełnieniu się podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Podkreślił to wyraźnie Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że "naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (...). Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (...) charakter" (por. wyrok TK z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, OTK-A 2004/11/117). Odnosząc się natomiast do podnoszonych w sprawie zarzutów należy stwierdzić, że powoływana przez skarżącego potrzeba równego i sprawiedliwego traktowania wszystkich repatriantów, którzy z niezależnych od siebie przyczyn znaleźli się poza granicami Polski nie znajduje uzasadnienia w przepisach art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Trzeba zauważyć, że akt ten nie uzależnia przyznania prawa do rekompensaty li tylko od ogólnego wymogu "pozostawienia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. majątku nieruchomego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa i wymienienia w umowach międzynarodowych zawartych przez Państwo tych osób jako uprawnionych do tego prawa. Przepisy art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. uszczegółowiły przesłanki przyznania prawa do rekompensaty w kierunku ograniczenia kręgu osób uprawnionych w porównaniu z uregulowaniami zawartymi w art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). W związku z tym nie można ustalać przesłanek z art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. kierując się wyłącznie wykładnią zaprezentowaną w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 1/90, OSNC 1990/10-11/129 i uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. akt III CZP 84/90, OSNC 1991/8-9/97, które dotyczyły art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w jej pierwotnym brzmieniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1442/05, LEX nr 208909) . Za bezzasadny należało uznać podnoszony przez skarżącego zarzut nieprzeprowadzenia przez organ dowodu z przesłuchania żyjącej jeszcze żony J. D., skoro z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wyraźnie wynika, że M. D. jako osoba bliska W. D. (matka) nie może być źródłem dowodu na potwierdzenie przyczyn i okoliczności opuszczenia przez J. D. byłego terytorium RP. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.