I SA/Bk 488/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. R. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia wniosku strony o wydanie zebranych dowodów w postaci kserokopii materiałów z zastosowania technik operacyjnych wyłączonych z akt sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącego K. R. Z. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z [...] października 2011 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z [...] września 2011 r., nr [...], w przedmiocie nieuwzględnienia wniosku K. R. Z. (w dalszej części zwanego również jako Skarżący) o wydanie zebranych w toku postępowania kontrolnego dowodów w postaci kserokopii materiałów z zastosowania technik operacyjnych otrzymanych z Prokuratury Rejonowej w S. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że podstawą prawną podjętego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie były przepisy zawarte w art. 178 oraz art. 179 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm., w dalszej części powoływana w skrócie "o.p."). Organ pierwszej instancji nie uwzględnił wniosku strony o wydanie kserokopii materiałów z zastosowania technik operacyjnych otrzymanych z Prokuratury Okręgowej w S. z uwagi na "ochronę interesu publicznego", czyli mając na uwadze drugą z przesłanek wymienionych w art. 179 § 1 o.p. W tym zakresie organ wskazał na stanowisko Prokuratury Okręgowej w S., z którego wynika, że ujawnienie dokumentów przekazanych organowi kontroli skarbowej naruszałoby "dobro prowadzonego śledztwa". Zdaniem organu odwoławczego, dokonanie oceny, czym kierowała się Prokuratura Okręgowa w S. nie wyrażając zgody na ujawnienie spornych dokumentów, jaki konkretnie interes publiczny jest w ten sposób chroniony oraz czy wyłączenie konkretnego dokumentu z akt sprawy rzeczywiście chroni interes publiczny, wymyka się spod kontroli organów podatkowych. Musiałyby bowiem one dokonać szczegółowej analizy treści wyłączonych dokumentów oraz możliwości ich oddziaływania na sferę interesu publicznego. Przedstawienie takiej analizy w treści postanowienia wydanego przez organy podatkowe byłoby niemożliwe, gdyż już ta czynność, wobec konieczności odniesienia się do treści wyłączonego dokumentu, spowodowałaby iluzoryczność tajemnicy jego treści. Dlatego też organy podatkowe w zaistniałej sytuacji muszą kierować się stanowiskiem Prokuratury Okręgowej w S., która jest gospodarzem prowadzonego śledztwa. W złożonej do Sądu skardze K. R. Z. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a mianowicie: - art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie postanowienia bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, lecz oparcie się na domniemaniu; - art. 180 § 1 w zw. z art. 179 § 1 o.p., poprzez dopuszczenie jako dowodu kserokopii materiałów z zastosowania technik operacyjnych otrzymanych z Prokuratury Okręgowej w S. a wyłączonych na podstawie art. 179 § 1 o.p. oraz odmowę ich wydania - w sytuacji, gdy materiały te zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego oraz ustawy o Policji, winny zostać zniszczone i nie mogą stanowić dowodów w sprawie - nadto zaś wyłączenie ich "na prośbę Prokuratora zawartą w piśmie z dnia [...].11.2010 roku" wskazuje, że Urząd Kontroli Skarbowej nie uwzględnia obowiązujących przepisów prawnych w zakresie wykorzystywania materiałów z technik operacyjnych - a orzeka na podstawie "próśb Prokuratury" - nie wskazując, jaki interes publiczny w prywatnej sprawie K. Z. został naruszony i jakie przepisy uzasadniają odmowę wydania kserokopii tych materiałów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są trafne. Istota powstałego w tej sprawie sporu dotyczy zasadności odmowy udostępnienia Skarżącemu, jako stronie postępowania kontrolnego, zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów, pozyskanych przez organ kontroli skarbowej od Prokuratora Okręgowego w S. Uzasadnieniem tej odmowy była potrzeba ochrony interesu publicznego, rozumianego w tym przypadku jako "dobro prowadzonego śledztwa". Rozstrzygając ten spór należy w pierwszym rzędzie zaznaczyć, że zastosowane w tej sprawie przez organy skarbowe przepisy art. 179 § 1 i 2 o.p., pozwalają na wydanie postanowienia o odmowie wydania z akt sprawy kopii dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Jak zauważył Dyrektor Izby Skarbowej, użyte w art. 179 § 1 o.p. pojęcie "interesu publicznego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, przez co utrudniona może być interpretacja wynikającej z tego przepisu normy prawnej. Niemniej jednak, posiłkując się dotychczasowym dorobkiem judykatury można przyjąć, że przez "interes publiczny, o którym mowa w tej regulacji prawnej, należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (zob. np. wyroki: WSA w Lublinie z 16 listopada 2007 r., I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z 28 marca 2008 r., I SA/Op 311/07; WSA w Szczecinie z 17 czerwca 2009 r., I SA/Sz 260/09). Orzekający w tej sprawie Sąd zgadza się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, że w pojęciu "interes publiczny", o którym mowa w art. 179 § 1 o.p., mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. Należy też zgodzić się z organem skarbowym, że o tym, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra, decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne (taki pogląd prezentował już wcześniej WSA w Białymstoku w wyroku z 5 stycznia 2010 r., sygn. I SA/Bk 514/09). Trzeba jednak zauważyć, że opisana w art. 179 o.p. instytucja procesowa stanowi wyjątek od podstawowej zasady postępowania podatkowego, tj. konieczności zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 o.p.). Zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu podatkowym przejawia się głównie w możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 123 o.p. in fine). Reguła ta została przez ustawodawcę podatkowego potwierdzona i rozwinięta w przepisach art. 192 i art. 200 § 1 o.p. Z tego wniosek, że na każdym etapie postępowania strona może żądać wglądu do akt sprawy i zapoznawać się ze zgromadzonymi dowodami, z kolei organ skarbowy ma obowiązek ocenić na każdym etapie postępowania, czy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 179 § 1 o.p., uzasadniające odmowę zapoznania strony z zebranymi dowodami. Jeżeli bowiem określony interes publiczny wymaga jedynie czasowej ochrony, np. do czasu zakończenia prowadzonego śledztwa w sprawie karnej, to organ skarbowy nie powinien dalej ograniczać stronie dostępu do dokumentów, na podstawie których zamierza oprzeć swoje ustalenia stanu faktycznego w sprawie (zob. cyt. wyżej wyrok WSA w Białymstoku z 5 stycznia 2010 r., sygn. I SA/Bk 514/09). W tej sprawie dokumenty, których wydania w formie kopii odmówiono stronie postępowania kontrolnego, pochodzą z akt postępowania karnego prowadzonego przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w S. pod sygn. [...]. Odmawiając udostępnienia stronie tych dokumentów organ kontroli skarbowej powołał się na stanowisko Prokuratora zawarte w piśmie z [...] listopada 2011 r. W piśmie tym Prokurator nie wyraził zgody na udostępnienie stronom tych dokumentów z uwagi na konieczność zapewnienia prawidłowego biegu prowadzonego śledztwa (k. 2 akt administracyjnych). Stanowisko to zostało podtrzymane przez Prokuratora w piśmie z [...] lutego 2011 r. (k. 5 akt administracyjnych). Można więc uznać, że w tamtym czasie istniały podstawy do odmowy udostępnienia przedmiotowych dokumentów stronie postępowania kontrolnego. Tyle tylko, że zaskarżone w tej sprawie postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, zostały wydane po upływie pół roku od uzyskania od Prokuratora ostatniej informacji, dotyczącej prowadzonego śledztwa. Organy skarbowe nie miały wówczas aktualnej informacji na temat tego, czy śledztwo w sprawie oznaczonej sygn. [...] jest jeszcze prowadzone, i czy w dalszym ciągu zachodzi konieczność ochrony dobra tego śledztwa, poprzez odmowę udostępnienia stronie postępowania kontrolnego pochodzących z tego śledztwa materiałów. Wydane rozstrzygnięcia nie zostały zatem oparte na prawidłowym ustaleniu aktualnego stanu faktycznego sprawy odnośnie istnienia przesłanki "interesu publicznego" w postaci dobra prowadzonego śledztwa. Doszło w ten sposób do naruszenia art. 187 o.p., a w rezultacie także art. 179 § 1 o.p. Jeżeli bowiem rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie odmowy udostępnienia stronie zgromadzonych w sprawie dowodów organ skarbowy uzasadnia koniecznością ochrony dobra prowadzonego śledztwa, to powinien wpierw upewnić się, czy dane śledztwo jest jeszcze prowadzone. W przeciwnym razie naraża się na zarzut oparcia takiego rozstrzygnięcia na przesłance, która w rzeczywistości nie istnieje. Na to, że w momencie wydawania zaskarżonych w tej sprawie postanowień śledztwo o sygn. [...] już zostało zakończone, może wskazywać przedłożone do akt sądowych pismo Prokuratora Apelacyjnego w B. z [...] stycznia 2012 r. (k. 25 akt sądowych). Okoliczność ta wymagała jednak dokładnego ustalenia przez organy skarbowe. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone w tej sprawie postanowienie narusza art. 187 §1 i art. 179 § 1 o.p. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Bezzasadne są natomiast zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, które nie znajdowały zastosowania w prowadzonym w tej sprawie postępowaniu. W postępowaniu prowadzonym przez organy skarbowe (kontrolnym i podatkowym) stosuje się przepisy o.p. Wykraczające poza ramy tej sprawy są natomiast zarzuty skargi, dotyczące nielegalności pozyskanych przez organ kontroli skarbowej dowodów. Ocena tych dowodów może być dokonana w ramach kontroli rozstrzygnięcia kończącego postępowanie kontrolne. Z uwagi na stwierdzone wyżej naruszenie art. 187 §1 i art. 179 § 1 o.p., Sąd na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie. O niewykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł na postawie art. 152, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien ustalić, czy śledztwo o sygn. [...] nie zostało zakończone, i czy istnieje w dalszym ciągu potrzeba ochrony dobra tego śledztwa, będąca przesłanką do odmowy udostępnienia Skarżącemu, jako stronie postępowania, zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów, pozyskanych przez organ kontroli skarbowej od Prokuratora Okręgowego w S.