II GZ 96/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 59/12 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 59/12 odrzucił wniosek B. D. (dalej: skarżąca) o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 15 maja 2012 r. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 59/12 oddalił skargę B. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2011 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Następnie Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. postanowieniem z dnia 11 września 2012 r. przyznał skarżącej prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. [...] Izba Adwokacka pismem z dnia 4 października 2012 r. zawiadomiła Sąd I instancji, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej wyznaczona została adwokat R. K. (dalej: pełnomocnik skarżącej, adwokat), która kolejno w dniach 25 i 26 października 2012 r. zapoznała się z aktami sprawy oraz wykonała fotokopie. W dniu 20 listopada 2012 r. pełnomocnik złożyła w Sądzie I instancji wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną. Pełnomocnik podniosła, że nie miała możliwości dochowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął 25 lipca 2012 r. Zawiadomienie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w G. o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w przedmiotowym postępowaniu zostało jej doręczone w dniu 23 października 2012 r. Zatem uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej jak i pełnomocnika. Według adwokat zgodnie z aktualnym i jednolitym stanowiskiem sądownictwa administracyjnego, w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. W konsekwencji pełnomocnik uznała, że żądanie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej należało wnieść w terminie 30 dni, a nie 7 dni, od dnia zawiadomienia pełnomocnika. Reasumując termin, w jakim powinien zostać złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej upłynie 23 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił wniosek pełnomocnika o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Sąd podzielił przytoczony przez adwokat pogląd, iż dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Niemniej jednak pogląd ten w ocenie Sądu nie daje podstaw, aby wyprowadzić z niego twierdzenie, jakoby termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej wynosił 30 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Taki wniosek pozostawałby bowiem w oczywistej sprzeczności z treścią art. 87 § 1 p.p.s.a. Sąd zauważył, iż pełnomocnik skarżącej zapoznała się z aktami sprawy w dniach 26 i 27 października 2012 r. Zatem wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać złożony najpóźniej w dniu 3 listopada 2012 r. Został zaś złożony w dniu 20 listopada 2012 r., a więc z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła pełnomocnik skarżącej wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zasądzonej z urzędu, z uwagi na okoliczność, że koszty te nie zostały uiszczone w całości, ani w części. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną ich wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku wniesiony został z uchybieniem terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że przewidziana w procedurze sądowoadministracyjnej instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności daje stronom możliwość zapobiegnięcia negatywnemu skutkowi uchybienia terminu sądowego w postaci bezskuteczności tejże czynności. Przywrócenie terminu jest możliwe przede wszystkim w sytuacji, w której strona uchybiła terminowi bez swojej winy. Specyfika sytuacji w sprawie polega na tym, że zachodzi kolizja dwóch przewidzianych przez ustawę regulującą postępowanie przed sądami administracyjnymi terminów, tj.: 7- dniowego terminu do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz 30-dniowego terminu do sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej. W ocenie pełnomocnika skarżącej termin do wniesienia wniosku o przewrócenie terminu powinien ulec wydłużeniu do 30 dni. Zastosowanie przyjętej przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu literalnej wykładni art. 87 § 1 p.p.s.a. prowadziłoby do sytuacji, w której termin do wniesienia skargi kasacyjnej, wynoszący w zwyczajnych okolicznościach 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, ulegałby drastycznemu skróceniu do 7 dni. Takie natomiast rozumienie komentowanego przepisu rodzi negatywne konsekwencje zarówno dla ustanowionego w sprawie pełnomocnika, ale przede wszystkim dla strony, w imieniu której pełnomocnik działa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wraz z wnioskiem należy dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 powołanej ustawy). Zauważyć należy, że stosownie do art. 177 § 1 p.p.s.a., termin do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 30 dni. Termin ten jest terminem ustawowym, procesowym i dotyczy każdej ze stron, niezależnie od tego, czy korzysta ona z pomocy pełnomocnika z wyboru, czy też pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Należy mieć na uwadze, do czego Sąd I instancji w ogóle się nie odniósł, że art. 87 § 4 p.p.s.a., nakłada na stronę obowiązek jednoczesnego dokonania czynności, której nie dokonała w terminie. Zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu oznaczałoby, że termin do dokonania czynności, której uchybiono (w tym również sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej) przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu powinien zawsze zamykać się w ciągu 7 dni od daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Przyjęcie takiego założenia w praktyce prowadziłoby do ograniczenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej do 7 dni, liczonego od momentu, w którym mógł on zaznajomić się ze sprawą, co w praktyce mogłoby uniemożliwić sporządzenie prawidłowo skonstruowanej skargi kasacyjnej. Ponadto stawiałoby to w uprzywilejowanej sytuacji pełnomocników ustanowionych w drodze wyboru, którzy teoretycznie na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej dysponują trzydziestoma dniami (art. 177 § 1 p.p.s.a.). Tego typu zróżnicowanie sytuacji prawnej pełnomocników jest niczym nieuzasadnione i nie powinno mieć miejsca. Dlatego należy przyjąć, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 p.p.s.a.), jest dzień, w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy na gruncie przepisów postępowania cywilnego wskazując konkretny nieprzekraczalny termin, stwierdzając, że ustaje on nie później, niż z upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej liczonego od dnia zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem (uchwała składu 7 sędziów SN z 17 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 117/08). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do przedstawionej przez pełnomocnika we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, iż żądanie przywrócenia terminu było uzasadnione ustanowieniem pełnomocnika z urzędu. Żądania tego pełnomocnik skarżącego nie wyartykułował expressis verbis, jednakże wynikało ono z analizy całości akt sprawy. Na gruncie niniejszej sprawy adwokat, czego Sąd I instancji nie kwestionował, został poinformowany o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej dnia 23 października 2012 r. W konsekwencji, termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 22 listopada 2012 r., tj. 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06). W tych okolicznościach stwierdzić należy, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej został złożony w otwartym terminie na jego wniesienie. Przy tym wniosek ten spełniał wszelkie wymogi formalne określone w art. 86 oraz art. 87 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Zawarty w zażaleniu wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie znajduje uzasadnienia. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 powołanej ustawy. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527 i powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego).