VIII SA/Wa 942/11
WyrokWSA w Warszawie2012-02-15
Skład orzekający: Artur Kot, Iwona Owsińska-Gwiazda, Włodzimierz Kowalczyk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia osobie sprawującej opiekę nad małżonkiem osoby wymagającej opieki, gdy drugi małżonek jest całkowicie ubezwłasnowolniony i niezdolny do opieki, jest zgodna z prawem?Ratio decidendi
Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, jest sprzeczna z konstytucyjną ochroną rodziny i nie może być stosowana bez uwzględnienia stanu zdrowia małżonka. Osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z powodu stanu zdrowia nie mogą sprawować opieki, powinny być traktowane jak osoby niepozostające w związku małżeńskim. Ponadto, organ nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego dotyczącego możliwości sprawowania opieki przez inne osoby zobowiązane do alimentacji, co narusza prawo procesowe i materialne.Stan faktyczny
D. H. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad chorą babcią S. B., która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odmówił przyznania świadczenia, powołując się na fakt, że babcia pozostaje w związku małżeńskim z B. B., który jest całkowicie ubezwłasnowolniony i niezdolny do opieki. Odmowa została utrzymana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Skarżąca podniosła, że jest jedyną osobą sprawującą opiekę, gdyż córka babci opiekuje się chorym ojcem i nie jest w stanie opiekować się matką.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję Burmistrza Miasta P. i stwierdził, że decyzja SKO nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk /sprawozdawca/, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P., na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust 3, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 29, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz § 7 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r., nr 105, poz.881 z późn. zm.) oraz art. 104, 107 § 1, art. 127 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2011, Nr 6, poz. 18), odmówił D.H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią S. B..
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] lipca 2011 r. D. H. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą babcią – S. B. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ dokonał oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia lub odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży na wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny w stosunku do S. B.. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, iż nie podejmuje ona zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad chorą babcią, a stan zdrowia S. B. wymaga konieczności stałej, codziennej opieki.
Organ wskazał, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne powinna być zdolna do pracy, lecz zrezygnować lub nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z oświadczenia, wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia, więc w ocenie Organu spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. wnioskodawca wprawdzie nie zrezygnował z zatrudnienia, ale nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawną babcią. Z dokumentów wynika, iż dziadek (mąż S. B.) również nie jest w stanie sprawować opieki nad chorą żoną, ponieważ sam jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i chorą (opinia sądowo-pschychiatryczno-psychologiczna). Również z oświadczenia złożonego przez córkę S. B.- Panią H. R. wynika, iż nie może zaopiekować się chorą matką, ponieważ sprawuje już opiekę nad chorym ojcem – B. B., a stan zdrowia H. R. nie pozwala na opiekę jednocześnie nad chorą matką i ojcem. Organ stwierdził, że nie kwestionuje faktu, iż to wnioskodawczyni sprawuje wyłączną opiekę nad chorą babcią, jednak ze względu na sztywne przepisy Ustawy (nie zmienione do dnia dzisiejszego) tj. art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a odmówiono wnioskodawczyni wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, iż S. B. i B. B. pozostają w związku małżeńskim. Nadto organ nadmienił, iż art. 13 ustawy z dn. 19.11.2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. Nr 219, poz. 1706) wprowadzono nową regulację do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie tych zmian od 1.01.2010 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje określonym grupom uprawnionych bez względu na kryterium dochodowe służące do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Po nowelizacji świadczenie pielęgnacyjne, o którym wyżej mowa, przysługuje nie tylko matce albo ojcu, ale także innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) a także opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ramach noweli doprecyzowano także, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym. Nie wprowadzono natomiast zmian dotyczących przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia, w tym dotyczących art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych który mówi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ustawodawca nie przewidział nawet takich przesłanek szczególnych jakim jest niewątpliwie fakt, iż mąż S. B. czyli B. B. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną.
Od powyższej decyzji D. H. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. podnosząc, że babcia legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim jednak dziadek B. B. jest całkowicie ubezwłasnowolniony i nie jest w stanie opiekować się swoją żoną wymagającą całodobowej opieki. Skarżąca podała, że jest jedyną osobą która opiekuje się babcią gdyż córka Babci H. R. sprawuje już opiekę nad chorym ojcem B. B., a stan jej zdrowia nie pozwala na opiekę jednocześnie nad chorą matką i ojcem.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art.17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz.U. Nr 9, poz.59 z późn.zm./ ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji uznał, że pozostawanie Z. W. w związku małżeńskim wyklucza możliwość przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy, który to przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organ I instancji zastosował w tej sprawie językową wykładnię powołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podziela. Organ zauważył, że rzeczywiste znaczenie normy prawnej zawartej w powołanym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" uległo zmianie w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 i noweli ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 17 października 2008 r., poszerzającej krąg osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie przywołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do treści art.17 ust. 1 ustawy sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r., jednakże wywody tam zawarte pozostają aktualne dla właściwej interpretacji przepisów ustawy, w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art.17 ust.5 pkt 2 lit. "a". Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art.17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stan zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 wypowiedział się na temat niezgodności z Konstytucją RP językowej interpretacji art.17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził między innymi, że: literalna wykładnia wymienionego wyżej przepisu nie wytrzymuje krytyki na gruncie wartości konstytucyjnych. Stosownie bowiem do treści art. 18 Konstytucji RP małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" cytowanej ustawy, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Według NSA, gdy stan zdrowia obojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podziela stanowisko zajęte w przywołanym wyżej wyroku i uznaje, że pozostawanie w związku małżeńskim nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy drugie z małżonków z uwagi na stan zdrowia opieki takiej świadczyć nie może. Jednakże w myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W świetle cytowanego wyżej przepisu art. 17 ustawy, uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, zdolnym do pracy, niezatrudnionym ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Krąg osób zobowiązanych do alimentacji ustalać należy w oparciu o przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stosownie do treści art. 128 obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania /obowiązek alimentacyjny/ obciąża krewnych w linii prostej, a więc zstępnych i wstępnych oraz rodzeństwo. W przedmiotowej sprawie Pani D. H. nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności w stosunku do S. B.. Z akt sprawy wynika, że zobowiązanymi do opieki nad S. B. są jej dzieci, to jest córka H. R. oraz syn M. B., przy czym syn zamieszkuje w S., a zatem nie ma możliwości sprawowania opieki nad matką. Natomiast prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osób zobowiązanych w dalszej kolejności do alimentacji może nastąpić wyłącznie w sytuacji obiektywnej niezdolności do sprawowania opieki przez osobę zobowiązaną do alimentacji z bliższego pokrewieństwa. Do takich sytuacji należy zaliczyć między innymi posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności lub całkowitej niezdolności do pracy. Według oświadczenia D. H. z dnia [...] czerwca 2011 r. jej matka Pani H. R., a córka Pani S. B. zamieszkująca wspólnie z matką nie może się nią opiekować, ze względu na stan zdrowia. Jak wynika z akt sprawy Pani H. R. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu [...] czerwca 2011 r. i nie jest w stanie opiekować się zarówno matką jak i całkowicie ubezwłasnowolnionym ojcem, którego jest opiekunem prawnym. Okoliczności powyższe nie wskazują jednak, że wyżej wymieniona jest niezdolna do pracy i nie może sprawować opieki nad matką. Lekki stopień niepełnosprawności nie jest równoznaczny z niezdolnością do pracy, a tylko w takim przypadku możliwe jest ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności. Biorąc powyższe pod uwagę zaskarżoną decyzję, jako nienaruszającą prawa aczkolwiek z innych powodów niż podniesione w uzasadnieniu decyzji, należało utrzymać w mocy.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem D. H. (dalej jako skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, że jest niesłuszna i zawiera niesprawiedliwą ocenę faktów.
W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła wcześniej prezentowaną argumentację. Dodała, że w chwili obecnej stan zdrowia jej matki na tyle się pogorszył, że poza jej babcią opiekuje się również swoim dziadkiem, którym wcześniej opiekowała się jej matka, na dowód czego dołączyła jej oświadczenie oraz kopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego. Podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej niekorzystna i krzywdząca, dlatego wniosła o uwzględnienie skargi.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo.
Sąd zaznacza, że ustawową materialnoprawną podstawę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), które stanowią że:
"Art. 17. 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
1a. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1."
Literalna wykładnia art. 17 ust. 1a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, sprowadzająca ustawową przesłankę, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu "nie jest w stanie sprawować opieki", wyłącznie do istnienia obiektywnych przesłanek uniemożliwiających sprawowanie tej opieki w postaci stopnia niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, nie znajduje uzasadnienia na gruncie wartości konstytucyjnych. Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 1a ustawy, rozumiana w taki zawężający sposób, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i opieki nad osobą faktycznie tej opieki wymagającą. Gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu jej stanu zdrowia, "nie jest w stanie sprawować opieki", pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby gdyby innych członków rodziny nie było. Tak rozumiany przepis oznaczałby bowiem swoistą sankcję dla osób wymagających opieki, a mających kilku członków rodziny, z których zobowiązani w pierwszej kolejności nie sprawują nad nimi opieki. Taka interpretacja w istocie niweczyłaby cel ustawowej regulacji przepisów o pomocy społecznej w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, byłaby sprzeczna z ratio legis ustawy i jednocześnie z powołanymi powyżej przepisami Konstytucji RP. A zatem osoby posiadające krewnych pierwszego stopnia zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, lecz z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu ich stanu zdrowia "nie będących w stanie sprawować opieki", powinny być traktowane jednakowo, tak jak osoby, które takich krewnych nie mają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich (por. analogiczną tezę wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009r., I OSK 722/09, na tle zróżnicowania osób pozostających w związku małżeńskim).
Należy zauważyć, że jako podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy wskazał istnienie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu przyjmując, że osoby te - córka - jest w stanie sprawować opiekę na matką. Organ wskazał, że lekki stopień niepełnosprawności nie jest równoznaczny z niezdolnością do pracy, a tylko w takim przypadku możliwe jest ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne osoby zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Wykładnia taka nie tylko nie jest prawidłowa z powodów wskazanych wyżej ale wręcz nie znajduje oparcia w przepisach prawnych. Z tych względów należy uznać, że organy obu instancji nie przeprowadzając postępowania dowodowego w zakresie możliwości sprawowania opieki przez córkę H. R. nie zebrały i nie oceniły całego materiału dowodowego koniecznego do podjęcia właściwej merytorycznie decyzji.
Za uzasadnione Sąd uznał natomiast stanowisko organu odwoławczego co do wadliwości rozstrzygnięcia organu I instancji i podzielił w tym zakresie zaprezentowaną argumentację.
Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, eliminując dotychczasowe naruszenia prawa. Zostanie przy tym ustalone, przez kogo faktycznie opieka jest sprawowana oraz czy H. R. ma możliwość sprawowania opieki nad matką..
W świetle powyższego stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, co przesądza o konieczności ich uchylenia, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.
Orzeczenie zawarte w punkcie 2 wyroku uzasadnia art. 152 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło