II SA/Rz 1147/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...]. II SA/Rz 1147/11 U Z A S A D N I E N I E Przedmiot skargi to decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej także Kolegium i SKO) z dnia [...] września 2011 r. znak: [...] utrzymująca w mocy, po rozpoznaniu odwołania A. B., decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powołująca w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Sprawa została zainicjowana wnioskiem A. B. z dnia [...] sierpnia 2011 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem M. B. Po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił jego uwzględnienia powołując się na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. A. B. odwołała się od tej decyzji podnosząc, że sprawuje opiekę nad mężem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji będąc chory na stwardnienie rozsiane i w związku z powyższym nie może ona podjąć żadnej pracy, co powoduje trudną sytuację materialno-bytową rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2011r. utrzymało w mocy kwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie wskazując, że w sprawie spełnione zostały przesłanki pozytywne przyznania dochodzonego świadczenia. A. B. nie wykonuje bowiem pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zachodzi jednak także negatywna przesłanka w postaci pozostawania przez osobę wymagającą opieki (M. B.) w związku małżeńskim, co w świetle brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło uwagę, iż decyzje w sprawie przyznawania świadczeń rodzinnych nie są oparte na uznaniu administracyjnym. Mają charakter rozstrzygnięć związanych, co oznacza, że żadne inne czynniki niż te określone w ustawie nie decydują o przyznaniu takich świadczeń. SKO wskazało również na art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Podkreśliło, iż literalne brzmienie mającego w sprawie zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości co do jego rozumienia, zaś organy nie są uprawnione do odmiennej interpretacji czy też oceny pod względem zgodności z Konstytucją RP. A. B. zaskarżyła decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, ponawiając argumenty odwołania od rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, z przyczyn podanych w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym między stronami jest, że skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki na mężem – M. B. Bezspornym również jest, że M. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzekające w sprawie organy, odmawiając skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazały między innymi przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm./. Przepis ten, w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym koresponduje przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej wyżej ustawy, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego wyroku, przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mniej jednak nie dokonano nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Aktualnie obowiązujący stan prawny, interpretując przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w oparciu o wykładnię gramatyczną godzi w zasadę równości, określoną art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dokonując zatem interpretacji omawianego przepisu ponownie przywołać należy uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wyraźnie zwrócił uwagę, że wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. To orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, jak i następne - postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., P38/09/OTK-A 2010/5/53/ oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., S1/10/OTK-A2010/5/54/ ukształtowało w odpowiedni sposób stan prawny, pozwalający na dokonanie wykładni omawianych norm w taki sposób, aby umożliwić najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych, zaś dokonana w ten sposób wykładnia, wbrew twierdzeniu organu, nie narusza w żaden sposób art. 6 k p a. nakazującego tym organom działanie na podstawie prawa. Za takim stanowiskiem opowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w wyrokach I OSK 722/09, I OSK 723/09, I OSK 115/10 kwestionując wąską i językową interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzącą do naruszenia art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego wszyscy są wobec prawa równi oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Wskazać nadto należy, że niezaprzeczalnym celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest realizacja polityki społecznej i gospodarczej uwzględniających dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Każdy z zapisów znajdujących się w tym akcie prawnym musi pozostawać w zgodzie z jego funkcją. Wyłączenie z kręgu uprawnionych do takiego wsparcia współmałżonków pozostaje w sprzeczności z aksjologiczną racjonalnością ustawodawcy. Niezasadnym byłoby zatem przypisywanie racjonalnemu ustawodawcy pozbawienia ochrony współmałżonków, wbrew zapisowi art. 18 Konstytucji RP nakazującego chronić małżeństwo oraz sprzecznie z treścią art. 71 ust. 1 Konstytucji RP nakazującemu Państwu w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględniać dobro rodziny, a którą bezsprzecznie tworzą małżonkowie. W świetle naprowadzonych wyżej okoliczności, również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego przepis art. 17 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie sprawy, w ocenie Sądu dokonując interpretacji przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać należy pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową uznając, że małżonek sprawujący osobistą opiekę nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku rezygnacji z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Orzekające zatem ponownie organy winny rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem wyżej naprowadzonej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady- możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.