I OSK 1142/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 1223/11 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1223/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 października 2011 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy. P. M. w dniu 1 sierpnia 2011 r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w I. wniosek o udzielenie mu pomocy finansowej na zakup leków, żywności, opału na 2011-2012 r. oraz opłacenie światła i gazu. Burmistrz Gminy I. decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] odmówił P. M. udzielania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, żywności, opału na lata 2011-2012 oraz opłacenie kosztów energii elektrycznej i gazu. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie dokumentów o uzyskiwanym dochodzie oraz przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2011 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że P. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest po rozwodzie, a dzieci wraz z matką mieszkają oddzielnie w budynku uzyskanym od Gminy. Wnioskodawca utrzymuje się z renty inwalidzkiej pomniejszonej o kwotę alimentów i dochodu z gruntu. Uzyskiwany dochód wynosi 479,09 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, uprawniające do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, tj. kwotę 477,00 zł. Organ stwierdził, że rozpatrywana sprawa nie ma charakteru szczególnego, a tylko w takim przypadku może zostać przyznana pomoc finansowa w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej: u.p.s.). Ocenił, że sytuacja rodzinno-bytowa P. M., a tym bardziej samo ponoszenie kosztów związanych z zakupem leków, żywności, opału, opłacaniem rachunków mieszkaniowych, nie stanowi przesłanki pozytywnej do udzielenia pomocy w przypadku przekroczenia kryterium do pomocy społecznej. Ponoszenie tych kosztów związane jest ze zwykłym, codziennym funkcjonowaniem, jest nieodzowne i typowe w życiu społeczeństwa i jednostki, są to bowiem zwykłe koszty utrzymania. Koszty zakupu leków nie są zbyt wysokie i mieszczą się w granicach przeciętnych wydatków rodziny związanych z leczeniem, przy założeniu, że ilościowo zapewniają one miesięczne leczenie. Organ podniósł, że sytuacja wnioskodawcy nie jest wyjątkowa i szczególna, a zatem możliwa do samodzielnego przezwyciężenia. Wskazano, że posiada on zasoby, których wykorzystanie pozwoliłoby mu samodzielnie funkcjonować i realizować własne potrzeby, np. może sprzedać działki budowlane, posiada trzodę, jak i korzysta z dopłat unijnych, a nadto posiada stały miesięczny dochód. W odwołaniu P. M. nie zgodził się z powyższą decyzją i podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i materialnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy I. z dnia [...] września 2011 r. W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 41 pkt 1 u.p.s. W uzasadnieniu SKO wskazało, że ustalony przez organ I instancji dochód, jak i przekroczenie kryterium dochodowego nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowane przez wnioskodawcę. Nie ulega również wątpliwości, że w badanym okresie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, a więc nie wystąpiły w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s., które uzasadniałyby przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego, niezależnie od wielkości uzyskanego przez niego dochodu. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego takimi okolicznościami nie są ani konieczność zapłacenia rachunków za energię elektryczną, gaz, zakup opału czy wykup leków. Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej rodziny, której ani organ pierwszej instancji, ani Kolegium nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako zdarzeń nadzwyczajnych, odbiegających od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokojone w pierwszym rzędzie. W tej sytuacji Kolegium oceniło, że organ I instancji zasadnie uznał, że brak jest podstaw do przyznania P. M. zasiłku celowego. W skardze na decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P. M. wskazał, że chce otrzymać to, co mu się prawnie należy: światło, gaz, żywność. Podał, że jest całkowicie niezdolny do pracy i nie ma środków finansowych na pokrycie wszystkich opłat związanych z leczeniem oraz utrzymaniem domu. Na rozprawie skarżący zarzucił też, że nieprawidłowo została obliczona kwota jego dochodu, która nie przekracza kryterium dochodowego. Podał, że spłaca zaległości w funduszu alimentacyjnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę, wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r., II SA/Rz 1223/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyjaśnił, że bezsporne jest, iż skarżący jest osobą niezdolną do pracy. Z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 1 sierpnia 2011 r. wynika, że pobiera on okresową rentę z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość w lipcu 2011 r. wynosiła 778,35 zł. Ze świadczenia potrąceniu podlegała kwota 311,21 zł; z tego 280,15 zł egzekwowanych alimentów – reszta to koszty egzekucyjne, zaś po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 103,05 zł kwota do wypłaty wynosiła 364,09 zł. Natomiast z zaświadczenia Urzędu Gminy w I. wynika, że P. M. zgłosił do opodatkowania budynek mieszkalny o powierzchni 110 m2 oraz budynek gospodarczy o powierzchni 30 m2. Jest też właścicielem gruntu rolnego o powierzchni 0,87 ha, co stanowi 0,4055 ha przeliczeniowego. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że P. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując samotnie, zajmując 1 piętro w budynku murowanym – 4 pokoje, kuchnia, łazienka. Leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa, schorzenia pourazowego prawej półkuli mózgu i padaczki. Ma wszczepioną endoprotezę biodra. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Według art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53 a, art. 78 i art. 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (stan z dnia wydawania decyzji) przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (m.in. niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby). Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...) bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei ustęp 4 tego przepisu precyzuje, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego świadczenia pieniężnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Natomiast z art. 8 ust. 9 u.p.s. wynika, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Z akt sprawy wynika, że organy prawidłowo wyliczyły wysokość dochodu skarżącego. Do świadczenia rentowego w wysokości 778,35 zł pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy i składkę na ubezpieczenie zdrowotne (103,05 zł) oraz o kwotę wyegzekwowanych, a więc przez skarżącego świadczonych alimentów w wysokości 280,15 zł – a nie o całą kwotę potrąconą z renty, gdyż renta to koszty egzekucyjne, które zgodnie z wyżej przytoczoną normą art. 8 ust. 3 u.p.s. nie pomniejszają dochodu – dodano zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. przychód z 0,4055 ha przeliczeniowego gruntu rolnego, a więc kwotę 83,94 (0,4055 ha x 207 zł), co dało kwotę 479,09 zł. Wbrew zarzutom skarżącego jego dochód minimalnie, ale jednak przekracza kwotę 477 zł, tj. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Wyklucza to skarżącego z ogólnych zasad przyznawania pomocy społecznej i jedynie zaistnienie któregoś z wyjątków, o których mowa w przepisie art. 8 ust. 1 u.p.s. uprawniałoby organ do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Taki wyjątek przewiduje m.in. przepis art. 41 u.p.s. i w tym kierunku organy oceniły jego sytuację. Przez szczególnie uzasadniony przypadek należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W świetle poczynionych ustaleń Sąd I instancji podzielił stanowisko organów obydwu instancji, że aktualna sytuacja skarżącego nie jest skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych od niego niezależnych. Nie doszło do zaistnienia zdarzenia, w związku z którym skarżący znalazł się trudnej sytuacji bytowej. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżący od dłuższego już czasu znajduje się w złej sytuacji materialnej, która jednak w ostatnim czasie uległa pewnej poprawie. Reasumując Sąd stwierdził, że trafnie organy pomocy społecznej wskazały, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący, jakkolwiek trudna, nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust 1 u.p.s.). W sytuacji zdrowotnej skarżącego może to być trudne, ale same organy wskazują, że ma on majątek pozwalający na przezwyciężenie – niewątpliwie trudnej sytuacji, w jakiej się nalazł – we własnym zakresie. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1223/11, wniósł P. M., reprezentowany przez adwokata. Zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego: 1. art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przez jego niezastosowanie i uznanie, iż miesięczny dochód uzyskiwany przez skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, podczas gdy w rzeczywistości wynosi on 448,03 zł i nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego, 2. art. 41 u.p.s. przez jego niezastosowanie i uznanie, iż sytuacja, w której znalazł się skarżący, nie jest "szczególna", mimo, że jako osoba bezrobotna, o całkowitym niezdolności do pracy oraz stwierdzonym stopniu niepełnosprawności, a przy tym samotnie gospodarująca, nie jest w stanie sam się utrzymać, jak również uznanie, że posiadany przez skarżącego majątek pozwala mu na takie utrzymanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wbrew ustaleniom Sądu I instancji, w rzeczywistości miesięczny dochód skarżącego wynosi 448,03 zł, a nie jak wylicza to Sąd I instancji - 479,09 zł. Kwota netto, po potrąceniach na alimenty, jaką miesięcznie otrzymuje on z tytułu renty wynosi 364,09 zł, a nie 396,40 zł. Do tej kwoty doliczany jest ryczałtowy dochód w wysokości 83,94 zł jako formalny dochód z gruntu rolnego (w rzeczywistości z rolnictwa skarżący nie osiąga żadnych zysków, gdyż posiadanych gruntów rolnych nie uprawia, chociażby z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy). Łącznie dochód skarżącego powinien być ustalony na kwotę 448,03 zł, co uprawnia go do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, gdyż dochód ten nie przekracza kwoty 477 zł. Odmienne ustalenia Sądu I instancji stanowią naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy uzyskiwany przez niego miesięczny dochód w odniesieniu do wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej uprawnia skarżącego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że bezsporny jest fakt, iż skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa, schorzenia pourazowego prawej półkuli mózgu i padaczki, jak również ma wszczepioną endoprotezę biodra. Wbrew ustaleniom Sądu I instancji, sytuacja w której obecnie znajduje się skarżący zasługuje na określenie mianem "szczególnej" (zgodnie z art. 41 u.p.s.), ponieważ jako osoba ze stopniem niepełnosprawności, całkowicie niezdolna do pracy, nie może on podjąć w tej chwili, jak również i w przyszłości żadnej pracy, aby samodzielnie przezwyciężyć bardzo ciężką sytuację materialną i życiową. Tym bardziej, że z uwagi na bardzo niski dochód, nie jest on w stanie wykupić wszystkich przepisywanych mu przez lekarzy leków, tak więc jego zły stan zdrowia nie tylko, że nie może ulec poprawie, lecz coraz bardziej się pogłębia. Obecnie nie może on liczyć na pomoc nikogo z członków najbliższej rodziny. W tych okolicznościach, nie można zgodzić się z twierdzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, że sytuacja skarżącego nie jest przypadkiem wyraźnie odbiegającym od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Niewątpliwie jego położenie i istniejący stan rzeczy nie należy do zdarzeń codziennych. Skarżący sam nie przyczynił się do stanu, w którym obecnie się znajduje. Było to skutkiem wielu niefortunnych zbiegów okoliczności. Nie miał on żadnego wpływu na to, że zachoruje na tak wiele schorzeń naraz i przez to straci żonę oraz nie będzie w stanie normalnie funkcjonować. Skarżący sam jednak nie jestem w stanie poprawić istniejącego stanu rzeczy, ponieważ w obecnej chwili jest on zmuszony wybierać między lekami, które poprawiają jego zdrowie i dzięki którym ma jeszcze szansę zapobiec dalszemu pogarszaniu się zdrowia i samodzielnie egzystować, a wykupieniem drewna na opał, czy też zapłatą już i tak dalece zaległych rachunków. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została udzielona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku tylko w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w podstawach skargi kasacyjnej zawarty został jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 41 u.p.s. Pierwszy z wymienionych przepisów miał zostać naruszony, zdaniem autora skargi kasacyjnej, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż miesięczny dochód uzyskiwany przez skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, podczas gdy w rzeczywistości wynosi on 448,03 zł i nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego. W tej sytuacji na początku rozważań konieczna jest refleksja natury ogólnej, mianowicie taka, że podstawa zaskarżenia z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. może mieć dwojaką postać: błędnej wykładni przepisu prawa materialnego lub jego niewłaściwego zastosowania. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź, jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany. Podkreślenia wymaga również, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji stosował art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. uznając, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, o jakim mowa w tym przepisie, co nie uprawnia skarżącego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej "na ogólnych zasadach", czyli na zasadach takich, jak osoby, których dochód nie przekracza ustawowego kryterium. Zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie nie może być więc w takiej sytuacji uznany za zasadny, a Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Po wtóre, z opisu sposobu naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zawartego w zarzutach skargi kasacyjnej wynika także, że zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji błędnie ustalił dochód skarżącego. Zauważyć więc należy, że o sposobie ustalania dochodu na użytek ustawy o pomocy społecznej traktuje art. 8 u.p.s., ale w ustępach od 3 do 13, a żaden z tych przepisów nie został powołany w podstawach skargi kasacyjnej. Przy ustalonym zaś przez organy i zaakceptowanym przez Sąd I instancji dochodzie skarżącego (479,09 zł), nie zakwestionowanym w prawidłowy sposób w podstawach skargi kasacyjnej, przepis traktujący o kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł), uprawniającym do świadczeń z pomocy społecznej, nie został naruszony. Zatem już tylko na marginesie wypada zauważyć, że nie podlegają odliczeniu od dochodu skarżącego koszty egzekucji komorniczej alimentów, a jedynie kwota wyegzekwowanych alimentów do poziomu wynikającego ze skonkretyzowanego obowiązku alimentacyjnego (art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s.). Na przeciwnym (błędnym) założeniu oparł swoje wyliczenie dochodu skarżący kasacyjnie, twierdząc (bez prawidłowego podważenia ustaleń przyjętych przez Sąd I instancji), że wynosi on 448,03 zł. Jeśli więc dochód skarżącego nie uprawniał go do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w oparciu o kryterium dochodowe, to słusznie organy i sąd rozważały, czy skarżący nie może otrzymać specjalnego zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Elastyczność w przyznawaniu pomocy pieniężnej wyrażają przepisy o szczególnych przypadkach wypłaty zasiłków, tj. art. 40 i 41 u.p.s. Wspólnym zakresem regulacji obydwu przepisów jest możliwość udzielenia pomocy osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. Może to mieć miejsce wówczas, gdy wystąpiło zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 u.p.s.) albo w szczególnie uzasadnionych przypadkach (art. 41 u.p.s.). "Odnośnie do zasiłku celowego postanowienia obydwu artykułów częściowo się pokrywają, stąd też wyodrębnienie art. 41 nie było niezbędne. Zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej zapewne są szczególnie uzasadnionymi przypadkami przyznania pomocy, o których mowa w komentowanym artykule [41]. Artykuł 40 można potraktować jako lex specialis wobec art. 41 (...)" (Komentarz do art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II.). Przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza więc o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2006 r., I OSK 777/05, LEX nr 194414). Należy więc przyznać rację Sądowi I instancji, że aktualna sytuacja skarżącego nie jest skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych od niego niezależnych. Nie doszło do zaistnienia nagłego zdarzenia, w związku z którym skarżący znalazł się trudnej sytuacji bytowej. Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby skarżącego oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych skarżącego, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych. Dla przykładu można przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2012 r., I OSK 1623/11, w którym stwierdzono, że "brak jest uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jeżeli wskazywane przez stronę okoliczności - choroba czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie - mają charakter ogólny, nie wskazujący na istnienie wyjątkowych okoliczności, których strona nie byłaby w stanie przezwyciężyć" (LEX nr 1113249). Godzi się też zauważyć, że w podstawach skargi kasacyjnej nie zakwestionowane zostały ustalenia dokonane w sprawie, że skarżący dysponuje majątkiem pozwalającym na przezwyciężenie – niewątpliwie trudnej sytuacji, w jakiej się nalazł – we własnym zakresie. Organ I instancji, a za nim sąd wskazywały bowiem na działki budowlane, trzodę, jak i korzystanie przez skarżącego z dopłat unijnych. W takiej sytuacji zarzut naruszenia art. 41 u.p.s. poprzez uznanie, iż sytuacja, w której znalazł się skarżący, nie jest "szczególna", a tym bardziej poprzez niezastosowanie tego przepisu, należy uznać za niezasadny. Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.