II SA/Rz 1223/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 1223/11 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi P. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO) z dnia [...] października 2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w sprawie odmowy udzielenia pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, żywności, opału oraz opłacenie światła i gazu. W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. - zwana dalej jako u.p.s.). Z akt administracyjnych sprawy oraz uzasadnienia decyzji wynika, że P. M. w dniu 1 sierpnia 2011 r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków, żywności, opału na 2011-2012 r. oraz opłacenie światła i gazu. Burmistrz Gminy [...] decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] odmówił P. M. udzielania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, żywności, opału na lata 2011-2012 oraz opłacenie kosztów energii elektrycznej i gazu. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie dokumentów o uzyskiwanym dochodzie oraz przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2011 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że P. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest po rozwodzie, a dzieci wraz z matką mieszkają oddzielnie w budynku uzyskanym od Gminy. Wnioskodawca utrzymuje się z renty inwalidzkiej pomniejszonej o kwotę alimentów i dochodu z gruntu – uzyskiwany dochód wynosi 479,09 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, uprawniające do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, tj. kwotę 477,00 zł. Organ stwierdził, że w obecnym momencie rozpatrywana sprawa nie ma charakteru szczególnego, a tylko w takim przypadku może zostać przyznana pomoc finansowa w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Ocenił, że sytuacja rodzinno-bytowa P. M., a tym bardziej samo ponoszenie kosztów związanych z zakupem leków, żywności, opału, opłacaniem rachunków mieszkaniowych, nie stanowi przesłanki pozytywnej do udzielenia pomocy w przypadku przekroczenia kryterium do pomocy społecznej. Ponoszenie tych kosztów związane jest ze zwykłym, codziennym funkcjonowaniem, jest nieodzowne i typowe w życiu społeczeństwa i jednostki, są to bowiem zwykłe koszty utrzymania. Koszty zakupu leków nie są zbyt wysokie i mieszczą się w granicach przeciętnych wydatków rodziny związanych z leczeniem, przy założeniu, że ilościowo zapewniają one miesięczne leczenie. Organ podniósł, że sytuacja wnioskodawcy nie jest wyjątkowa i szczególna, a co istotne - możliwa do samodzielnego przezwyciężenia. Wskazano, że posiada on zasoby, których wykorzystanie pozwoliłoby mu samodzielnie funkcjonować i realizować własne potrzeby, np. może sprzedać działki budowlane, posiada trzodę, jak i korzysta z dopłat unijnych, a nadto posiada stały miesięczny dochód. W odwołaniu P. M. nie zgodził się z powyższą decyzją i podniósł, że znajduje się nadal w trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i materialnej. Zwrócił się o pozytywne rozpatrzenie sprawy. SKO wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ustalony przez organ I instancji dochód, jak i przekroczenie kryterium dochodowego nie budzi wątpliwości, nie są również kwestionowane przez odwołującego. Nie ulega również wątpliwości, że w badanym okresie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, a więc nie wystąpiły w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s., które uzasadniałyby przyznanie wnoszącemu specjalnego zasiłku celowego, niezależnie od wielkości uzyskanego dochodu. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego takimi okolicznościami nie są ani konieczność zapłacenia rachunków za energię elektryczną, gaz, zakup opału czy wykup leków. Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej rodziny, której ani organ pierwszej instancji, ani Kolegium nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako zdarzeń nadzwyczajnych, odbiegających od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokojone w pierwszym rzędzie. W tej sytuacji Kolegium oceniło, że organ I instancji zasadnie uznał, że brak jest podstaw do przyznania odwołującemu zasiłku celowego. W skardze P. M. wskazał, że chce otrzymać to, co mu się prawnie należy: światło, gaz, żywność. Podał, że jest całkowicie niezdolny do pracy i nie ma środków finansowych na pokrycie wszystkich opłat związanych z leczeniem oraz utrzymaniem domu. Zwrócił się o pozytywne rozpatrzenie wniosku. Na rozprawie skarżący zarzucił też, że nieprawidłowo została obliczona kwota jego dochodu, która nie przekracza kryterium dochodowego. Podał, że spłaca zaległości w funduszu alimentacyjnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli jest decyzja oparta na przepisach ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.). Skarżący wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2011 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie mu pomocy finansowej na zakup leków, żywności, pokrycie kosztów energii elektrycznej, gazu i opału na 2011-2012 rok. Do wniosku załączył druki zapłaty za energię za trzy kolejne faktury na kwoty: 79,04 zł i 20,31 zł z terminem płatności do 28 lipca 2011 r., 51,13 zł i 16,28 zł z terminem płatności do 19 września 2011 r. oraz 35,27 zł i 9,52 zł z terminem płatności do 2 listopada 2011 r., fakturę VAT nr [...] z apteki z dnia 1 sierpnia 2011 r. na kwotę 149,05 zł. Bezsporne jest, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy. Z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1.08.2011 r. wynika, że pobiera on okresową rentę z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość w lipcu 2011 r. wynosiła 778,35 zł. Ze świadczenia potrąceniu podlegała kwota 311,21 zł; z tego 280,15 zł egzekwowanych alimentów – reszta to koszty egzekucyjne, zaś po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 103,05 zł kwota do wypłaty wynosiła 364,09 zł. Z zaświadczenia Urzędu Gminy [...] wynika, że P. M. zgłosił do opodatkowania budynek mieszkalny o powierzchni 110 m2 oraz budynek gospodarczy o powierzchni 30 m2. Jest też właścicielem gruntu rolnego o powierzchni 0,87 ha, co stanowi 0,4055 ha przeliczeniowego. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że P. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując samotnie, zajmując 1 piętro w budynku murowanym – 4 pokoje, kuchnia, łazienka. Leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa, schorzenia pourazowego prawej półkuli mózgu i padaczki. Ma wszczepioną endoprotezę biodra. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Według art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53 a, art. 78 i art. 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty – aktualnie zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055) – 477 zł przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (m.in. niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby). Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...) bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei ustęp 4 tego przepisu precyzuje, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego świadczenia pieniężnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Z kolei przepis art. 8 ust. 9 u.p.s. stanowi, że przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł (aktualna kwota zgodnie z w/w Rozporządzeniem Rady Ministrów). Z akt sprawy wynika, że organy prawidłowo – zgodnie z w/w zasadami wyliczyły wysokość dochodu skarżącego. Do świadczenia rentowego w wysokości 778,35 zł pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy i składkę na ubezpieczenie zdrowotne (103,05 zł) oraz o kwotę wyegzekwowanych, a więc przez skarżącego świadczonych alimentów w wysokości 280,15 zł – a nie o całą kwotę potrąconą z renty, gdyż renta to koszty egzekucyjne, które zgodnie z wyżej przytoczoną normą art. 8 ust. 3 u.p.s. nie pomniejszają dochodu – dodano zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. przychód z 0,4055 ha przeliczeniowego gruntu rolnego, a więc kwotę 83,94 (0,4055 ha x 207 zł), co dało kwotę 479,09 zł. Wbrew zarzutom skarżącego jego dochód minimalnie, ale jednak przekracza kwotę 477 zł, tj. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Wyklucza to skarżącego z ogólnych zasad przyznawania pomocy społecznej i jedynie zaistnienie któregoś z wyjątków, o których mowa w przepisie art. 8 ust. 1 u.p.s. uprawniałoby organ do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Taki wyjątek przewiduje m.in. przepis art. 41 u.p.s. i w tym kierunku organy oceniły jego sytuację. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. I SA/Wa 1004/09, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl ) W świetle poczynionych ustaleń Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że sytuacja finansowa skarżącego nie nastąpiła na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych od niego niezależnych. Nie doszło do zaistnienia zdarzenia w związku, z którym skarżący znalazł się trudnej sytuacji bytowej. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżący od dłuższego już czasu znajduje się w złej sytuacji materialnej, która jednak w ostatnim czasie uległa pewnej poprawie. Reasumując trafnie organy pomocy społecznej wskazały, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący, jakkolwiek trudna, nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym o jakim mowa w treści przepisu art. 41 pkt 1 ustawy. Na marginesie dotychczasowych rozważań należy wskazać, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej). W sytuacji zdrowotnej skarżącego może to być trudne, ale same organy wskazują, że ma on majątek pozwalający na przezwyciężenie – niewątpliwie trudnej sytuacji, w jakiej się nalazł – we własnym zakresie. Nie budzi wątpliwości Sądu ocena konkretnej sytuacji skarżącego jako nie kwalifikującej się do uznania za przypadek szczególnie uzasadniony. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa procesowego ani materialnego w sposób, który uzasadniał ich uchylenie, zaś Sąd może jedynie zbadać legalność zaskarżonych aktów i nie jest uprawniony do przyznania zasiłku zgodnie z żądaniem skarżącego. Dlatego należało skargę oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.