II FZ 1009/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Po 145/12 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 30 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. 1. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r., I SA/Po 145/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. P. (powoływanej dalej jako "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 30 listopada 2011 r., nr [...], wydaną w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów – (I) odrzucił skargę kasacyjną Skarżącej, (II) zwrócił jej w całości uiszczony wpis sądowy w kwocie 1.210 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 178 i art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu podał, że pismem z dnia 8 października 2012 r. ww. Sąd wezwał doradcę podatkowego – R. Ł. - do złożenia pełnomocnictwa do reprezentowania Skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, ewentualnie do sporządzenia skargi kasacyjnej - w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Wezwanie zostało doręczone w dniu 10 października 2012 r., zatem termin do uzupełnienia braków upłynął z dniem 17 października 2012 r. (środa). W ustawowym terminie siedmiodniowym pełnomocnictwo nie zostało złożone. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji): Odrzucając skargę kasacyjną, WSA w Poznaniu stwierdził, że znajdujące się w aktach sądowych pełnomocnictwo z dnia 29 grudnia 2011 r. udzielone ww. doradcy podatkowemu przez Skarżącą obejmuje swoim zakresem umocowanie jedynie do występowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Pełnomocnictwo to nie obejmuje natomiast umocowania do reprezentowania strony skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, ewentualnie do sporządzenia skargi kasacyjnej (k. 13 akt WSA w Poznaniu). Pełnomocnik Skarżącej, mimo wezwania Sądu pierwszej instancji, nie przedstawił wymaganego pełnomocnictwa w ustawowym terminie siedmiodniowym dla dokonania tej czynności. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 178 p.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną, a na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrócił uiszczony przez Skarżącą wpis sądowy. 4. Stanowisko Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Poznaniu, Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) zaskarżyła je w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie: (1) art. 36 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1 p.p.s.a., poprzez nieuzasadnione ograniczenie zakresu udzielonego przez Skarżącą pełnomocnictwa oraz (2) art. 173 w zw. z art. 36 p.p.s.a., polegające na nieuznaniu umocowania pełnomocnika do reprezentowania Skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co bezpośrednio ograniczyło prawo Skarżącej do sądowej kontroli prawidłowości wydanego orzeczenia. Skarżąca na podstawie art. 185 p.p.s.a. wniosła o uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie w razie nieuwzględnienia powyższych zarzutów, Skarżąca z ostrożności w prowadzonym postępowaniu, załączyła pełnomocnictwo odpowiadające rygoryzmowi formalnemu, narzuconemu przez WSA w Poznaniu. Uzasadniając zażalenie Skarżąca stwierdziła, że WSA w Poznaniu dokonał interpretacji zawężającej jej pełnomocnictwa, ograniczając je jedynie do reprezentowania strony przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Skarżąca w szczególności zwróciła uwagę na ostatnie zdanie treści pełnomocnictwa - "pełnomocnictwo ważne jest do czasu ukończenia postępowania przed sądami administracyjnymi". Jednoznacznie stwierdziła, że zamiarem pełnomocnika i jej (mocodawcy) było ukształtowanie stosunku pełnomocnictwa, które swoim zakresem obejmuje reprezentowanie Skarżącej przed WSA w Poznaniu, a w razie potrzeby, również przed NSA. Świadczy o tym użyte w pełnomocnictwie sformułowanie "sądami administracyjnymi", które to sformułowanie obejmuje zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny. O prawidłowości dokonanej wykładni sformułowania wyrażenia "sądami administracyjnymi" przemawia również ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (patrz postanowienia NSA: z dnia 8 lutego 2012 r., I FSK 1839/11; z dnia 26 lipca 2007, II FZ 415/07). Ograniczenie zakresu pełnomocnictwa, dokonane przez WSA w Poznaniu, zostało poprzedzone błędami logicznymi, które implikowały wydanie zaskarżonego postanowienia. Ponadto, Skarżąca zwróciła uwagę nie tylko na sformułowanie "sądami administracyjnymi", lecz również na użyte w pełnomocnictwie wyrażenie "ważne" ("...ważne jest do czasu ukończenia postępowania przed sądami administracyjnymi"). Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani żadne inna ustawa, nie podaje definicji legalnej wyrażenia "ważne", uprawnione jest więc sięgnięcie do definicji słownikowej. Internetowe wydanie słownika języka polskiego wydawnictwa PWN, dostępne na stronie www.sjp.pwn.pl, podaje następującą definicję: ważny - mający duże znaczenie; mający odpowiedzialne stanowisko, duże wpływy; wyrażający czyjeś przekonanie o swoim znaczeniu; iron. okazujący swoją wyższość; mający moc prawna; o jakimś produkcie: nadający się do użytku. Przyjmując powyższą definicję wyrażenia "ważny" oraz zaprezentowaną wykładnię sądową sformułowania "sądami administracyjnymi", użyte w pełnomocnictwie wyrażenie należy rozumieć w następujący sposób: pełnomocnictwo ma moc prawną do czasu ukończenia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz Naczelnym Sadem Administracyjnym. W razie nieuwzględnienia powyższego, "z ostrożności procesowej", Skarżąca wskazała, że w wezwaniu do usunięcia braku formalnego znajdowało się jedynie wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, nie zaś do przedstawienia nowego pełnomocnictwa. Fakt znajdowania się w aktach sprawy wezwania do jego przedstawienia nie przesądza o tym, że zostało ono pełnomocnikowi strony prawidłowo doręczone. Przeczy temu okoliczność, że Skarżąca uzupełniła brak formalny i dokonała zapłaty wpisu sądowego. Jednoznacznie świadczy to o fakcie, że Skarżąca nie zrezygnowała z wniesienia skargi kasacyjnej. Niedokonanie żądanej czynności świadczyłoby przeciwko Skarżącej. Jeśli jednak uzupełniła jeden brak formalny, nie odpowiadając na drugie wezwanie, które teoretycznie zostało doręczone w tej samej kopercie, wówczas nie można takiemu działaniu przypisać znamion racjonalności. 4.2. Pismem z dnia 20 listopada 2012 r. Skarżąca przedłożyła dodatkowe uzasadnienie ww. zażalenia. W ocenie Skarżącej zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu jest nie do zaakceptowania z tego powodu, że zamyka jej prawo do sądu w oparciu o zawężającą interpretację oświadczenia zawartego w pełnomocnictwie, podczas gdy taka interpretacja dokumentu pełnomocnictwa - w warunkach sprawy - ogranicza Skarżącej prawo do sądu, a przy tym nie znajduje oparcia w żadnych umotywowanych racjach. Można się zgodzić, co do zasady, że pełnomocnictwo procesowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie powinno być interpretowane rozszerzająco. Nie powinno budzić wątpliwości, że zasada ta ma na celu zapobieżenie przypadkom, gdy pełnomocnik podejmuje się działań ewidentnie poza wyraźnym zakresem jego umocowania. Od tego rodzaju przypadków trzeba jednak zdecydowanie odróżnić sytuację, gdy wola umocowania pełnomocnika przez mocodawcę do działania przed sądami administracyjnymi, w tym Naczelnym Sądem Administracyjnym, jest ewidentna (i potwierdzona np. dalszymi, jednoznacznymi oświadczeniami samego mocodawcy, a więc autora oświadczenia), a wątpliwości co do umocowania wynikają wyłącznie z niezamierzonego użycia niefortunnego sformułowania w tekście pełnomocnictwa. Skarżąca bez żadnych wątpliwości miała wolę udzielenia w sprawie pełnomocnictwa do działania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co nieprzypadkowo wyraziła w sformułowaniu, że "pełnomocnictwo ważne jest do ukończenia postępowania przed sądami administracyjnymi". Istnienie tego sformułowania w pełnomocnictwie nie mogło zostać pominięte przez Sąd pierwszej instancji. Skarżąca zwróciła uwagę, że w doktrynie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2012, s. 129) reprezentowany jest pogląd, że "niedopuszczalna jest zawężająca interpretacja pełnomocnictwa, które zostało sformułowane szeroko i mocodawca nie poczynił w nim żadnych wyłączeń". Powyższe stanowisko znajduje pełne odzwierciedlenie w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Warto zwrócić chociażby na postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2010 r. I FZ 261/10, w którym Sąd ponownie przyjął pogląd, iż brak ograniczenia w pełnomocnictwie jego zakresu w myśl art. 39 p.p.s.a. oznacza umocowanie pełnomocnictwa także do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. 4.3. Do pisma z dnia 20 listopada 2012 r. Skarżąca załączyła swoje oświadczenie, że udzielając pełnomocnictwa ww. doradcy podatkowemu w dniu 29 grudnia 2011 r. jej intencją było umocowanie pełnomocnika do działania przez WSA w Poznaniu oraz przez NSA, co wyraziła w sformułowaniu, że pełnomocnictwo ważne jest do ukończenia sprawy przed sądami administracyjnymi. Skarżąca oświadczyła, że nie miała intencji do jakiegokolwiek ograniczania zakresu udzielonego pełnomocnictwa. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, stąd podlega uwzględnieniu, a zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu jako nieodpowiadające prawu podlega uchyleniu (art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Skarżąca podniosła w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zakres pełnomocnictwa Skarżącej do reprezentowania jej w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez ww. doradcę podatkowego, w konsekwencji czego niezasadnie odrzucono skargę kasacyjną Skarżącej zaskarżonym postanowieniem Sądu pierwszej instancji. 5.2. W myśl art. 39 pkt 1 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Z regulacji zawartej w tym przepisie wynika, że objęte nią pełnomocnictwo zawiera umocowanie do podejmowania wszystkich łączących się ze sprawą czynności zarówno przed sądami wojewódzkimi, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Strona, określając zakres umocowania, nie musi wyszczególniać w pełnomocnictwie wszystkich tych elementów. Wystarczy jeżeli z pełnomocnictwa będzie wynikało, jaki jest zakres jej pełnomocnictwa, np. określenie w pełnomocnictwie: "do występowania przed sądami administracyjnymi", bez ograniczenia tego zakresu. W myśl art. 39 p.p.s.a. taka redakcja pełnomocnictwa oznacza umocowanie pełnomocnictwa także do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienia NSA: z 26 lipca 2007 r., II FZ 415/07, z dnia 9 lipca 2010 r., I FZ 261/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 5.3. W rozpoznawanej sprawie analiza pełnomocnictwa Skarżącej (k. 13 akta WSA w Poznaniu) w świetle powyższego przepisu i jego wykładni prowadzi do konkluzji, że pomimo tego, iż pełnomocnictwo zostało sporządzone z pomocą profesjonalnego prawnika, w warstwie językowej odznacza się daleko posuniętą wadliwością. W pierwszej części pełnomocnictwa określono bowiem jego zakres, poprzez stwierdzenie, że obejmuje ono "sporządzenia, występowania i składania oświadczeń woli (...) oraz sporządzenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na ostateczną decyzję Dyrektora Izby w Poznaniu (...)". Językowe odczytanie tego fragmentu treści pełnomocnictwa prowadzi prima facie do konkluzji, że w jego zakresie przedmiotowym mieści się jedynie reprezentowanie Skarżącej przed WSA w Poznaniu. Jednakże w kolejnym zadaniu pełnomocnictwa stwierdzono, że "Pełnomocnictwo ważne jest do czasu ukończenia postępowania przed sądami administracyjnymi". Fragment ten, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, znacząco modyfikuje zakres przedmiotowy pełnomocnictwa. Należy bowiem uwzględnić, że analizowane pełnomocnictwo zawiera oświadczeniem woli Skarżącej, które w myśl art. 65 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Traktując zatem ww. pełnomocnictwo jako tekst, zawierający co prawda mankamenty w postaci wskazania w pierwszym zdaniu zakresu umocowania ograniczonego do postępowania przed WSA w Poznaniu, a w drugim zdaniu rozszerzeniu tego zakresu na "sądy administracyjne" (zatem także NSA), to jednak należy stwierdzić, że tekst ten odzwierciedla spójną intencję Skarżącej jako mocodawczyni. Potwierdza to również złożone do akt sprawy oświadczenie Skarżącej z dnia 14 listopada 2012 r. (k. 208 akt WSA w Poznaniu), że udzielając pełnomocnictwa ww. doradcy podatkowemu kierowała się intencją umocowania go nie tylko w postępowaniu przed WSA w Poznaniu, ale także przez NSA. Bardziej wnikliwa analiza pełnomocnictwa prowadzi zatem do oceny odmiennej od tej, która legła u podstawy zaskarżonego postanowienie WSA w Poznaniu. Ponadto, za odczytaniem ww. pełnomocnictwa jako zawierającego umocowanie do reprezentowania Skarżącej przed "sądami administracyjnymi", a zatem także Naczelnym Sądem Administracyjnym (co zawiera w sobie legitymację do sporządzenia skargi kasacyjnej w imieniu mocodawcy) przemawia uwzględnienie konstytucyjnego standardu stosowania prawa w taki sposób, aby maksymalnie otworzyć obywatelom drogę do merytorycznego rozpoznania ich sprawy przez sądy. Wymaga tego prawo do sądu, wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej jako: Konstytucja RP). Perspektywa konstytucyjna została w rozpoznawanej sprawie pominięta przez Sąd pierwszej instancji, co doprowadziło do zbyt restrykcyjnego i formalistycznego odczytania problematycznego pełnomocnictwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawo wyrażone w ww. przepisie Konstytucji RP wymaga odczytania pełnomocnictwa Skarżącej przez pryzmat intencji stojącej za wyrażonym umocowaniem do reprezentacji oraz skutków w postaci zamknięcia Skarżącej drogi do merytorycznej kontroli orzeczenia Sądu pierwszej instancji w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznając zażalenie Skarżącej, nie sposób było pominąć praktykę, która ukształtowała się w toku rozpoznawanej sprawy. Należy zwrócić uwagę, że w postępowaniu wpadkowym zainicjowanym przez wniosek Skarżącej o wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora IS pisma sądowe były kierowane do pełnomocnika Skarżącej – doradcy podatkowego. Odpis postanowienia NSA z dnia 29 maja 2012 r., II FZ 356/12, także został wysłany do ww. doradcy podatkowego (por. pismo NSA z dnia 4 czerwca 2012 r. – k. 115 akt WSA w Poznaniu). Należy z okoliczności tych wyprowadzić konkluzję, że w powyższym postępowaniu wpadkowym, które obejmowała także procedowanie przed NSA, na podstawie analizowanego pełnomocnictwa oceniono, że ww. doradca podatkowy jest umocowany do reprezentowania Skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Stąd Skarżąca i jej pełnomocnik mogli trwać w uzasadnionym przeświadczeniu, że złożone wraz ze skargą pełnomocnictwo zostało zgodnie z intencją Skarżącej odczytane jako obejmujące swym zakresem reprezentację przed WSA w Poznaniu i NSA. Okoliczność ta przemawia za uwzględnieniem wniosku Skarżącej, zawartego w rozpoznawanym zażaleniu. 5.4. Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 193 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, WSA w Poznaniu uwzględni powyższą wykładnię art. 39 p.p.s.a. oraz oceni pełnomocnictwo Skarżącej w sposób adekwatny, nie kierując się nieuzasadnionym formalizmem, godzącym w konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), a następnie oceni, czy skarga kasacyjna Skarżącej (sporządzona przez ww. doradcę podatkowego) spełnia pozostałe wymogi p.p.s.a. do nadania sprawie dalszego biegu.