I FZ 324/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 104/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 7 listopada 2011 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 20 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 104/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 7 listopada 2011 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2006 r.: 1) zmienił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 104/12 w części i orzekł o zwolnieniu skarżącego z wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 500 zł, oraz 2) odmówił zmiany tego postanowienia w pozostałym zakresie. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że postanowieniem z 17 maja 2012 r. WSA przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1000 zł i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części. Postanowieniem z 13 września 2012 r. WSA odrzucił skargę. Od postanowienia tego skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której zwrócił się ponownie o zwolnienie go z kosztów sądowych. WSA postanowieniem z 10 grudnia 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 20 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 38/13 uchylił postanowienie WSA odmawiające przyznania prawa pomocy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z uwagi na konieczność uzupełnienia dokumentów źródłowych w tej sprawie. Skarżący w ponownym wniosku powołał się bowiem na okoliczności mogące świadczyć o pogorszeniu jego sytuacji materialnej w stosunku do stanu faktycznego ocenianego poprzednio (zajęcie "całego majątku" przez komornika), co należało zdaniem NSA wyjaśnić. Na wezwanie WSA skarżący oświadczył, ze prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (wydatki w kwocie ok. 1500 zł), płaci alimenty (1500 zł) i opłaca leki (220 zł). Opłaty związane z działalnością gospodarczą to prawie 5000 zł. Skarżący podkreślił także, że spłaca dwa kredyty i kartę kredytową. Posiada także zadłużenie w opłatach za prąd i gaz. Komornik zablokował wszystkie jego konta bankowe. WSA uznał, że ponowny wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych może zostać uznany za usprawiedliwiony jedynie w części. Skarżący uzyskuje bowiem dochody na poziomie, który pozwala mu zabezpieczyć środki finansowe niezbędne do utrzymania oraz zapłaty ciążących na nim zobowiązań – wskazano na wpłaty ok. 24000 zł. Okoliczność mogąca świadczyć o pogorszeniu się sytuacji materialnej skarżącego – zajęcie całego majątku – mimo wezwania Sądu, nie została zaś w żaden sposób udokumentowana. Biorąc dodatkowo pod uwagę fakt, że strona uiściła wpis od skargi w wysokości 1000 zł, WSA uznał, że zasadne jest zwolnienie skarżącego z wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 500 zł. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji błędną ocenę jego sytuacji finansowej, bowiem to, że otrzymuje on zapłaty od kontrahentów, nie oznacza, że osiąga dochód. Stwierdził, że w ciągu 7 dni dostarczy brakujące dokumenty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji - po uwzględnieniu wskazówek Naczelnego Sadu Administracyjnego - przyjął, że skarżący jedynie częściowo spełnił warunki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także przedstawiona przez niego dokumentacja nie świadczą o spełnieniu tego warunku w całości. Co jednak trzeba w ty miejscu podkreślić, Sąd pierwszej instancji zobowiązany był oceny tej dokonać zgodnie z wytycznymi z art. 165 p.p.s.a., bowiem rozpoznaniu podlegał już kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy zaś rozumieć wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło. Tymczasem zdaniem WSA ponowny wniosek skarżącego wraz z dołączoną dokumentacją nie uzasadniał tak dalece idącej zmiany, jakiej oczekiwał skarżący. Stanowisko to należy podzielić. Po pierwsze, udokumentowana sytuacja skarżącego wskazuje, że nie znajduje się on na skraju ubóstwa. Za osoby ubogie uznaje się zaś przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Skarżący nie wykazał zaś, aby znajdował się w takiej właśnie sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia mu pomocy z budżetu państwa w całkowitym wnioskowanym zakresie. Po drugie, za podjętą przez WSA konkluzją, przemawia fakt, że w informacjach przedstawionych dodatkowo przez skarżącego zabrakło dokumentacji świadczącej o tak znacznym pogorszeniu sytuacji życiowej, która uzasadniałaby całkowitą zmianę poprzedniego postanowienia WSA zgodnie z żądaniem strony. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać wymagane dokumenty, których skarżący nie dostarczył. 5. Oceny Sądu pierwszej instancji skarżący nie zdołał podważyć w zażaleniu, gdyż – mimo że zadeklarował dosłanie dokumentów – nie potwierdził pogorszenia jego sytuacji w stosunku do danych z poprzednio rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. To, że skarżący nie zgadza się oceną dokonaną przez WSA, nie znaczy, że Sąd pierwszej instancji naruszył zastosowane przepisy. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i poglądami doktryny, skoro udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem w niniejszej sprawie WSA wskazał na to, że skarżący ma możliwość uzyskiwania środków i je uzyskuje w kwotach znacznie przewyższających kwotę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, którą będzie zobowiązany uiścić. 6. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.