II OZ 335/12

II OZ 335 / 12 POSTANOWIENIE Dnia 14 czerwca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 8/12 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 849/11 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania oraz wyjaśnienia wątpliwości co do treści postanowienia w sprawie uzgodnienia przedsięwzięcia postanawia oddalić zażalenie. II OZ 335 / 12 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek Stowarzyszenia "[...]" w B. (zwanego dalej Stowarzyszeniem) o wyłączenie sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku w osobach: sędziego NSA Ireneusza Henryka Darmochwała, sędziego NSA Grażyny Gryglaszewskiej, sędziego NSA Mieczysława Markowskiego, sędziego WSA Piotra Pietrasza, sędziego WSA Sławomira Presnarowicza, sędziego WSA Jacka Pruszyńskiego, sędziego NSA Stanisława Prutisa, sędziego WSA Małgorzaty Roleder, sędziego WSA Urszuli Barbary Rymarskiej, sędziego NSA Anny Sobolewskiej- Nazarczyk, sędziego WSA Wojciecha Stachurskiego, sędziego NSA Elżbiety Trykoszko, sędziego NSA Danuty Tryniszewskiej- Bytys, sędziego WSA Mirosława Wincenciaka, referendarza Barbary Romanczuk i referendarza Tomasza Oleksickiego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Stowarzyszenie w złożonym wraz ze skargą wniosku zarzuciło ww. sędziom i referendarzom, iż orzekając w sprawach z wniosków Stowarzyszenia działali na jego niekorzyść, prawdopodobnie z naruszeniem prawa, np. odmawiając Stowarzyszeniu ustanowienia pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czy też nie wyłączenia sędziego Stanisława Prutisa, pomimo braku jego bezstronności w sprawie np. Kampusu Uniwersytetu w Białymstoku. Wskazani we wniosku sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie istnieją między nimi a stronami tego postępowania okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Oświadczenia takiego nie złożyli: sędzia WSA Piotr Pietrasz, który jest delegowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sędzia NSA Stanisław Prutis - wyłączony od orzekania w niniejszej sprawie na mocy art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 3 lutego 2012 r. (sygn. akt II OW 9/12) Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania powyższego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał wniosek za nieuzasadniony. Wskazując na treść art. 18 i art. 19 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wskazani we wniosku sędziowie i referendarze złożyli oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia ich od orzekania w przedmiotowej sprawie, wobec braku pomiędzy nimi a którąkolwiek ze stron postępowania tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości tego oświadczenia, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Tymczasem strona skarżąca w żaden sposób nie uzasadniła zgłoszonych we wniosku zarzutów i nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów, dyskredytujących prawdziwość złożonych przez sędziów i referendarzy oświadczeń. Samo, bowiem przeświadczenie strony skarżącej o działaniu wskazanych we wniosków sędziów i referendarzy na jej niekorzyść i "prawdopodobnie z naruszeniem prawa" nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 p.p.s.a., ich wyłączenie od orzekania w sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego o działaniu na niekorzyść strony, wynikające z odmowy przyznania prawa do pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, gdyż nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów orzekających w sprawie tylko z tego powodu, iż nie uwzględniono wniosków strony skarżącej. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia w tej materii nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów. Prawidłowość podejmowanych w tym zakresie rozstrzygnięć, podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego i tylko w tym trybie dopuszczalne jest kwestionowanie niekorzystnych dla strony rozstrzygnięć Sądu Wojewódzkiego. Jak podkreślił Sąd, sam fakt podejmowania rozstrzygnięć w innych sprawach z udziałem strony skarżącej nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów od rozpoznania kolejnej sprawy tej strony. Sąd pierwszej instancji zauważył również, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest, zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności sędziego wynikająca z samego odczucia strony lub subiektywnego jej przekonania o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez sędziów, lecz konieczne jest wskazanie istotnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania do bezstronności sędziów. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, tylko z uwagi na to, że nie uwzględniają oni żądań strony. Odnosząc się zaś do wniosku o wyłączenie sędziego WSA Piotra Pietrasza oraz sędziego NSA Stanisława Prutisa, którzy nie złożyli wskazanych wyżej oświadczeń, Sąd oddalił wniosek o ich wyłączenie wobec ustalenia, iż sędzia WSA Piotr Pietrasz nie orzeka obecnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku, a tym samym brak jest podstaw do zaistnienia w stosunku do tego sędziego przesłanek określonych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., bowiem wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony jedynie w stosunku do sędziego orzekającego w danym sądzie wojewódzkim, natomiast sędzia NSA Stanisław Prutis został wyłączony od orzekania w niniejszej sprawie z mocy prawa na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, wobec braku podstaw do uwzględnienia wniosku, Sąd I instancji na mocy art. 19, art. 22 § 2 i § 3 oraz art. 24 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie "[...]" w B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art.19 p.p.s.a.). W związku z wywodami zaprezentowanymi we wniesionym zażaleniu wymaga podkreślenia, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, nr 24, poz. 502; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, Lex, nr 7068). Warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 p.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów objętych wnioskiem strony skarżącej i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy podzielić. Ponadto zauważyć trzeba, iż w rozpoznawanym zażaleniu Stowarzyszenie nie podniosło żadnych takich okoliczności, które poddawałyby w wątpliwość prawidłowość zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Zauważyć również trzeba, iż wprawdzie nastąpiło zarządzenie likwidacji wnoszącego zażalenie Stowarzyszenia postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 27 stycznia 2012 r. (sygn. akt [...]), od którego Sąd Okręgowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. oddalił apelację, ale fakt ten nie miał znaczenia dla dopuszczalności rozpoznania niniejszego zażalenia, bowiem dopiero wykreślenie Stowarzyszenia z rejestru spowoduje, iż przestanie ono istnieć (ustanie jego byt prawny- por. wyrok Sąd Najwyższego z dnia 5 marca 2010 r. sygn. akt IV CSK 372/09, LEX nr 852583). Ze wskazanych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) oddalił zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.