II SA/Wa 69/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Jacek Fronczyk, Protokolant asystent sędziego Monika Michnik – Misterek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku: - oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] października 2011 r. odmawiającą przyznania E. R. emerytury w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zainteresowana nie spełnia jednej z obligatoryjnych przesłanek skutkujących, zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) przyznaniem świadczenia, to jest posiada wcześniej ustalone prawo do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym. Z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 ust. 1, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przepisy oraz orzecznictwo nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami przyznawanymi w trybie zwykłym przez organy emerytalno – rentowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. R.wskazała na niemożność wypracowania odpowiedniego stażu pracy i co za tym idzie wyższego niż otrzymuje (minimum) świadczenia emerytalnego. Przyczyną takiego stanu rzeczy były represje władz komunistycznych PRL (kara pozbawienia wolności i niemożność znalezienia zatrudnienia) związane z jej czynnym udziałem w Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym "SOLIDARNOŚĆ". Okoliczności te skarżąca traktuje jako "szczególne okoliczności", wskazane w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 39, poz. 153 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie możliwości przyznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych żądanego świadczenia. Podstawową przeszkodą jest tu sam fakt posiadania przez E. R. wcześniej ustalonego prawa do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym. Okoliczność ta jest w sprawie bezsporna. Fakt posiadania wcześniej ustalonego prawa do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym wyłącza stosowanie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem jest to przepis szczególny. Powyższy pogląd znajduje swoje poparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (porównaj wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt: II SA/Wa 2565/04 – dostępny na stronach internetowych orzecznictwa sądów administracyjnych). Natomiast argumentacja zawarta w skardze nawiązuje do innego przepisu – art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – tak zwanego świadczenia specjalnego, przyznawanego przez Premiera. Przyznanie takiego świadczenia jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Nie sprecyzowano w nim warunków, jakie powinny być spełnione, jednakże korzystanie już z innego świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi tu formalnej przeszkody, jak w przypadku świadczenia w drodze wyjątku (art. 83 ust. 1). Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Podejmowane w takich sprawach przez Prezesa Rady Ministrów decyzje mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie to nie ma w pełni charakteru dowolnego, ale jest ograniczone wypracowanymi w praktyce orzeczniczej jasno określonymi kryteriami. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe. Zasada przyznawania świadczenia specjalnego z uwagi na kryterium wybitnych zasług została potwierdzona przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz liczne orzecznictwo sądów administracyjnych. Podjęta w niniejszej sprawie ostateczna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zatem zasadna. Rozstrzygając sprawę organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności i dlatego na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.