I OZ 490/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 853/11 oddalające wniosek K. G. o wyłączenie sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej oraz sędziego NSA Henryka Ożoga od rozpoznania sprawy ze skargi K. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 7 października 2011 r. nr DN.412.7.2011.RC w przedmiocie nieprzedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 853/11 oddalił wniosek K. G. o wyłączenie sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej oraz sędziego NSA Henryka Ożoga od rozpoznania sprawy ze skargi K. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 7 października 2011 r. nr DN.412.7.2011.RC w przedmiocie nieprzedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 29 marca 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej - Ostrowskiej oraz sędziego NSA Henryka Ożoga od rozpoznania sprawy. Skarżąca podała, że przyczyną uzasadniającą wyłączenie sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej - Ostrowskiej jest wydanie zarządzenia w przedmiocie wezwania do oświadczenia się, czy podtrzymuje skargę wobec złożenia wniosku o skreślenie z listy uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich i wydania – w następstwie tego wniosku – decyzji w przedmiocie skreślenia z listy uczestników Stacjonarnych Studiów Doktoranckich Nauk Prawa, które to wezwanie nie posiadało podstawy prawnej w przepisie prawa powszechnie obowiązującego i było niedopuszczalne oraz sprzeczne z przepisami prawa, które wyznaczają ramy dla działań sądu. Ponadto, zdaniem skarżącej, treść wskazanego zarządzenia ujawnia kierunek rozstrzygnięcia sprawy, gdyż zawiera w istocie sugestię co do cofnięcia skargi, a zarazem ujawnia kierunek rozstrzygnięcia sprawy przed jej rozpoznaniem, co rodzi uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego i dostatecznie uzasadnia wniosek o wyłączenie tego sędziego od orzekania w sprawie. Skarżąca zażądała również wyłączenia sędziego NSA – Przewodniczącego Wydziału IV Henryka Ożoga, ponieważ jej zdaniem okoliczność uzasadniająca wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego była sędziemu znana i w związku tym, Przewodniczący Wydziału nie powinien przydzielać sędziemu przedmiotowej sprawy. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów dotyczących zasad przeprowadzenia losowania po wydaniu postanowienia o wyłączeniu sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego od rozpoznawania sprawy, tj. § 28 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1646), poprzez ograniczenie losowania tylko do jednego sędziego. Zdaniem skarżącej sędzia NSA Henryk Ożóg nie powinien orzekać w przedmiotowej sprawie, ponieważ nie został wylosowany, skarżąca podała, że odnosi wrażenie, że sędzia ten chce orzekać w sprawie, co rodzi jej zdaniem uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. W związku ze złożonymi wnioskami sędziowie, których dotyczył wniosek złożyli pisemne oświadczenia w których stwierdzili, że w sprawie nie istnieją między nimi a skarżącą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności oraz nie występują w sprawie żadne okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz.270), dalej "P.p.s.a.". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy wskazanych sędziów stwierdził, że w złożonych do akt sprawy przez tych sędziów oświadczeniach nie wynika, aby pomiędzy wymienionymi sędziami a skarżącą zachodził stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności. W ocenie Sądu, skarżąca w uzasadnieniu swojego wniosku, nie wskazała żadnych, wymienionych w art. 18 i 19 P.p.s.a., przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej - Ostrowskiej oraz sędziego NSA Henryka Ożoga, ani też nie udowodniła okoliczności dyskredytujących prawdziwość złożonych przez nich oświadczeń. Samo natomiast subiektywne przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziów postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 P.p.s.a. żądania wyłączenia. Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada bowiem zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający (postanowienie SN z 28 sierpnia 1996 r., I PO 8/96, OSNAP 1997, nr 4, poz. 59 oraz postanowienie NSA z dnia 5.09.2008 r., I OZ 665/08, LEX nr 440113, a także T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wydanie 2, LexisNexis, Warszawa 2008 r., s. 173). Sąd pierwszej instancji odnosząc się do twierdzenia skarżącej, która swoje przekonanie o braku bezstronności sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej - Ostrowskiej uzasadniała skierowaniem do skarżącej wezwania do złożenia oświadczenia, czy "podtrzymuje skargę", stwierdził, że wezwanie to, wobec zaistnienia nowych okoliczności w sprawie, w żaden sposób nie uchybiało prowadzonemu postępowaniu i w żadnej mierze nie świadczyło o braku bezstronności sędziego, nie stanowiło tym samym okoliczności uzasadniającej wyłączenie sędziego od rozpoznawania sprawy. Sąd pierwszej instancji podał, że sędzia WSA Alojzy Wyszkowski został wyznaczony do rozpoznania sprawy zgodnie z zasadami przyjętymi przez Kolegium Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w dniu 28 lutego 2005 r., a następnie Sąd przedstawił zasady wyznaczania sędziów. Sąd wskazał, że jeżeli z przyczyn losowych konieczna jest zmiana składu orzekającego, Przewodniczący Wydziału wydaje zarządzenie o zmianie składu orzekającego i wyznacza innego sędziego według kolejności z alfabetycznej listy sędziów wydziału. W przypadkach zmian w przydziale sędziów Kolegium Sądu w drodze uchwały wskazuje sprawy przydzielone innymi sędziom. Natomiast kwestię wyznaczenia składu orzekającego w drodze losowania reguluje § 28 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U. z 2003 r., Nr 169, poz.1646) i z ust. 3 tego przepisu wprost wynika, że "Losowanie przeprowadza przewodniczący wydziału, przy udziale protokolanta, który losuje karty z nazwiskami sędziów. Osobno losuje się skład orzekający oraz sprawozdawcę". Skoro w tej sprawie skład sędziowski został wcześniej ustalony zgodnie z ogólnymi zasadami w pełni zasadnie losowanie zostało ograniczone tylko do sędziego sprawozdawcy, gdyż dotychczasowy sprawozdawca sędzia WSA Alojzy Wyszkowski został od rozpoznawania sprawy wyłączony. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2012 r. złożyła K. G., zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 19 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności, uzasadniające wyłączenie sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej - Ostrowskiej oraz sędziego NSA Henryka Ożóga od orzekania w tej sprawie mimo, iż wskazane przez skarżącą we wnioskach o wyłączenie okoliczności, świadczą o braku bezstronności sędziów, których wnioski dotyczą. Wskazując na te zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej - Ostrowskiej oraz wniosku o wyłączenie sędziego NSA Henryka Ożóga od orzekania w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 7 października 2011 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu. W myśl art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "P.p.s.a.", sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Ponadto, zgodnie z art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wyłączenia sędziego wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji, że przytoczone we wniosku argumenty, przemawiające w ocenie strony za wyłączeniem wskazanych w nim sędziów od rozpoznawania sprawy skarżącej, nie mogły być uznane za przesłanki wyłączenia tych sędziów. Powoływane przez skarżącą przyczyny żądania wyłączenia nie stanowią okoliczności wymienionych w art. 18 § 1 P.p.s.a. Strona powołuje się na inne przyczyny, które w jej ocenie mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w rozpoznawanej sprawie, to jest na przesłanki wskazane w art. 19 P.p.s.a. Przepis ten ma zapewnić konstytucyjne prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i wyeliminowaniu sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania u obiektywnego zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przez okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. rozumieć należy zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Powołany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one zatem wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 p.p.s.a. Strona, domagając się wyłączenia sędziów, powołała się na to, że przyczyną wyłączenia sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej – Ostrowskiej jest wydanie zarządzenia wzywającego skarżącą do złożenia oświadczenia, czy podtrzymuje skargę, natomiast przyczyną wyłączenia sędziego NSA Henryka Ożoga jest okoliczność naruszenia przepisów dotyczących zasad przeprowadzenia losowania składu orzekającego po wydaniu postanowienia o wyłączaniu sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego. Okoliczności wskazane wyżej nie mogły uzasadniać uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie sędziów w tym postępowaniu. Przede wszystkim należy zauważyć, że strona zarzuciła sędziom wadliwe w jej ocenie stosowanie przepisów proceduralnych, zaś wniosek o wyłączenie sędziów nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony o błędnym zastosowaniu przepisów i nieprawidłowości czynności podjętych w sprawie. Strona musi bowiem wskazać i uprawdopodobnić okoliczności zewnętrzne czy wewnętrzne, leżące po stronie tego sędziego, które mają wpływ na obiektywizm jego działania, a istnienia takich okoliczności w sprawie nie wykazano. Fakt zobowiązania skarżącej do oświadczenia, czy wobec nowych okoliczności sprawy "podtrzymuje skargę" nie upoważnia do kwestionowania obiektywizmu sędziego. Konsekwencją wyłączenia wyznaczonego sędziego sprawozdawcy było przeprowadzenie losowania uzupełniającego skład sądu. Okoliczność, że przewodniczący wydziału orzekał w tym samym czasie co opiekun naukowy skarżącej, będący jednocześnie sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego, w Ośrodku Zamiejscowym Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, nie może być również uznana za obiektywną przesłankę żądania wyłączenia sędziego. Skarżąca nie podważyła wiarygodności oświadczeń sędziów, których wyłączenia żąda. Przedstawione we wniosku i zażaleniu okoliczności nie mogą być uznane za obiektywne przesłanki wyłączenia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak sentencji postanowienia.