VII SA/Wa 2437/11
WyrokWSA w Warszawie2012-03-01
Skład orzekający: Izabela Ostrowska, Leszek Kamiński, Małgorzata Miron
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego o wycofaniu z obrotu produktów kolekcjonerskich, ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności czy organ prawidłowo ustalił stronę postępowania i przeprowadził postępowanie dowodowe?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że Główny Inspektor Sanitarny naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w tym obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i przeprowadzenia postępowania dowodowego. Organ nie ustalił jednoznacznie, kto był stroną postępowania (czy M. S. czy S. Sp. z o.o.) i nie przeprowadził wystarczających badań laboratoryjnych produktów, aby wykazać ich szkodliwość dla zdrowia i życia ludzkiego. W ocenie Sądu, organ nie mógł opierać się jedynie na informacjach o zagrożeniu i powszechnie znanych faktach, lecz musiał udowodnić szkodliwość substancji.Stan faktyczny
Główny Inspektor Sanitarny decyzją z października 2010 r. wycofał z obrotu produkty kolekcjonerskie "[...]" i podobne, nakazując zaprzestanie działalności obiektów służących ich produkcji i obrotowi, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja ta została wydana w związku ze stwierdzonym przez Ministra Zdrowia bezpośrednim zagrożeniem życia lub zdrowia ludzi po użyciu tych wyrobów. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Główny Inspektor Sanitarny decyzją z sierpnia 2011 r. utrzymał w mocy poprzednią decyzję. M. S. zaskarżył decyzję z sierpnia 2011 r., zarzucając m.in. naruszenie przepisów proceduralnych, brak oznaczenia strony, doręczenie kserokopii decyzji oraz niewykonalność decyzji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2011 r. i stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądził od Głównego Inspektora Sanitarnego na rzecz M. S. kwotę 460 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , Sędzia WSA Leszek Kamiński, Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Protokolant ref. staż. Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wycofanie wyrobu z obrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Głównego Inspektora Sanitarnego na rzecz M. S. kwotę 460 (słownie czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego;
Decyzją z dnia [...] października 2010 r., znak: [...] Główny
Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 27 ust 1 i 2 oraz art. 31 a ustawy z
dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - (tekst jedn. Dz. U. z 2006
r. Nr 122, poz. 851 ze zm. (dalej: upis), w związku z art. 104 i 108 § 1 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z
2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. (dalej: kpa):
1) wycofał z obrotu na terenie całego kraju wyrób o nazwie "[...]" określony
jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich oraz wszystkie podobne wyroby,
mogące mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi
2) nakazał zaprzestania działalności obiektów służących produkcji, obrotowi
hurtowemu lub detalicznemu wyrobami, o których mowa w pkt 1
3) decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu tej decyzji Główny Inspektor Sanitarny podał, że w związku ze
stwierdzeniem przez Ministra Zdrowia wystąpienia na terenie całego kraju,
bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi po użyciu wyrobu o nazwie
handlowej "[...]" określonego jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich i wyrobów jemu podobnych (tzw. "[...]") oraz koniecznością natychmiastowego
zaprzestania działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu i
detalicznemu tych wyrobów nakazał w drodze decyzji wycofanie z ich obrotu, w tym
zamknięcie obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu lub detalicznemu.
Wobec powyższego uznał za zasadne wydanie takiej decyzji wskazując
jednocześnie, że strona po jej otrzymaniu, zobowiązana jest do natychmiastowego jej
wykonania, a bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia ludzi uzasadnia nadanie jej
rygoru natychmiastowej wykonalności.
Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył M.
S.. We wniosku, wskazał, iż zarówno firma S. Sp. z o.o.,
będąca operatorem sieci sklepów "S.", jak też w/w sklepy nie są stroną
decyzji z dnia [...] października 2010 r., znak: [...]. W asortymencie
tych sklepów nigdy nie znajdowały się produkty o nazwie "[...]", a sprzedawane
produkty zostały błędnie zakwalifikowane do kategorii "wyrobów podobnych".
Podniósł, iż Zarządowi firmy S. Sp. z o.o. nie są znane przypadki
spożycia produktów, które były przedmiotem obrotu w ramach prowadzonej przez
spółkę działalności oraz związane z tym następstwa zdrowotne, a także, że firma
S. Sp. z o.o. nie jest producentem żadnego z oferowanych wyrobów.
Po rozpatrzeniu wniosku M. S. z dnia [...] października 2010 r. o
ponowne rozpatrzenie sprawy, Główny Inspektor Sanitarny, decyzją z dnia [...] sierpnia
2011 r., znak: [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]
października 2010 r., znak: [...].
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wydanie decyzji z dnia [...]
października 2010 r. nastąpiło w związku ze stwierdzeniem przez Ministra Zdrowia
występowania na terenie całego kraju, bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
ludzi po użyciu wyrobu o nazwie handlowej "[...]" lub podobnych, określanych jako
przeznaczone do celów kolekcjionerskich tzw. [...]. Podniósł, że stwierdzenie
to wynikało ze zgłaszanych przez oddziały toksykologiczne szpitali przypadków
nagłych zachorowań młodych ludzi w wyniku używania różnych preparatów i
substancji. Przeprowadzone postępowanie epidemiologiczne wykazało, że
zachorowania te mają charakter zatruć o przebiegu podobnym do zatruć
substancjami psychoaktywnymi. Dodatkowo przeprowadzone przez organy ścigania
postępowanie uprawdopodobniło w stopniu bardzo znaczącym, że zachorowania
nastąpiły po zażyciu preparatów nazywanych potocznie [...], a więc
substancjami, w których składzie znajdują się substancje o podobnym działaniu jak
środki psychoaktywne, ale dotychczas nieumieszczone na listach substancji, których
posiadanie oraz spożywanie jest zabronione.
Mając powyższe na względzie Główny Inspektor Sanitarny uznał, że produkty
te nie mogą znajdować się w obrocie jako stwarzające bezpośrednie zagrożenie nie
tylko zdrowia, ale i życia ludzi. W celu uniemożliwienia dalszej sprzedaży tych
produktów niezbędne było także nakazanie natychmiastowego zaprzestania
działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu i detalicznemu tych
wyrobów. Natomiast stosownie do treści art. 27 upis decyzji tej nadano rygor
natychmiastowej wykonalności.
Decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego dotyczyła wszystkich punktów
sprzedaży oraz producentów wyrobów o nazwie "[...]", określanych jako
przeznaczone do celów kolekcjonerskich oraz innych o podobnym działaniu. Ze
względu na konieczność szybkich działań w warunkach stanu zagrożenia życia i
zdrowia, organy państwowej inspekcji sanitarnej, zgodnie z poleceniem wydanym
przez Głównego Inspektora Sanitarnego na podstawie art. 8a ust 3 upis,
przeprowadziły na terenie całego kraju kontrole obiektów służących produkcji,
obrotowi hurtowemu lub detalicznemu tych wyrobów.
Organ wskazał, iż w dniu [...] października 2010 r. Państwowy Powiatowy
Inspektor Sanitarny w K. sporządził adnotację z informacją że obiekt
należący do M. S. w dniu [...] października był zamknięty a M.
S. nie prowadził w tym dniu działalności w obiekcie "S.", ul.
[...] w K., gdyż na obiekcie widniała informacja
"REMAMENT". Według informacji PPIS w K., dnia [...] października 2010 r.
przekazano decyzję z dnia [...] października 2010 r., znak: [...],
M. S., która odmówiła podpisania odbioru, ze względu na brak
pełnomocnictwa.
W dniu 7 października 2010 r. M. S. zgłosił się do powiatowej
stacji sanitarno- epidemiologicznej w K. i przedstawił sprawozdania z badań
produktów oferowanych w sprzedaży sklepu na obecność środków psychoaktywnych
oraz analizy toksykologiczne, z których wynikało, że w sprzedawanych produktach
nie znajdują się substancje regulowane ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o
przeciwdziałaniu narkomanii. Jednocześnie M. S. złożył oświadczenie,
w którym zobowiązał się nie prowadzić sprzedaży w sklepie "[...]"
mieszczącym się przy ul. [...] w K.
Główny Inspektor Sanitarny podniósł, że zgodnie z art. 27 ust. 2 upis
państwowy inspektor sanitarny, w przypadku stwierdzenia naruszeń higienicznych i
zdrowotnych, które spowodowały bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi
nakazuje w drodze decyzji administracyjnej unieruchomienie zakładu pracy lub jego
części (stanowiska pracy, maszyny lub innego urządzenia), zamknięcie obiektu
użyteczności publicznej, wyłączenie z eksploatacji środka transportu, wycofanie z
obrotu środka spożywczego, przedmiotu użytku, materiałów i wyrobów
przeznaczonych do kontaktu z żywnością, kosmetyku lub innego wyrobu mogącego
mieć wpływ na zdrowie ludzi albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań. Decyzja
taka, z mocy prawa, podlega natychmiastowemu wykonaniu.
Organ zauważył, że przepis art. 27 ust. 2 upis, który stanowił podstawę
prawną do wydania przez Głównego Inspektora Sanitarnego zaskarżonej decyzji jest
szczególnym przepisem, wyposażającym ww. organ w uprawnienie do
nadzwyczajnego, interwencyjnego, doraźnego i niezwłocznego działania. Przepis ten
stanowi instrument realizacji ochrony zdrowia publicznego, co stanowi ustawowe
zadanie organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej (art. 1 upis), a przez art. 31 a upis
również zadanie Głównego Inspektora Sanitarnego. Wykonywanie zadań
określonych w art. 1 upis polega na sprawowaniu zapobiegawczego i bieżącego
nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i
przeciwepidemicznej, co potwierdza brzmienie art. 2 upis. Działanie Głównego
Inspektora Sanitarnego w granicach wyznaczonych przez art. 27 ust. 2 upis, jest
działaniem prewencyjnym, zapobiegawczym. Organ podkreślił, że przesłanką
wydania wskazanej decyzji jest stwierdzenie "bezpośredniego zagrożenia życia lub
zdrowia ludzi". W przepisie tym mówi się o takim zagrożeniu, które było
spowodowane naruszeniem wymagań higienicznych i zdrowotnych, przy czym
przepis art. 27 ust. 2 ww. ustawy nie określa tego w jakim trybie stwierdzenie
naruszenia tych wymagań powinno nastąpić. W ocenie Głównego Inspektora
Sanitarnego to stwierdzenie może stanowić nie tylko rezultat kontroli
przeprowadzanej przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ale także być
wynikiem innych ustaleń (ocen). Powołał przy tym wyrok Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 marca 2009 r., II S.A./Kr 64/09, w którym
wyrażono pogląd, iż kryterium "wymagań higienicznych i zdrowotnych" przyjmuje się
zarówno dla kontroli jak i dla oceny, przy czym ustawodawca wprowadza
rozróżnienie dla kontroli i oceny naruszenia ww. warunków. Ocena może mieć
miejsce w wyniku kontroli, jednakże może być ona autonomicznie dokonana przez
organ uprawniony do wydania decyzji. W ww. przepisie mówi się o "bezpośrednim
zagrożeniu życia lub zdrowia", a zatem przepis ten odnosi się nie do "stanu
istniejącego niebezpieczeństwa", lecz "stanu zagrożenia bezpieczeństwa dla życia
lub zdrowia", a zatem stanu, w którym istnieje realna groźba spowodowania przez
określone produkty negatywnych skutków dla życia lub zdrowia ludzkiego. Oceny
stanu zagrożenia dla bezpieczeństwa życia lub zdrowia ludzi dokonuje organ, który
wydaje przedmiotową decyzję, a kompetencja w tym zakresie stanowi instrument
realizacji zadania związanego z ochroną zdrowia publicznego, za co Główny
Inspektor Sanitarny ustawowo odpowiada. Zdaniem organu ustalenie stanu
zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi może nastąpić w jakikolwiek sposób. W
niniejszej sprawie ustalenia te organ, poczynił opierając się na przypadkach
odnotowanej interwencji medycznej ze wskazanego powodu, przypadkach zatruć
tzw. [...], liczbie osób hospitalizowanych z powodu zażycia [...], a
także na podstawie zakresu i stopnia stwierdzonych dolegliwości wynikających z
zażycia [...], dostępności tych produktów w obiektach handlowych, sposobu
ich użycia przez konsumentów itp. Podniósł, że fakty, które są powszechnie znane
nie wymagają dowodu (art. 77 § 4 kpa). Informację taką Głównemu Inspektorowi
Sanitarnemu przekazał również Minister Zdrowia pismem z dnia [...] października
2010r., a zatem organ konstytucyjnie odpowiedzialny za dział administracji rządowej
- zdrowie, co uzasadniało w pełni użycie interwencyjnych instrumentów, w które
wyposażony był Główny Inspektor Sanitarny, a które pozwalają wyeliminować stan
zagrożenia bezpieczeństwa dla życia i zdrowia. Organ zauważył też, że zaniechanie
działania i nie wydanie decyzji z dnia [...] października 2010 r. stanowiłoby
dopuszczenie do sytuacji, w której to realne zagrożenie dla bezpieczeństwa życia lub
zdrowia ludzi utrzymywałoby się. Brak reakcji w tym zakresie oznaczałby zagrożenie
dla zdrowia publicznego, które przy wydaniu takiej decyzji powinno stanowić
priorytet. Co więcej, stan zagrożenia - po przebadaniu zabezpieczonych produktów -
okazał się stanem istniejącego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego, co
tylko wzmaga fakt, iż stan zagrożenia na dzień wydania zaskarżonej decyzji miał
realny wymiar i rzeczywisty charakter. Główny Inspektor Sanitarny podkreślił także
rozróżnienie pojęć "stan zagrożenia bezpieczeństwa" oraz "stan niebezpieczeństwa",
które dokonał już Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 31
stycznia 2007 r. (sygn. akt II OSK 268/06), w którym podkreślił, iż decyzja z art. 27
ust. 2 upis jest sankcją dla określonego podmiotu, stwarzającego zagrożenie
wprowadzenia do obrotu środka spożywczego, który może zagrażać zdrowiu i życiu
ludzkiemu, nie stanowi natomiast wprost sankcji za zatrucie konkretnej osoby.
Przepis art. 27 ust. 2 upis nie może być interpretowany w oderwaniu od celu jakiemu
służy, a mianowicie ochronie zdrowia i życia ludzkiego.
Główny Inspektor Sanitarny wskazał, że decyzje wydane na podstawie art. 27
ust. 2 upis realizują szczególną funkcję ochroną i mają na celu ochronę życia i
zdrowia obywateli, przy czym zakres potencjalnych źródeł zagrożeń jest rozumiany
szeroko. Równie szeroko ustawodawca formułuje możliwe sposoby ingerencji
państwowego inspektora sanitarnego. Jest on nie tylko uprawniony do podjęcia
czynności w przepisie przewidzianych (np. wycofanie z obrotu produktu), ale również
może on nakazać "podjęcie lub zaprzestanie innych działań". Tak sformułowane
upoważnienie dla inspekcji jest wyjątkowe, gdyż ustawa wprost nie określa zakresu
władczej ingerencji, przy czym ów przepis nie stanowi upoważnienia dla tzw. uznania
administracyjnego, rozumianego w piśmiennictwie, jako upoważnienie do wyboru
następstwa prawnego, które polega na powierzeniu administracji wyboru dwóch lub
więcej możliwych skutków prawnych.
Zdaniem organu brak wskazania zakresu potencjalnego władczego
oddziaływania przez Państwową Inspekcję Sanitarną ma dwie zasadnicze podstawy.
Po pierwsze, Państwowa Inspekcja Sanitarna musi mieć możliwość podejmowania
działań w sytuacji wystąpienia zagrożeń, których zakresu i skutku na etapie
tworzenia prawa nie sposób przewidzieć. Po drugie zaś, wspomniane narzędzia
muszą skutecznie chronić życie i zdrowie obywateli.
Ze względu na powyższe, decyzje wydawane przez inspekcję sanitarną na
podstawie art. 27 ust. 2 upis są zarówno środkiem ochrony i przywrócenia
naruszonego bezpieczeństwa, jak i mają za zadanie odwrócenie grożącego
niebezpieczeństwa. Istotne jest przy tym to, że decyzje te skoncentrowane są na
ochronie najważniejszych w społeczeństwie wartości - życia i zdrowia, a nie na
ochronie prawa. Organ podkreślił, że Państwowa Inspekcja Sanitarna obowiązana
jest do ochrony życia i zdrowia obywateli i stosuje władcze metody działania, mające
na celu usunięcie niebezpieczeństwa, które charakteryzują się ograniczeniem
wolności jednostek, w imię interesu publicznego. W sytuacjach zagrożenia działa w
sposób swoisty i z użyciem przymusu, w często przyśpieszonych lub uproszczonych
trybach.
Główny Inspektor Sanitarny zauważył, że jednym z elementów wspomnianych
wyżej przyspieszonych i uproszczonych trybów jest możliwość koncentracji
kompetencji przez organy tworzące Inspekcję. W przypadku konieczności ochrony
bezpieczeństwa sanitarnego, Główny Inspektor Sanitarny może podejmować
wszelkie czynności należące do zakresu działania państwowego inspektora
sanitarnego. Zgodnie z art. 31 a upis Główny Inspektor Sanitarny staje się wtedy
organem pierwszej instancji. W przypadku zatem szczególnego zagrożenia dla
bezpieczeństwa sanitarnego dochodzi do ścisłego scentralizowania ustroju inspekcji
sanitarnej. Zdekoncentrowany układ organizacyjny, oparty na organach administracji
zespolonej, ustępuje miejsca strukturze scentralizowanej, w której łatwiej osiągnąć
spójność działania, potrzebną do szybkiego i efektywnego usunięcia zagrożenia. W
razie wystąpienia poważnego zagrożenia w skali przekraczającej właściwość
działania organów zespolonej inspekcji, Główny Inspektor Sanitarny staje się
organem właściwym funkcjonalnie do podjęcia władczych środków policyjnych
określonych w art. 27 ust. 2 upis. W ocenie Głównego Inspektora Sanitarnego
scentralizowanie funkcji orzeczniczej ma służyć efektywnej i skutecznej realizacji
zadań inspekcji, które zgodnie z art. 1 upis służą ochronie zdrowia ludzkiego.
Wskazał, że dzięki owemu scentralizowaniu, w przypadku zagrożenia życia i zdrowia,
Główny Inspektor Sanitarny może podjąć działania adekwatne do skali
występującego zagrożenia, a zamiast rozrzuconej administracji terenowej, decyzję
wydaje organ centralny, co znaczenie zwiększa ekonomikę prowadzonych
postępowań.
Organ zauważył, że konieczność podjęcia szybkich działań, zmierzających do
usunięcia potencjalnych i faktycznych zagrożeń dla życia i zdrowia przez organ
koncentrujący kompetencję, wymaga zastosowania uproszczonych procedur
administracyjnych. W przypadku stwierdzenia zagrożenia dla życia i zdrowia,
gwarancje procesowe strony postępowania, która owe zagrożenie generuje, ustępują
miejsca nadrzędnym wartościom chronionym przez administrację. Efektywne i
skuteczne przeciwdziałanie zagrożeniom dla życia i zdrowia przysłania realizację
praw wynikających z zasady czynnego udziału strony powiązanego z prawem
wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań
(art. 10 kpa), bowiem organy administracji państwowej mogą odstąpić od zasady
określonej w § 1 w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu
na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Organ administracji publicznej
obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia
od zasady określonej w § 1. Wyjątki te dotyczą przypadków konieczności
natychmiastowego wydania decyzji, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.
Zdaniem organu podjęte działania uzasadnione były również brzmieniem art.
12 kpa, który nakazuje organowi działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie
najprostszymi środkami. Ponadto Główny Inspektor Sanitarny zauważył, że zasada
szybkości postępowania, w przypadku gdy występuje wielość podmiotów których
działania prowadzą do zagrożenia życia i zdrowia poprzez produkcję lub
wprowadzanie do obrotu tych samych produktów generujących owe zagrożenie,
pozwalała na zastosowanie art. 62 kpa. Stosownie bowiem do treści tego przepisu w
sprawach w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu
faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam
organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie
dotyczące więcej niż jednej strony. Przywołany przepis ma zastosowanie wówczas,
gdy spełnione są kumulatywnie następujące przesłanki: a) istnieje wielość spraw
administracyjnych, b) prawa i obowiązki w każdej z tych spraw wynikają z tego
samego stanu faktycznego bądź z tej samej podstawy prawnej, c) w każdej z tych
spraw właściwy jest ten sam organ administracji publicznej.
Główny Inspektor Sanitarny zauważył, że w sytuacji gdy organ administracji
publicznej zastosuje przepis art. 62 kpa, powinien wydać jedną decyzję
administracyjną, w której rozstrzyga o prawach i obowiązkach wszystkich stron
postępowania. Organ administracji może zastosować konstrukcję z art. 62 kpa gdy w
postępowaniu rozstrzygana jest sprawa administracyjna tożsama pod względem
przedmiotowym, czyli której rozstrzygnięcie ukształtuje sytuację wielu podmiotów.
Stwierdził, że w niniejszej sprawie zarówno co do stanu faktycznego jak i prawnego
zachodzi tożsamość spraw administracyjnych, albowiem przedmiotem sprawy są
tzw. "środki przeznaczone do celów kolekcjonerskich", których stosowanie przez
ludzi prowadzi do potencjalnego zagrożenia życia i zdrowia. Te same środki
wprowadzane były do obrotu przez różne podmioty, co powoduje, że sprawa dotyczy
interesów prawnych większej liczby stron. Wreszcie w sprawie konkretyzowana jest
ta sama norma prawa materialnego w postaci art. 27 ust. 2 upis, a organem
właściwym jest ten sam organ administracji. Zastosowanie przez Głównego
Inspektora Sanitarnego instytucji współuczestnictwa stanowi również przejaw
uproszczenia i przyśpieszenia postępowania. W przypadku braku kompetencji do
wydawania administracyjnych aktów generalnych, art. 62 kpa stwarza podstawę do
szybkiego rozstrzygnięcia różnych pod względem podmiotowych spraw
administracyjnych.
Wydana przez Głównego Inspektora Sanitarnego decyzja, stanowiąca rezultat
wspólnego postępowania wyjaśniającego, jest adresowana do każdej ze stron
postępowania w sprawie. Każda ze stron ma prawo do wniesienia środka
zaskarżenia, które nie będzie skutkować zaskarżeniem innych decyzji, mimo
łącznego ich prowadzenia. Organ wskazał, że w przypadku wielości stron,
oddzielnych adresatów decyzji, dopuszczalne jest wymienienie ich w tzw.
rozdzielniku do decyzji. Główny Inspektor Sanitarny powołał się na wyrok NSA z dnia
25 lutego 2009 r. w którym Sąd uznał, że: "(...) wskazanie stron postępowania w
decyzji stwierdzającej nieważność określonej decyzji przez ujęcie ich w tak zwanym
rozdzielniku nie narusza art. 107 § 1 kpa. Przepis ten nie określa konkretnie, w jakim
miejscu decyzji powinny zostać wskazane strony postępowania i nie nakłada na
organ administracji żadnych szczególnych wymogów w tym zakresie".
W związku z powyższym w przypadku, gdy postępowanie prowadzone w
trybie art. 62 kpa dotyczyło kilkuset stron postępowania wyliczenie ich w
"rozdzielniku" do decyzji, a nie w petitum rozstrzygnięcia stanowiło w zasadzie
jedyne racjonalne rozwiązanie. W przypadku decyzji konkretyzujących art. 27 ust. 2
upis istotne jest również to, że decyzje te, choć skierowane są do indywidualnie
określonych adresatów, mają charakter rzeczowy. Tym samym w treści osnowy
decyzji przede wszystkim należy określić przedmiot rozstrzygnięcia. Strony natomiast
mogą być określone w rozdzielniku.
Dodatkowo organ podał, że w przypadku decyzji, w których występuje
znaczna liczba stron, a zachodzi konieczność skutecznej i szybkiej ochrony przed
zagrożeniem życia i zdrowia, brak doręczenia rozdzielnika w którym wymienia się
kilkaset stron tegoż postępowania, należy uznać za nie mający bezpośredniego
wpływu na rozstrzygnięcie, a tym za brak nieistotny, nie prowadzący do uchylenia
decyzji. Należało także wziąć pod uwagę, że w przypadku tak znacznej liczby stron
połączonego postępowania, doręczenie decyzji, w której rozdzielniku wylicza się
wszystkie strony, może rodzić uzasadnione obawy z punktu widzenia ochrony
danych osobowych w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych. Adresatami
tych decyzji były co prawda najczęściej podmioty profesjonalne, których ochrona
danych osobowych albo wcale nie dotyczy (nie są osobami fizycznymi), albo dotyczy
w sposób ograniczony (jednoosobowa działalność gospodarcza), niemniej jednak w
przypadku tych ostatnich, wyłączenie stosowania ustawy o ochronie danych
osobowych dotyczy tylko danych osobowych zawartych w ewidencji działalności
gospodarczej (art. 7a ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Poprzez
ujawnienie danych osobowych w zakresie wykraczającym poza dane ujawnione w
ewidencji mogłoby dojść do naruszenia ustawy i choć oznaczenie stron decyzji
administracyjnej nie może być co do zasady ograniczane ze względu na ochronę
danych osobowych, to w przypadku ujawnienia znacznej liczby danych
identyfikujących osoby prowadzące (w ramach jednoosobowej działalności
gospodarczej) tzw. działalność kolekcjonerską, można mówić o potencjalnym
naruszeniu ustawy o ochronie danych osobowych.
Główny Inspektor Sanitarny podał także, iż w orzecznictwie dopuszcza się
doręczenie kserokopii lub odpisu decyzji. Wskazał, że jest to czynność materialno-
techniczna polegająca na przekazaniu stronie postępowania rozstrzygnięcia w
sprawie. Powołał się także na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003 r.,
sygn. akt III RN 135/03, w którym Sąd wyraził pogląd, że "organ administracji
publicznej obowiązany jest z urzędu do doręczenia stronie postępowania jednego
uwierzytelnionego odpisu decyzji, a nie jej oryginału (art. § 1 kpa)". W ocenie organu
doręczenie odpisu decyzji uzasadnione było również koniecznością szybkiego
działania. Wydane oświadczenie woli organu administracji publicznej musi być w
sytuacjach konieczności ochrony interesu publicznego egzekwowane możliwie
najszybciej, tak by uchronić obywateli przed określonymi zagrożeniami. Doręczenie
odpisu przez pracowników inspekcji, zamiast oryginału decyzji, nie stanowi
naruszenia prawa, które uzasadniałby jej eliminację z obrotu prawnego. W przypadku
przedstawienia stronie legitymacji służbowej pracownika inspekcji, strona ma
gwarancję, że decyzja pochodzi od organu administracji, który jest określony w treści
decyzji. Z odpisu decyzji może również zapoznać się z treścią złożonego
oświadczenia woli (osnowa decyzji), a od daty doręczenia może w terminie 14 dni
złożyć stosowny środek zaskarżenia zwykłego.
Główny Inspektor Sanitarny podkreślił, że konieczność niezwłocznego
wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie [...]
wynikła z doręczonego do organu pisma Ministra Zdrowia datowanego na dzień [...]
października 2010 r., zawierającego informację o zagrożeniu zdrowia i życia ludzi po
zażyciu tzw. [...]. Po otrzymaniu takiej informacji Główny Inspektor Sanitarny
zobowiązany był natychmiast wszcząć postępowanie administracyjne, celem
wyeliminowania zagrożenia. Wykluczyło to zastosowanie zwykłego trybu
postępowania administracyjnego, na który składają się m.in.: zawiadomienie strony o
wszczęciu postępowania, zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium
postępowania, jawność postępowania administracyjnego, umożliwienie stronie
wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, zgłoszenia żądań.
Wyczerpanie przez organ elementów postępowania administracyjnego, wskazanych
jak wyżej, nie było możliwe w sytuacji nadzwyczajnej, kiedy konieczne stało się
podjęcie przez organ natychmiastowych działań mających na celu bezpieczeństwo
życia lub zdrowia ludzi. Ponadto, niezastosowanie w sprawie nadzwyczajnego trybu
postępowania administracyjnego, zagrażało skuteczności zamierzonych działań
organu - to jest wycofaniu z obrotu tzw. wyrobów przeznaczonych do celów
kolekcjonerskich.
Główny Inspektor Sanitarny zwrócił także uwagę, że produkty kolekcjonerskie,
które sprzedawał M. S. były opatrzone znakami ostrzegawczymi, że ich
spożycie jest groźne dla zdrowia ludzkiego, a zatem było jasne że wprowadzanie ich
do obrotu jako produktów kolekcjonerskich o jednoznacznym dla sprzedawcy i
nabywcy przeznaczeniu wypełniało dyspozycję art. 27 ust. 2 upis. Ponadto,
wprowadzone ustawą z dnia 8 października 2010 r. o zmianie ustawy o
przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
dodatkowe regulacje sprowadzające się do uznania produktów kolekcjonerskich o
działaniu psychoaktywnym za środki zastępcze, których wytwarzanie i wprowadzanie
do obrotu jest w Polsce zakazane w pełni potwierdza zasadność decyzji z dnia [...]
października 2010 r. i uniemożliwia jej zmianę.
Organ zauważył jednocześnie, że decyzja była skierowana do podmiotów,
które zajmowały się wytwarzaniem oraz wprowadzaniem do obrotu środków
zastępczych, zatem fakt, że strona nie jest producentem tych wyrobów nie stanowi
podstawy do nie objęcia jej decyzją z dnia [...] października 2010 r. Zgodnie z art. 28
kpa stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy
postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny
lub obowiązek. Przymiot strony należy oceniać z perspektywy obowiązków
nałożonych w decyzji administracyjnej. Zaskarżoną decyzją nakazano wycofanie
wyrobu z obrotu, a zatem decyzja musiała dotyczyć każdego podmiotu, który
wprowadzał do obrotu wyrób, tj. udostępniał osobom trzecim.
Organ stwierdził także, że nie może również stanowić podstawy do uchylenia
decyzji fakt, iż produkty wprowadzane do obrotu przechodziły wcześniejsze testy
laboratoryjne, które nie wykazały obecności w tych środkach substancji zakazanych
ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii. W sytuacji gdy środki takie zawierałyby
jedynie substancje z listy zawartej w załącznikach do ww. ustawy, nie zachodziłaby
potrzeba posługiwania się instrumentami przyznanymi Głównemu Inspektorowi
Sanitarnemu ustawą o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i w konsekwencji wydania
przedmiotowej decyzji. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje
odpowiednie środki służące wycofaniu z obrotu produktów zawierających w swoim
składzie substancje o działaniu psychoaktywnym, wymienione w jej załącznikach.
Przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej muszą iść dalej - muszą
gwarantować ochronę dalej idącą, tj. stwarzać możliwość wycofania z obrotu
wyrobów zalegalizowanych lecz stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia
ludzi. Instrumentem zabezpieczającym w tym zakresie nie jest ustawa (jak w
przypadku wyrobów zdelegalizowanych), lecz decyzja administracyjna wydawana
przez inspektora sanitarnego na podstawie art. 27 ustawy o PIS. Ponieważ w
składzie produktów, tzw. "[...]" znajdowały się substancje wykazujące
działanie psychoaktywne, które nie były zawarte w wykazie środków
psychotropowych oraz substancji odurzających ustawy o przeciwdziałaniu
narkomanii, powodowało to konieczność podjęcia działań, zmierzających do
usunięcia wywołanego w ten sposób zagrożenia dla życia oraz zdrowia ludzi. W
konsekwencji, okoliczności powyższe w pełni uzasadniały wydanie, przez Głównego
Inspektora Sanitarnego, decyzji z dnia [...] października 2010 r.
Z kolei zakwalifikowanie oferowanych w sprzedaży produktów jako "wyrobów
podobnych" było spowodowane działaniem tych substancji, które podobnie jak wyrób
o nazwie "[...]" wykazywały właściwości psychoaktywne i w ten sposób
powodowały zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego. Podobieństwo to należałoby
oceniać uwzględniając cechy i charakter a przede wszystkim właściwości danego
wyrobu. W przypadku wyrobów stanowiących przedmiot zaskarżonej decyzji,
właściwością tą będzie psychoaktywne działanie, a zatem oddziaływanie na
organizm człowieka w podobny sposób co produkt o nazwie "[...]". Organ wskazał,
iż treść decyzji w zakresie wyrobów podobnych musiała być w ten sposób
skonstruowana, albowiem z praktycznych powodów niemożliwym było
zidentyfikowanie wszystkich nazw tzw.[...]. Środowiska zajmujące się
wytwarzaniem takich produktów (wyrobów) charakteryzują się dynamicznością
działań. Natomiast decyzja dla swej skuteczności i celu, któremu miała służyć,
musiała pragmatycznie i efektywnie w swej treści ująć wszystkie wyroby, które w
sposób niekorzystny działały na organizm człowieka, wywołując w nim pobudzenie,
aktywne i często nieświadome reakcje. Ocena podobieństwa jest dokonywana nie
tylko przy porównaniu właściwości, lecz również przy porównaniu składu i zawartości
substancji używanych do wyrobu produktów. Przed przeprowadzeniem badań nad
zawartością taka ocena podobieństwa może być dokonywana z perspektywy
miejsca sprzedaży tych wyrobów.
Powyższa decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2011 r.,
znak: [...] została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie przez M. S., reprezentowaną przez
adw. I. S.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa,
poprzez:
- brak oznaczenia strony decyzji administracyjnej,
- doręczenie decyzji w nieuwierzytelnionej kserokopii, bez oryginalnego podpisu
oraz niewykazanie umocowania zastępcy Głównego Inspektora Sanitarnego do
podpisania decyzji,
- niewykonalność decyzji wynikającą z braku sprecyzowania czym jest wyrób o
nazwie "[...]" oraz na czym ma polegać podobieństwo towarów oferowanych do
sprzedaży przez skarżącego do produktu "[...]".
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 107 § 1 i 3 kpa, poprzez:
- brak oznaczenia strony decyzji administracyjnej,
- sporządzenie uzasadnienia faktycznego decyzji w sposób niespełniający
wymogów art. 107 § 3 kpa,
- brak jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego decyzji,
3. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 oraz 77 kpa, poprzez:
- brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz brak
wszechstronnego jej rozpatrzenia, polegające na wydaniu pierwotnej decyzji bez
podjęcia próby zgromadzenia choćby jednego dowodu na istnienie
bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia ludzi mające związek z
działalnością gospodarczą skarżącego, a następnie usankcjonowanie takiego
stanu rzeczy decyzją z [...] sierpnia 2011 r.,
- uznanie, że treści zawarte w informacji rzekomo przekazanej przez Ministra
Zdrowia w dniu [...] października 2010 r. były faktem powszechnie znanym w
rozumieniu art. 77 § 4 kpa,
4. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 8 kpa, poprzez:
- wydanie pierwotnej decyzji bez podjęcia próby zgromadzenia choćby jednego
dowodu na istnienie bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia ludzi mające
związek z działalnością gospodarczą skarżącego, a następnie usankcjonowanie
takiego stanu rzeczy decyzją z [...] sierpnia 2011 r.,
- opieszałość w prowadzeniu postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie
sprawy,
- zastosowanie względem skarżącego nadmiernych represji, zbędnych do
osiągnięcia celu postępowania, polegającego na usunięciu potencjalnego
zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi.
W związku z powyższym strona skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz stwierdzenie nieważności decyzji
Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r., znak: [...],
2. Zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w
tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych,
3. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie
sprawy organowi do ponownego rozpoznania.
W obszernym uzasadnieniu skargi szczegółowo przedstawiono argumenty na
poparcie podniesionych zarzutów, przemawiające za uwzględnieniem skargi.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie
podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne oraz argumentację
zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o
ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd
administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności
administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podkreślenia przy tym
wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.
(dalej: ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany
zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analizując skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów należy
stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została
wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a naruszenia te
mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawą materialnoprawną kontrolowanego przez Sąd postępowania był
art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej -
tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm. (dalej: upis). Zgodnie z art. 27
ust. 1 i ust. 2 upis. W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i
zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w
ustalonym terminie stwierdzonych uchybień, natomiast jeżeli naruszenie tych
wymagań spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, państwowy
inspektor sanitarny nakazuje unieruchomienie zakładu pracy lub jego części
(stanowiska pracy, maszyny lub innego urządzenia), zamknięcie obiektu
użyteczności publicznej, wyłączenie z eksploatacji środka transportu, wycofanie z
obrotu środka spożywczego, przedmiotu użytku, materiału i wyrobu przeznaczonego
do kontaktu z żywnością, kosmetyku lub innego wyrobu mogącego mieć wpływ na
zdrowie ludzi albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań. Decyzje w tych
sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.
Główny Inspektor Sanitarny zastosował również art. 31 a ust. 1 upis, zgodnie z
którym Główny Inspektor Sanitarny może podejmować wszelkie czynności należące
do zakresu działania państwowego inspektora sanitarnego, jeżeli przemawiają za
tym względy bezpieczeństwa sanitarnego. W tych przypadkach Główny Inspektor
Sanitarny staje się organem pierwszej instancji. O podjęciu czynności Główny
Inspektor Sanitarny zawiadamia właściwego wojewodę lub starostę.
W pierwszej kolejności obowiązkiem Sądu było odnieść się do zarzutu
najdalej idącego, dotyczącego wystąpienia kwalifikowanych wad w decyzji Głównego
Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r., znak: [...] i
- w konsekwencji - konieczności stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie
art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 156 § 1 pkt 4 kpa, na które powołuje się pełnomocnik
skarżącej.
Odnosząc się do powyższego należy przede wszystkim podnieść, że
stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego w postaci decyzji lub
postanowienia, które może być wynikiem nadzwyczajnego postępowania
administracyjnego polegającego na weryfikacji ostatecznej decyzji lub postanowienia,
zachodzi wyłącznie w ściśle określonych przypadkach i stanowi wyjątek od zasady
trwałości decyzji określonej w art. 16 kpa. Instytucja ta służy wzruszeniu i
wyeliminowaniu z obrotu prawnego aktu dotkniętego kwalifikowanymi wadami
prawnymi wymienionymi enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. Jedną z tych przesłanek
określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa jest wydanie decyzji (lub postanowienia) z
rażącym naruszeniem prawa. W rezultacie stwierdzenie nieważności pozostającej w
obrocie ostatecznej decyzji, a tym samym naruszenie pewności obrotu prawnego,
powinno być uzasadnione przede wszystkim wagą naruszenia prawa, tzn. jego
rażącym charakterem. Należy jednak w tym miejscu podkreślić, że z rażącym
naruszeniem prawa mamy do czynienia w sytuacji, gdy interpretacja obowiązującego
przepisu prawa nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości i którego treść bez żadnych
sporów może zostać ustalona, zaś organ narusza go w sposób oczywisty i nie dający
się w żadnej mierze pogodzić z zasadą praworządności. Innymi słowy z rażącym
naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy pozostawienie takiej decyzji
ze względu na oczywiste i niepodlegające sporom interpretacyjnym naruszenia
prawa materialnego lub procesowego nie jest w żadnej mierze możliwe do
pogodzenia z obowiązującym porządkiem prawnym. Ponadto za rażące naruszenie
prawa uznaje się takie naruszenie porządku prawnego, które wywołuje
nieakceptowalne skutki społeczno-gospodarcze. Zaznaczenia wymaga, że
stwierdzenie nieważności ma charakter nadzwyczajny, wyjątkowy, w związku z czym
do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w tym trybie nie wystarczy
stwierdzenie istnienia uchybień i wad w wydanym akcie administracyjnym.
Wspomniane naruszenia przepisów prawa materialnego muszą zostać ocenione jako
kwalifikowane, nie do pogodzenia z zasadą praworządności obowiązującą w
demokratycznym państwie prawnym.
Analizując kontrolowaną sprawę pod kątem wystąpienia powyższych
przesłanek Sąd doszedł do przekonania, że decyzja Głównego Inspektora
Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r., jakkolwiek jest obarczona pewnymi
wadami i oparta na niedostatecznie zgromadzonym materiale dowodowym, to jednak
nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa. Wspomniana wadliwość
"zwykła", nieodpowiadająca żadnej z przesłanek wymienionych w katalogu
określonym w art. 156 § 1 kpa nie została wyeliminowana przez Głównego
Inspektora Sanitarnego w zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r., znak: [...], co stało się bezpośrednią przyczyną uchylenia zaskarżonej
decyzji. Tym niemniej wspomnianej wadliwości nie można utożsamiać z rażącym
naruszeniem art. 27 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 1 upis, które ze względu na swoją
wagę uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji z wszystkimi tego
konsekwencjami prawnymi, a zatem również ze skutkiem ex tunc, tj. ze skutkami od
momentu podjęcia przez Głównego Inspektora Sanitarnego decyzji z dnia [...]
października 2010 r. Zarówno błędna wykładnia art. 27 ust. 2 upis, jak i jego
niewłaściwe zastosowanie nie może skutkować stwierdzeniem nieważności, a
jedynie ewentualnym uchyleniem zaskarżonej decyzji, co nastąpiło w rozstrzyganej
sprawie.
Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 kpa poprzez
brak oznaczenia w decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października
2010 r., znak:[...] zindywidualizowanego adresata będącego
stroną postępowania. Charakter przedmiotowej decyzji zbliża ją bowiem w ocenie
Sądu do kategorii aktów o charakterze generalnym. Zarówno w praktyce stosowania
prawa, jak i doktrynie oraz orzecznictwie sądowoadministracyjnym występuje pojęcie
generalnego aktu administracyjnego, który może posiadać cechy władcze i służyć
realizacji celów organu administracji publicznej w granicach umocowania
ustawowego. Taki akt jest wydany przez organ administracji publicznej w znaczeniu
ustrojowym lub funkcjonalnym, na podstawie przepisów prawa, ma charakter ogólny i
władczy i zawiera w swej treści nowe normy prawne lub dokonuje interpretacji norm
już wcześniej ustanowionych, a niekiedy zawiera wyłącznie urzędowe informacje
rzutujące na proces stosowania prawa (por. W. Chróścielewski, Akt administracyjny
generalny, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1994 r., s. 105). Zdaniem
Sądu decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r. jest
zbliżona charakterem właśnie do kategorii generalnych aktów administracyjnych i
zawiera w sobie elementy władcze, polegające na zakazie obrotu, produkcji lub
dystrybucji produktów, których użycie może spowodować niebezpieczeństwo dla
życia lub zdrowia ludzkiego, a zatem istotne zagrożenie sanitarne. Indywidualizacja
decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r. nastąpiła po
doręczeniu egzemplarza tej decyzji określonemu adresatowi, który prowadzi
działalność związaną z produkcją lub sprzedażą tzw. [...], czyli produktów
objętych postępowaniem prowadzonym przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
Wprawdzie na egzemplarzu decyzji brak jest wyraźnego oznaczenia adresata, tym
niemniej nie oznacza to, że organ nie określił tego adresata, któremu następnie
decyzja została doręczona. W przypadku tego rodzaju specyficznych aktów
administracyjnych jak decyzja wydawana w oparciu o art. 27 upis indywidualizacja
adresata następuje po doręczeniu decyzji i w oparciu o sporządzony rozdzielnik
wymieniający ustaloną listę osób, które prowadzą działalność związaną z obrotem
tzw. dopalaczami. Zakres przedmiotowy decyzji obejmuje grupę produktów, które -
ze względu na potencjalne zagrożenie życia lub zdrowia ludzkiego - zostają
wycofane z obrotu na terenie całego kraju. W konsekwencji należy przyjąć, że
decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r. nakazująca
wycofanie z obrotu na terenie całego kraju wyrobu o nazwie "[...]" określonego
jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich oraz wszystkich podobnych wyrobów
mogących mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi oraz
zaprzestanie działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu lub
detalicznemu ww. wyrobami zawierała pewne cechy aktu o charakterze generalnym,
gdyż odnosiła się do grupy produktów produkowanych i dystrybuowanych na terenie
całego kraju. W tym zakresie zgodzić się należy z twierdzeniem Głównego
Inspektora Sanitarnego, że tego rodzaju decyzje, choć skierowane są do
indywidualnie określonych adresatów, mają jednak w znacznym stopniu charakter
rzeczowy, w którym podstawowe znaczenie ma przedmiot rozstrzygnięcia, zaś
indywidualizacja stron następuje dopiero po doręczeniu egzemplarza decyzji
podmiotom zobowiązanym do jej wykonania.
Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej zawiera także inne przepisy
służące realizacji zadań organów Inspekcji z zakresu ochrony zdrowia publicznego,
które mogą stanowić podstawę do wydawania aktów administracyjnych o zbliżonym
charakterze. Przykładem tego rodzaju aktu administracyjnego jest decyzja wydawana
w oparciu o art. 27a ust. 1 upis, zgodnie z którym "W razie stwierdzenia niezgodności
detergentu z przepisami rozporządzenia (WE) nr 648/2004 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie detergentów, państwowy
inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, wstrzymać obrót do czasu usunięcia
niezgodności. Decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu." W powołanym
przepisie ustawodawca również przewidział wydanie aktu zawierającego cechy
generalne, obejmującego cały kraj i jeden produkt (detergent). Dopiero po wydaniu
takiej decyzji jest ona doręczana wszystkim osobom (podmiotom) prowadzącym
działalność handlową (stoiska, sklepy, bazary) polegającą na obrocie tym
detergentem. Przyjęcie argumentów dotyczących konieczności ścisłego stosowania
reguł z art. 10 § 1 kpa powodowałoby konieczność równoległego prowadzenia setek
lub tysięcy indywidualnych "zwykłych" postępowań administracyjnych w odniesieniu
do każdego z ww. podmiotów z koniecznością opatrzenia wszystkich decyzji w rygor
natychmiastowej wykonalności będący obligatoryjnym (a nie uznaniowym)
elementem takiej decyzji. Takie procedowanie organu nie tylko byłoby bardzo
utrudnione lub wręcz niemożliwe do wykonania, ale też w oczywisty sposób
pozostawałoby w sprzeczności z jednoznacznym celem, któremu służy
przedstawiony przepis, czyli wstrzymania obrotu określonego detergentu na terenie
całego kraju z zastosowaniem rygoru natychmiastowej wykonalności.
Z powyższych względów Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 10
§ 1 i 2 kpa, o co wnosił pełnomocnik skarżącej. Nawiązując do tego zarzutu należy
zauważyć, że nie każde naruszenie ww. przepisu prowadzi do konieczności
uchylenia decyzji wydanej przez organ. W świetle orzecznictwa
sądowoadministracyjnego nie ulega wątpliwości, że konieczne jest dodatkowe
wykazanie, że pozbawienie strony możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz
możliwości składania wniosków dowodowych miało istotny wpływ na wynik sprawy
(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 stycznia
2009 r., sygn. akt II SA/Op 15/08).
Sąd z urzędu skontrolował zaskarżoną decyzję oraz decyzję Głównego
Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r. również pod kątem wystąpienia
innych przesłanek nieważnościowych, w tym określonej w art. 156 § 1 pkt 5 kpa,
będącej podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, która była niewykonalna w dniu
jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały. Decyzja Głównego Inspektora
Sanitarnego z [...] października 2010 r. określiła grupę produktów jako "[...] oraz
wszystkie podobne wyroby (...)". Pomimo mało precyzyjnego sformułowania:
"wszystkie podobne wyroby", decyzja w sposób jednoznaczny określiła grupę
produktów, które podlegały wycofaniu z obrotu na terenie całego kraju. Z połączenia
sentencji i uzasadnienia decyzji, które stanowią integralne części decyzji można bez
trudu odkodować treść rozstrzygnięcia sprowadzającego się do wycofania z obrotu
na terenie całego kraju zarówno środka o nazwie "[...]" jak i wszystkich podobnych
środków nazywanych potocznie "[...]" (wyrobami kolekcjonerskimi).
Precyzyjne ustalenie tej grupy produktów nie stanowiło żadnego problemu dla
pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej, którzy dokonali zamknięcia wyłącznie
sklepów z "[...]" i nie wykroczyli w żaden sposób poza zakres przedmiotowy
decyzji. Również adresaci decyzji co do zasady (z drobnymi wyjątkami) nie
podważali, że [...], o których mowa w decyzji są właśnie produktami
znajdującymi się w ich sklepach wyspecjalizowanych w sprzedaży tego rodzaju
produktów. Nie można zatem decyzji postawić zarzutu niewykonalności, która istniała
w dacie wydania decyzji i o charakterze trwałym, co wyczerpywałoby przesłankę z
art. 156 § 1 pkt 5 kpa.
Niezasadny jest sformułowany przez pełnomocnika skarżącej zarzut
naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego
niezastosowanie w sytuacji, gdy doszło do rażącego naruszenia art. 27 ust. 2 upis.
Należy zauważyć, że zaskarżona decyzja zapadła w postępowaniu zwykłym, a nie
nadzwyczajnym prowadzonym w oparciu o art. 156 § 1 kpa. W związku z powyższym
nie można oczekiwać od Głównego Inspektora Sanitarnego rozpoznającego
ponownie kontrolowaną sprawę administracyjną zastosowania ww. przepisu i
stwierdzenie nieważności własnej decyzji z [...] października 2010 r. nr [...]. Skoro postępowanie prowadzone w oparciu o art. 156 § 1 kpa stanowi
niewątpliwie odrębne postępowanie administracyjne to niedopuszczalne jest
połączenie elementów tego trybu z trybem zwykłym, niezależnie od tego, czy sprawa
podlega rozpatrzeniu w toku instancyjnym przez organ I i organ II instancji, czy też w
trybie ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ na podstawie art. 127 §
3 kpa.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 14 § 1 kpa w zw. z art. 109 § 1 kpa,
należy zauważyć, że bezsporne jest, iż egzemplarz decyzji Głównego Inspektora
Sanitarnego z [...] października 2010 r. został skarżącej doręczony wyłącznie w formie
kserokopii. Stanowi to niewątpliwie uchybienie, wynikające z niedbałości organu.
Egzemplarz decyzji powinien bowiem zostać opatrzony odpowiednim
poświadczeniem "za zgodność z oryginałem" przez upoważnionego pracownika
organu. Sąd podzielił w tym względzie pogląd wyrażony w wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003 r., sygn. akt III RN 135/03, na który powołał się
organ. Należy jednakże podkreślić w tym miejscu, że nie każde naruszenie
przepisów procedury administracyjnej powoduje konieczność uchylenia decyzji przez
sąd, a jedynie takie, które mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy, a zatem
spełniające przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ppsa. W ocenie Sądu
rozpatrującego niniejszą sprawę ww. uchybienie nie wypełnia przesłanki z art. 145 §
1 pkt 1 lit. "c" ppsa, które skutkowałoby eliminacją decyzji z obrotu prawnego. Przede
wszystkim należy podkreślić, że elementem, który decyduje o istocie decyzji i jej
ważności jest podpis pracownika upoważnionego do wydawania decyzji w imieniu
organu. W niniejszej sprawie niewątpliwie taki podpis został złożony, albowiem
decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2010 r. została
podpisana przez P. B. będącego wówczas Zastępcą Głównego
Inspektora Sanitarnego bezspornie umocowanego do podpisywania tego rodzaju
aktów administracyjnych w imieniu Głównego Inspektora Sanitarnego. Skarżącej
został natomiast doręczony egzemplarz tej decyzji w formie kserokopii, co jednak nie
powoduje, że na oryginale decyzji brak jest właściwego oryginalnego podpisu
upoważnionego pracownika działającego w imieniu organu i że ta decyzja nie istnieje
w obrocie prawnym. Sąd w szczególności nie zgodził się z zarzutami skarg, że akt
ten stanowi wyłącznie projekt i nie jest decyzją administracyjną. Nie można również
twierdzić, że decyzja nie weszła do obrotu prawnego skoro została doręczona
adresatom przez upoważnionych pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej, co
potwierdza chociażby złożenie przez skarżącą w terminie wniosków o ponowne
rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo zaskarżona decyzja Głównego Inspektora
Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2011 r. została wydana właśnie w wyniku rozpoznania
złożonego w terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zawiera wszystkie
obligatoryjne elementy decyzji, o których mowa w art. 107 § 1 kpa, wraz z
oryginalnym podpisem pracownika pełniącego funkcję Głównego Inspektora
Sanitarnego. Uchylenie decyzji z dnia [...] października 2010 r. w ww. okolicznościach
sprawy stałoby - w ocenie Sądu - w sprzeczności z treścią powołanego wyżej art.
145 § 1 pkt 1 lit "c" ppsa.
Przechodząc do rozważań dotyczących właściwego zastosowania przez organ
przepisów ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy w pierwszej kolejności
podnieść, że w okolicznościach niniejszej sprawy Główny Inspektor Sanitarny był
uprawniony do zastosowania art. 27 upis . Jak wskazano na wstępie zgodnie z art.
27 ust. 1 upis "W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i
zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w
ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. Jeżeli naruszenie wymagań, o których
mowa w ust. 1, spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi,
państwowy inspektor sanitarny nakazuje unieruchomienie zakładu pracy lub jego
części (stanowiska pracy, maszyny lub innego urządzenia), zamknięcie obiektu
użyteczności publicznej, wyłączenie z eksploatacji środka transportu, wycofanie z
obrotu środka spożywczego, przedmiotu użytku, materiału i wyrobu przeznaczonego
do kontaktu z żywnością, kosmetyku lub innego wyrobu mogącego mieć wpływ na
zdrowie ludzi albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań; decyzje w tych sprawach
podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 27 ust. 2)." W ocenie Sądu w
niniejszym przypadku Główny Inspektor Sanitarny mógł podjąć natychmiastowe
działania w celu eliminacji określonego wyrobu z obrotu na terenie kraju ze względu
na pojawiające się informacje o potencjalnym znacznym zagrożeniu dla życia i
zdrowia mieszkańców. Główny Inspektor Sanitarny musi dysponować odpowiednim
instrumentem ustawowym do natychmiastowego reagowania w sytuacji, gdy
zagrożone są najwyższe dobra chronione prawem w postaci życia i zdrowia
obywateli. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że w stanie faktycznym
sprawy mógł on uznać, iż produkty w postaci tzw. "[...]" lub " wyrobów kolekcjonerskich " nie mogą znajdować się w obrocie jako stwarzające bezpośrednie
zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Wprawdzie do jednoznacznego ustalenia
wystąpienia tego zagrożenia konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego
postępowania wyjaśniającego, w tym dokładne zbadanie produktów wycofanych z
obrotu na terenie kraju. Tym niemniej zdaniem Sądu w szczególnie uzasadnionych
przypadkach organ inspekcji sanitarnej może wycofać z obrotu produkt, co do
którego istnieje uzasadnione przypuszczenie, iż może on stwarzać realne zagrożenie
dla zdrowia i życia ludzkiego. Jak słusznie zauważył organ Państwowa Inspekcja
Sanitarna jest nie tylko uprawniona ale wręcz zobowiązana do ochrony życia i
zdrowia obywateli i w celu realizacji tych obowiązków może zastosować środki
władcze, niejednokrotnie o dużym stopniu uciążliwości dla adresatów takich decyzji,
począwszy od podmiotów prowadzących niewielki zakład produkcyjno-usługowy
skończywszy na dużej grupie adresatów zajmujących się obrotem określoną grupą
produktów. Działanie organu praktycznie zawsze będzie wiązać się z wkroczeniem w
pewną sferę wolności obywatela, w tym także swobody prowadzenia działalności
gospodarczej i z użyciem przymusu państwowego, gdyż jest to podyktowane właśnie
koniecznością ochrony interesu publicznego, w tym ochrony zdrowia i życia
obywateli, co stanowi podstawowy obowiązek Państwa.
W przypadku stwierdzenia na podstawie informacji o podjętych interwencjach
medycznych, przypadkach zatruć tzw. [...], czy wzrastającej w sposób nagły
liczbie osób hospitalizowanych, u których stwierdzono zażycie tzw. " produktów kolekcjonerskich" ( "[...] ") organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, do których
obowiązków ustawowych należy ochrona zdrowia publicznego poprzez m. in.
sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności, żywienia i
przedmiotów użytku w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym
wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobiegania powstawaniu
chorób, w tym chorób zakaźnych i zawodowych (art. 1 pkt 6 upis), zobligowane są do
podjęcia odpowiedniej interwencji i zastosowania środków przewidzianych w ustawie,
w tym także działań o charakterze przyspieszonym i nadzwyczajnym.
Podkreślenia wymaga również fakt, że z treści przepisu art. 27 upis wynika
obowiązek natychmiastowego wykonania decyzji wydanej w oparciu o ten przepis. W
konsekwencji zbędne było w niniejszej sprawie powoływanie się przez Głównego
Inspektora Sanitarnego na przepis art. 108 kpa i nadawanie dodatkowo decyzji
rygoru natychmiastowej wykonalności. Natychmiastowa wykonalność tego rodzaju
decyzji (podobnie w przypadku aktów wydawanych w oparciu o art. 27a upis) wynika
z mocy z samego przepisu bez konieczności spełnienia ogólnych przesłanek
określonych w art. 108 kpa. Wynika ona także z ratio legis art. 27 upis, którym jest
właśnie natychmiastowe przeciwdziałanie niebezpieczeństwom i zagrożeniom dla
życia i zdrowia ludzkiego, także na etapie wstępnego dokumentowania i
rozpoznawania takich zagrożeń. Trudno sobie wyobrazić sytuację, w której organy
Państwowej Inspekcji Sanitarnej pozostają bezczynne w obliczu znacznej liczby
śmiertelnych zatruć wywołanych użyciem określonego rodzaju produktów, nawet gdy
w początkowym okresie występowania tego rodzaju zatruć ich związek z tymi
wyrobami pozostaje bardziej w sferze dużego prawdopodobieństwa i uzasadnionego
podejrzenia, niż popartej odpowiednią dokumentacją pewności. Prowadzenie w takim
przypadku przez organy indywidualnego, niejednokrotnie długotrwałego
postępowania administracyjnego, ze skrupulatnym wypełnieniem wszystkich jego
warunków formalnych związanych chociażby z doręczeniem pisma informującego o
wszczęciu tego postępowania, możliwością wypowiedzenia się przez stronę co do
zebranych dowodów, czy też rozpatrywania wniosków o zawieszenie postępowania
na czas przedstawienia przez stronę odpowiedniej dokumentacji w istocie
niweczyłoby sens nie tylko ustanowienia części przepisów ustawy o Państwowej
Inspekcji Sanitarnej, ale wręcz podstaw funkcjonowania Inspekcji jako takiej.
Nie bez znaczenia w rozpatrywanej sprawie jest także fakt, że organ wziął pod
uwagę nie tylko faktyczny sposób użycia tzw. "[...]" przez konsumentów ale
także wszystkie okoliczności sprawy, z których jednoznacznie wynikało, że
oferowane przez producentów i sprzedawców produkty, jakkolwiek zaopatrzone w
informację o przeznaczeniu innym niż do spożycia przez ludzi, w istocie miały
właśnie takie przeznaczenie. Wynikało to chociażby z reklam stosowanych przez
poszczególnych sprzedawców, świadomego wyboru określonej kategorii adresatów
oferty, charakterystycznych opakowań produktów, ich specyficznej postaci (tabletki,
proszek, mieszanki ziołowe), charakterystycznych nazw nawiązujących do substancji
odurzających oraz sugerujących działanie na organizm człowieka, czy wreszcie
pozostałego asortymentu oferowanego często w tych samych punktach sprzedaży,
służącego właśnie do użycia oferowanych produktów przez człowieka (np. fajki
służące do palenia). Twierdzenie w takim przypadku o "kolekcjonerskim" charakterze
tego rodzaju wyrobów nie znajduje żadnego uzasadnienia przy zastosowaniu
znaczenia, jakie przypisuje się powszechnie temu pojęciu i sugeruje działanie w celu
ominięcia obowiązujących przepisów prawa. Organ administracji państwowej, który
nie stanowi jedynie pojęcia teoretycznego i prawnego ale wyposażony jest w substrat
ludzki, czyli zespół osób, które powinny charakteryzować się pewnym poziomem
wiedzy, doświadczenia życiowego i umiejętnością działania w określonych
warunkach, nie może ograniczać się do bezrefleksyjnego stosowania przepisów
prawa w oderwaniu od rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Od tak pojętego
organu należy oczekiwać działań adekwatnych do powstałej sytuacji, służących
realizacji ustawowego celu przy uwzględnieniu właśnie wszystkich okoliczności
faktycznych sprawy i właściwym zastosowaniu reguł proceduralnych dostosowanych
do tych okoliczności. Obowiązek ten nabiera szczególnego wymiaru przy ochronie
takich wartości jak życie i zdrowie ludzkie. Dlatego Sąd uznał, że zastosowanie przez
Głównego Inspektora Sanitarnego art. 27 ust. 2 upis, mimo, że z pewnymi
elementami prewencyjnymi, to jednak znajduje oparcie w okolicznościach
faktycznych i prawnych kontrolowanej sprawy.
Z powyższych względów Sąd doszedł również do przekonania, że Główny
Inspektor Sanitarny mógł - wbrew zarzutom skargi - zastosować art. 31 a upis.
Zgodnie z tym przepisem Główny Inspektor Sanitarny może podejmować wszelkie
czynności należące do zakresu działania państwowego inspektora sanitarnego, jeżeli
przemawiają za tym względy bezpieczeństwa sanitarnego. W tych przypadkach
Główny Inspektor Sanitarny staje się organem pierwszej instancji. O podjęciu
czynności Główny Inspektor Sanitarny zawiadamia właściwego wojewodę lub
starostę. W okolicznościach sprawy nie ulega wątpliwości, że koncentracja
kompetencji w rękach GIS służyła względom bezpieczeństwa sanitarnego. Skoro
bowiem konieczne stało się podjęcie działań o charakterze pilnym, które w dodatku
objęły swoim zasięgiem obszar całego kraju, to należy uznać, że organ w sposób
właściwy i uzasadniony skorzystał z instrumentu przewidzianego w art. 31 a upis.
Tym niemniej Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Głównego Inspektora
Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2011 r. wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku
skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy i utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...]
października 2010 r., znak:[...] narusza przepisy postępowania,
a naruszenie to może istotnie wpłynąć na wynik sprawy i wymaga eliminacji z obrotu
prawnego.
W pierwszym rzędzie wskazać wszak należy, że obowiązkiem organu, do
którego wpłynął wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy było ustalenie czy podmiot
wnoszący ten wniosek posiadał przymiot strony - legitymację do skutecznego
kwestionowania decyzji organu I instancji. W niniejszej sprawie adresatami decyzji z
dnia [...] października 2010 r. - jak wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji -
były podmioty wymienione w jej rozdzielniku, którym jednocześnie decyzja ta została
doręczona. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] października 2010 r. zgłosił się w
siedzibie stacji (organu) M. S. przedkładając kserokopie sprawozdań z
badań produktów będących w ofercie sklepu na obecność środków psychoaktywnych
i analizę toksykologiczną. Oświadczył także, że sklep zostanie zamknięty i nie będzie
prowadzona żadna forma sprzedaży. Decyzji nie odebrał. Wymaga w tym miejscu
podkreślenia, że w aktach sprawy (k.2 akt administracyjnych) znajduje się wyciąg z
rozdzielnika decyzji sporządzony dnia [...] października 2010 r., z którego wynika, że
pod nr 20 został wymieniony M. S. L. prowadzący sklep S. ul. [...] w K. W aktach sprawy brak jest dowodu zarówno nadania jak i doręczenia decyzji organu I instancji drogą pocztową. W tej sytuacji - w oparciu o treść art. 46 § 2 kpa należało uznać, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji w dniu 7.10.2010 r. Jednocześnie jednak uszło uwadze organu, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie podpisane przez członków zarządu spółki S. Sp. z o.o. z dnia 3.10.2010 r., z którego wynika, że Spółka jest
operatorem produktów sprzedawanych z sklepie S.. Zwrócić należy także
uwagę, że w aktach sprawy znajdują się kserokopie sprawozdań z badań na
obecność środków psychoaktywnych, z których wynika, że zostały przeprowadzone
na zlecenie S. Spółki z o.o. w K.. Powyższe wskazuje, że
rzeczą organu było ustalenie kto winien być adresatem decyzji z dnia [....] .10.2010 r.
Sam fakt, że w siedzibie organu stawił się M. S. nie czyni go adresatem
decyzji biorąc pod uwagę, że z oświadczenia z dnia 3.10.2010 r. wynikałoby, że jest
on członkiem zarządu Spółki S. A zatem rzeczą organu w pierwszej
kolejności jest ustalenie czy zakazy i nakazy ustalone w decyzji z dnia [...] października
2010 r. skierowane są do spółki S. czy też do M. S. jako
podmiotu prowadzącego działalność pod nazwą "L.". W tym ostatnim
przypadku organ zobowiązany jest dodatkowo ustalić formę prawną prowadzenia tej
działalności. W przypadku ustalenia, że to Spółka jest stroną niniejszego
postępowania organ wyjaśni, jaki jest sposób jej reprezentacji a w konsekwencji rolę
procesową M. S. w niniejszej sprawie.
Dopiero ustalenie powyższego pozwoli organowi rozpoznającemu ponownie
sprawę rozpoznać ją merytorycznie. W tym zakresie należy natomiast podkreślić, że
w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej oraz poglądów doktryny nie ulega
wątpliwości, że postępowanie administracyjnego prowadzone powtórnie po złożeniu
przez stronę środka odwoławczego nie służy jedynie instancyjnej kontroli
prawidłowości decyzji wydanej w I instancji, lecz polega na powtórnym
merytorycznym rozpatrzeniu całej sprawy administracyjnej. Obowiązkiem organu jest
zatem rozpoznanie i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej po raz drugi w jej
całokształcie przy rozważeniu wszystkich elementów stanu faktycznego i
zgromadzonego materiału dowodowego, a w przypadku braków w tym materiale do
przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 136
kpa.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać,
że z akt sprawy nie wynika, ażeby w pomieszczeniach sklepu skarżącego
zabezpieczono jakieś produkty – [...]. Z Adnotacji z dnia [...].10.2010 r. wynika
natomiast, że "w pomieszczeniach sklepu nie stwierdzono [...]. Zgodnie z
oświadczeniem pana M.S. zostały one wycofane i wywiezione poza
granice". W sklepie znajdowały się takie produkty jak fajki wodne, cygara, cybuchy.
Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje również to, że
M. S. wielokrotnie zwracał się do organu o podanie informacji, które z
produktów będących w sprzedaży w sieci sklepów S. są podobne do
wyrobu o nazwie handlowej "[...]". Z akt sprawy nie wynika ażeby organ pobrał
próbki jakiegoś produktu w zabezpieczonym sklepie do badania lecz jeśli fakt taki
miał miejsce a nie został należycie udokumentowany to obowiązkiem organu było
przeprowadzenie właściwych badań potwierdzających realnie istniejące
niebezpieczeństwo substancji znajdujących się w tych produktach dla życia i zdrowia
ludzkiego. Tymczasem w aktach spraw brak jest jakiejkolwiek wzmianki o wynikach
takich badań. Główny Inspektor Sanitarny, który - jak wskazano wyżej - mógł w
sposób przyspieszony i zdecydowany ingerować w sferę prowadzonej działalności
gospodarczej polegającej na obrocie substancjami, co do których zachodziło wysokie
prawdopodobieństwo szkodliwości dla życia i zdrowia ludzkiego - miał obowiązek
wykazania, że poszczególne produkty sprzedawane w sklepie skarżącego
rzeczywiście stanowiły określone niebezpieczeństwo dla osób, które mogły je nabyć i
użyć. W tym celu, przed wydaniem zaskarżonej decyzji konieczne było
przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego obejmującego pobranie próbek i
przeprowadzenie ich badań laboratoryjnych, analizę substancji zawartych w
produktach objętych zaskarżoną decyzją i ich wpływu na życie i zdrowie ludzkie.
Wyniki takiego postępowania powinny uzasadnić prawidłowość podjętych działań
przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej lub wykazać ich niezasadność w
przypadku braku możliwości dowiedzenia wspomnianego negatywnego wpływu.
Powyższe jest tym bardziej uzasadnione, że w uzasadnieniu decyzji organ wskazał
jedynie, że produkty kolekcjonerskie, które sprzedawał skarżący opatrzone były
znakami ostrzegawczymi, że nie nadają się do spożycia przez ludzi a zatem było
jasne że wprowadzanie ich do obrotu jako produktów kolekcjonerskim o
jednoznacznym dla sprzedawcy i nabywcy przeznaczeniu wypełniało dyspozycję art.
27 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Tymczasem organ nie ustalił w
sposób niebudzący wątpliwości jakie produkty zabezpieczono w sklepie przy ul.
[...] a tym samym które z nich zawierały środki o działaniu
psychoaktywnym. W konsekwencji Sąd uznał, że Główny Inspektor Sanitarny nie
przeprowadził we własnym zakresie odpowiedniego postępowania i nie wyjaśnił czy i
jakie substancje znajdowały się w poszczególnych "[...]" i czy miały one (a
jeżeli tak to jaki) wpływ na zdrowie i życie ludzkie. W rezultacie organ rozpatrując
wniosek M.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy w stosunku do
prowadzonego przez niego sklepu (sklepów) nie wyjaśnił ww. fundamentalnej kwestii,
czym w sposób oczywisty naruszył art. 7 kpa, 77 § 1 kpa, 80 kpa i 107 § 3 kpa.
W ocenie Sądu Główny Inspektor Sanitarny w sposób błędny powołał się w
uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na fakty powszechnie znane, które nie wymagają
dowodu (art. 77 § 4 kpa). Faktem powszechnie znanym w niniejszej sprawie może
być okoliczność prowadzenia sklepu, w których sprzedawano określone produkty,
natomiast cechom takiego faktu nie odpowiada kwestia rzeczywistego negatywnego
wpływu substancji zawartych w tzw. "[...]" na zdrowie i życie ludzkie.
Wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia tego rodzaju wpływu może uzasadniać w
szczególnych okolicznościach reakcję organu w postaci czasowego zamknięcia
określonych placówek handlowych, jednakże nie zwalnia to w najmniejszym stopniu
organu rozpatrującego ponownie sprawę administracyjną z obowiązku
przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego i ustalenia w jego wyniku,
czy określone produkty zawierają substancje szkodliwe czy nie. Takiego
postępowania w niniejszej sprawie zabrakło. W aktach sprawy, w oparciu o które
orzekał Sąd brak było jakichkolwiek wyników badań laboratoryjnych, wyników
konsultacji medycznych i analizy wpływu tych substancji na zdrowie człowieka.
Organ nie może - ingerując tak znacznie w swobodę działalności gospodarczej -
opierać się wyłącznie na początkowych, wstępnych ustaleniach bez jakiejkolwiek
weryfikacji prawidłowości tych ustaleń. Skoro bowiem z akt sprawy wynika, że organ
pobrał określone próbki produktów celem ich przebadania, a następnie szeregiem
postanowień przedłużał postępowanie prowadzone w wyniku wniosku skarżącej o
ponowne rozpatrzenie sprawy, to zobligowany był do przeprowadzenia postępowania
weryfikacyjnego i potwierdzenia właściwości zastosowanego rozstrzygnięcia z dnia [...]
października 2010 r. Temu właśnie służyło ponowne postępowanie prowadzone
przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Brak tych ustaleń naraża organ na zarzut
całkowitej dowolności prowadzonych działań. Należy w tym miejscu podkreślić, że w
uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r., organ podał m.in., że
"dalsze badania potwierdziły, że zagrożenie ma charakter realny" jednakże to
lakoniczne stwierdzenie oderwane od pozostałych rozważań organu, a w
szczególności niepoparte całkowicie konkretnym materiałem dowodowym musi
zostać ocenione jako arbitralne lub wręcz gołosłowne. Co istotne z akt sprawy nie
wynika ażeby w zamkniętym sklepie należącym do skarżącego w ogóle znajdował
się środek o nazwie "[...]".
Reasumując Sąd w niniejszej sprawie podzielił zarzut naruszenia w
zaskarżonej decyzji 7 kpa, art. 77 § 1, 80 i 81 kpa oraz art. 107 § 3 kpa a naruszenia
te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę Główny Inspektor Sanitarny zobowiązany
będzie w pierwszej kolejności ustalić jaki podmiot był adresatem decyzji (S. Sp. z o.o. czy M. S. – L.) a następnie - o ile
zabezpieczono próbki produktów w sklepie skarżącego organ winien przeprowadzić
badania substancji zawartych w tych konkretnych produktach, które znajdowały się w
sklepie należącym do M. S.. W rezultacie tych badań Główny Inspektor
Sanitarny zobligowany będzie wykazać, czy ww. substancje są niebezpieczne dla
zdrowia i życia ludzkiego czy też ich wpływ jest obojętny. Potwierdzenie szkodliwości
skutkować powinno wydaniem decyzji utrzymującej decyzję Głównego Inspektora
Sanitarnego z [...] października 2010 r. w mocy. Ustalenie natomiast braku
szkodliwości substancji zawartych w ww. produktach skutkować będzie uchyleniem
decyzji z dnia [...] października 2010 r. w całości lub w części dotyczącej pewnej grupy
zindywidualizowanych produktów.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 w zw. z art.
132 ppsa, należało orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o
art. 200 ppsa.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło