I FZ 174/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 925/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 5 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 925/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił R. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi podatnika na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 5 września 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2008 r. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) podniósł, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd argumentował, że skarżący mimo skierowanego do niego zarządzenia z dnia 31 stycznia 2012 r. wzywającego do uzupełnienia braków wniosku przez nadesłanie szeregu dodatkowych dokumentów, nadesłał jedynie niektóre. W szczególności nie przedłożył odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat; zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu; zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym rodziców i brata); udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu); oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę); oraz dokumentów potwierdzających status inwalidy. Mając na uwadze powyższe Sąd nie zgodził się że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, bowiem strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. Sąd wskazał, że skarżący nie przedstawił we wniosku nawet podstawowych informacji dotyczących swoich dochodów, w sytuacji gdy oczywistym jest, że musi z czegoś żyć i płacić alimenty. Nie przedłożył również dokumentów potwierdzających posiadanie grupy inwalidzkiej. Ponadto Sąd wskazał, że nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie godząc się z powyższym postanowieniem skarżący wywiódł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 252 § 1 i 2 oraz art. 255 P.p.s.a., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny w stopniu uzasadniającym przyznanie mu prawa pomocy w przedmiotowej sprawie w zakresie częściowym, tj. w zakresie wpisu od skargi. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w sprawie istotny jest fakt, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym oraz w sposób dostateczny wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący dodał, że uregulowany w art. 255 P.p.s.a. wymóg przedłożenia dokumentów źródłowych ma jedynie uściślić wniosek, a co za tym idzie nie jest wymagane przedstawienie przez stronę wszystkich dokumentów a jedynie tych, które potwierdzają trudną sytuację finansową strony. Końcowo wskazano, że skarżący nie posiada środków na zaspokojenie koniecznych potrzeb utrzymania siebie oraz rodziny, a co za tym idzie nie jest również w stanie ponieść ciężaru wpisu od skargi w wysokości 19.511,00 zł. Mając na uwadze powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w przedmiotowej sprawie w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 P.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 136/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwie ocenił wniosek skarżącego. Skarżący mimo wyraźnego wezwania do złożenia dokumentów źródłowych, które w ocenie Sądu były istotne dla zobrazowania jego sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych, uchylił się od ich przedłożenia. Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem uznał, że strona nie wykazała w sposób właściwy, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Za niewystarczającą należy uznać również argumentację podniesioną na etapie postępowania zażaleniowego. Same bowiem twierdzenia skarżącego bez poparcia ich stosownymi dokumentami nie przekonują Sądu i nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi. Także argument zażalenia, że skarżący w sposób dostateczny wykazał, że nie jest w sanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny należało uznać za niezasadny. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd pierwszej instancji strona, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzić jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Końcowo wskazania wymaga utrwalone już stanowisko sądownictwa administracyjnego, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. A zatem skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.