I SA/Lu 11/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca),, WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Stażysta Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2010 r. sprawy ze skargi B. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania egzekucyjnego - oddala skargę. I SA/Lu 11/10 UZASADNIENIE 1. B. M. wniósł do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego / data wpływu 23 września 2009 r. / o wznowienie postępowania egzekucyjnego, uchylenie tytułów wykonawczych, zwrot kwot, które bank przekazał realizując zajęcie rachunku bankowego na pokrycie należności objętych tytułami wykonawczymi. Uzasadniał, że realizując zajęcie rachunku bankowego z dnia 25 lutego 2009 r., bank przekazał kwotę 4766 zł na pokrycie należności dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych [...] – [...], pomimo sprzeciwu zobowiązanego. Decyzje organu podatkowego, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze zostały uchylone w wyniku sądowej kontroli legalności. 2. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia B.M., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – k.p.a. / oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – u.p.e.a. /, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...]., umarzające postępowanie z wniosku B.M. złożonego dnia 23 września 2009 r. o wznowienie postępowania egzekucyjnego i uchylenie tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w dniu 10 października 2008 r. otrzymał do egzekucyjnej realizacji wystawione przez Wójta Gminy tytuły wykonawcze: [...] / na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] za okres 2008/1 w kwocie 1.176,00 zł /, [...] /na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] za okres 2008/1 w kwocie 1.273,00 zł/, [....] / na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] za okres 2008/1 w kwocie 811,00 zł /, [...] na podstawie decyzji z dnia [...] 2008 r. nr [...] za okres 2008/1 i 2 w kwocie łącznej 618 zł /, obejmujące zaległy podatek od nieruchomości oraz tytuł wykonawczy nr [...] na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] za okres 2008/1 i 2 w kwocie łącznej 8,40 zł / obejmujący zaległy podatek rolny. Zobowiązanym z tych tytułów wykonawczych był B. M.. Na podstawie tych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 25 lutego 2009 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. W dniu 6 marca 2009 r. bank przekazał przelewem na konto Urzędu Skarbowego kwotę 4.766 zł, która w całości pokryła egzekwowaną należność główną, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne. Kwota należności głównej, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia została przez organ egzekucyjny przekazana wierzycielowi, Wójtowi Gminy. Egzekucja została zakończona przez wyegzekwowanie w całości dochodzonych należności. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał art. 26 § 1, art. 27 § 1 i 2, art. 29 § 2 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej ocenił, że brak jest podstaw prawnych do wznowienia postępowania egzekucyjnego, przeprowadzonego na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych. Argumentował, że wznowienie postępowania egzekucyjnego oznaczałoby wszczęcie na podstawie zrealizowanych tytułów wykonawczych postępowania egzekucyjnego i podjęcie czynności egzekucyjnych zmierzających do ponownej realizacji tych tytułów. Dyrektor Izby Skarbowej ocenił, że brak jest podstaw prawnych do wnioskowanego uchylenia tytułów wykonawczych, na podstawie których skutecznie zostało przeprowadzone postępowanie egzekucyjne. Te tytuły z mocy prawa zostały wyeliminowane z obrotu prawnego po wyegzekwowaniu należności, których dotyczyły. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości uchylenia tytułów wykonawczych. Wskazał art. 29, art. art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny jest zobowiązany odstąpić od prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku zasadności złożonych zarzutów stosownie do art. 33, art. 34 u.p.e.a. lub umorzenia postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 u.p.e.a. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] zobowiązany nie zgłaszał zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, nie wniósł także innych środków zaskarżenia. Dyrektor Izby Skarbowej ocenił, że wniosek B.M. o wznowienie zakończonego postępowania egzekucyjnego, uchylenie zrealizowanych tytułów wykonawczych jest pozbawiony podstaw prawnych. Brak podstawy prawnej załatwienia takiego wniosku co do istoty uzasadnia stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wznowienia zakończonego postępowania egzekucyjnego, uchylenia zrealizowanych tytułów wykonawczych w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że mając na uwadze argumenty B.M. dotyczące uchylenia decyzji, na podstawie których zostały wystawione zrealizowane tytuły wykonawcze, polecił Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego przeprowadzić z udziałem Wójta Gminy postępowanie w celu wyjaśnienia prawidłowości wystawienia, zrealizowania wymienionych tytułów wykonawczych. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a. zwróci B.M. pobrane koszty egzekucyjne z odsetkami ustawowymi i obciąży nimi wierzyciela. W zakresie zwrotu kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi / należności głównej, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia / B.M. powinien zwrócić się do Wójta Gminy, który jest obecnie ich dysponentem. 3. B.M. złożył skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i o zobowiązanie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadniał, że stanowisko organów jest niezrozumiałe, jest całkowicie błędne. Nie zachodzi bezprzedmiotowość. O bezprzedmiotowości postępowania można mówić, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji. Stosownie do art. 105 § 1 k.p.a. bezprzedmiotowość zachodzi jedynie w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy mogącej być przedmiotem postępowania, gdy w prawie materialnym nie ma podstaw do władczej, decyzyjnej ingerencji organu. Postępowanie może być bezprzedmiotowe zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpoznania sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wydane zostały decyzje i zostały podjęte czynności przez organ, mocą których z rachunku bankowego zobowiązanego pobrano i przekazano na rachunek Urzędu Gminy środki pieniężne. Działania te zostały podjęte bezpodstawnie w związku z zapadłymi wyrokami sądowymi, decyzjami odwoławczego organu podatkowego. Te okoliczności sprawy uzasadniają wznowienie postępowania egzekucyjnego, zwrot nienależnie pobranych kwot stosownie do art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, wskazując art. 18 u.p.e.a., z niezrozumiałych względów stwierdza, że brak jest przepisów do wznowienia postępowania egzekucyjnego, że zachodzi bezprzedmiotowość, w następstwie umarza postępowanie. Tej treści stanowisko Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego narusza wszelkie zasady postępowania, czego nie zauważa Dyrektor Izby Skarbowej i utrzymuje w mocy niezgodne z prawem postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej dostrzega uchybienia zawarte w postanowieniu Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i informuje, że zobowiązuje Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego do przeprowadzenia z udziałem Wójta Gminy postępowania w celu wyjaśnienia prawidłowości podjętych działań, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości poleca zwrócić pobrane koszty egzekucyjne z odsetkami. Tej treści stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej jest całkowicie błędne, niezgodne z prawem. Skoro są wątpliwości co do prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wystawienia tytułów wykonawczych, to konsekwencją tych wątpliwości powinno być podjęcie stosownych decyzji, nie utrzymanie w mocy postanowienia umarzającego postępowanie z jednoczesnym poleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Uzasadniał, że przedstawił dowody wskazujące na bezprawność pobrania środków pieniężnych z jego rachunku bankowego w toku postępowania egzekucyjnego. 4. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, argumentację, przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Skarga nie jest uzasadniona. Granice zaskarżonego postanowienia / o umorzeniu postępowania z wniosku o wznowienie postępowania egzekucyjnego i uchylenie tytułów wykonawczych / wyznaczyły przedmiotowy zakres sądowej kontroli legalności stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – ustawa p.p.s.a. /. 6. W świetle stanowisk stron bezspornie w stosunku do B.M. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy, które zostały w całości zrealizowane w rezultacie zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. 7. Stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. W tym miejscu należy wskazać i podzielić stanowisko prawne w sprawie II FSK 157/05, zgodnie z którym trzeba przede wszystkim mieć na uwadze, że art. 18 u.p.e.a. przewiduje w tym postępowaniu odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a. Ustawodawca nakazuje zatem stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym nie wprost lecz odpowiednio, to jest z uwzględnieniem jego specyfiki polegającej przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. Podobne stanowisko zajęli R. Hauser i A. Skoczylas w artykule: Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 204 i nast. /, podkreślając również odrębność celów obu postępowań. Ta reguła powinna być też uwzględniona w zakresie interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego / art. 6-16 k.p.a. /, na co zwraca uwagę M. Szubiakowski w artykule: Zasady ogólne administracyjnego postępowania egzekucyjnego / System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck, s. 119 i nast. / podnosząc, iż postanowienia k.p.a., które zawierają katalog zasad ogólnych / rozdział 2 działu I / mają o tyle zastosowanie, o ile przy tym zasady zawarte w samej ustawie mają specyficzny charakter regulacji ukierunkowanej na potrzeby postępowania egzekucyjnego. Zatem sposób stosowania tych przepisów kodeksu należy uznać za cechujący się znacznym ograniczeniem z uwagi na inną funkcję procesową. Należy wskazać i podzielić stanowisko prawne w sprawie II FSK 642/05, zgodnie z którym w praktyce stosowanie "odpowiednio" przepisów, do których odesłano wymaga wnikliwego rozpatrzenia, w jakim zakresie i w jaki sposób należy je stosować. Przepisy k.p.a. powinno się stosować przy uwzględnieniu specyfiki unormowań postępowania egzekucyjnego w administracji. Podkreślenia wymaga, że odpowiednie stosowanie prawa oznacza: a/ stosowanie pełne, czyli odpowiednie przepisy prawa bez żadnych zmian w ich dyspozycji, b/ stosowanie ze zmianami, c/ niemożliwość stosowania w ogóle, czyli przepisy te nie mogą być zastosowane przede wszystkim ze względu na ich bezprzedmiotowość lub całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla normowania tych stosunków, do których miałyby one być stosowane odpowiednio / Zob. J. Nowacki, "Odpowiednie stosowanie przepisów prawa, PiP 1964, z. 3, s. 370 i następne /. Należy wskazać i podzielić stanowisko prawne wyrażone w opracowaniu komentatorskim "Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz", R.Hauser, Z.Leoński, C.H.BECK 2004, do art. 18. 8. W przedstawionych okolicznościach dotyczących przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego i stanie prawnym odpowiada prawu stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, zgodnie z którym odpowiednie stosowanie k.p.a. w rozumieniu art. 18 u.p.e.a. wyłącza możliwość zastosowania art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. i wznowienia zakończonego postępowania egzekucyjnego, w dalszej kolejności po wznowieniu uchylenia zrealizowanych tytułów wykonawczych. Odpowiednie stosowanie k.p.a. w rozumieniu art. 18 u.p.e.a. wyłącza możliwość zastosowania instytucji wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. do postępowania egzekucyjnego, zakończonego wobec zrealizowania tytułów wykonawczych. Instytucja wznowienia postępowania w warunkach art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. nie jest instrumentem kontroli prawidłowości wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie jest instrumentem służącym usuwaniu następstw wszczęcia i prowadzenia egzekucji, jeśli nastąpiło z naruszeniem prawa. Wznowienie postępowanie w warunkach art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. ma na celu ponowne załatwienie sprawy, zakończonej ostateczną decyzją. Postępowanie egzekucyjne ma na celu szybkie, skuteczne, przymusowe zrealizowanie przez organ egzekucyjny tytułów wykonawczych w warunkach u.p.e.a. stosownie do art. 1 pkt 1-2, art. 26 § 1 u.p.e.a. Tak sformułowane, istotnie różne cele każdego z wymienionych postępowań mają istotne następstwa prawne dla stosowania art. 18 u.p.e.a. Cel postępowania egzekucyjnego jest dyrektywą odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a., przewidzianego w art. 18 u.p.e.a. Zrealizowanie tytułów wykonawczych w toku postępowania egzekucyjnego definitywnie kończy postępowanie egzekucyjne. Cel postępowania egzekucyjnego został osiągnięty. Ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego, zakończonego w rezultacie zrealizowania tytułów wykonawczych, jest pozbawione celu. Dlatego prawidłowo interpretowane odpowiednie stosowanie k.p.a. w rozumieniu art. 18 u.p.e.a. wyklucza stosowanie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. do postępowania egzekucyjnego, zakończonego w wyniku zrealizowania tytułów wykonawczych, jako niezgodne z celem postępowania egzekucyjnego. 9. W przedstawionych okolicznościach dotyczących przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego i stanie prawnym żądanie zobowiązanego usunięcia następstw przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego / zrealizowania tytułów wykonawczych /, jeśli zostało wszczęte i przeprowadzone z naruszeniem prawa, nie jest podstawą ponownego wszczęcia / wznowienia / postępowania egzekucyjnego. 10. W przedstawionych okolicznościach dotyczących przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego i stanie prawnym odpowiada prawu stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, zgodnie z którym wniosek B. M. o wznowienie postępowania egzekucyjnego, zakończonego w wyniku zrealizowania tytułów wykonawczych oraz po wznowieniu uchylenia tych tytułów wykonawczych, nie podlega rozpatrzeniu co do istoty z uwagi na brak podstawy prawnej w obowiązującym porządku prawnym. W następstwie postępowanie z wniosku B. M. jest bezprzedmiotowe z przyczyn o charakterze przedmiotowym, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., który znajduje odpowiednie zastosowanie przez art. 18 u.p.e.a. 11. Postanowienie organu o umorzeniu postępowania z wniosku B.M. jest rozstrzygnięciem formalnym. Nie przesądza / ani pozytywnie, ani negatywnie / zasadności zarzutów B.M. dotyczących niezgodnego z prawem wszczęcia i przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. 12. Z tych względów niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.