II OSK 2734/12

Dnia 10 kwietnia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. NSA Janina Kosowska /spr./ Protokolant asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej ze skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lipca 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 627/11 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 12 lipca 2012r., sygn. akt. IV SA/Gl 627/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. W. (dalej zwanego skarżącym) na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2011r., nr [...], w przedmiocie choroby zawodowej. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Rozpoznając sprawę w kolejnym postępowaniu decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach (dalej zwany organem odwoławczym) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bytomiu z dnia [...] marca 2011r. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, to jest przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłego uszkodzenia łąkotki u osób wykonujących pracę w pozycji klęczącej lub kucznej, wymienionej w poz. 19/3 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009r., nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzone w niniejszej sprawie dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że skarżący pracował w okresie od [...]1991r. do [...] 1993r. w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w Bytomiu (zakład zlikwidowany) jako młodszy górnik pod ziemią, gdzie wykonywał prace w pozycji klęczącej. Podał, że skarżący trzykrotnie poddany był specjalistycznym badaniom lekarskim (orzeczenie lekarskie WOMP w Katowicach – Poradnia Chorób Zawodowych w Sosnowcu z dnia 21 sierpnia 2006r. oraz orzeczenia lekarskie Szpitala IMPiZŚ w Sosnowcu z dnia 30 listopada 2006r. i z dnia 13 grudnia 2010r.), po przeprowadzeniu których uznano, że nie ma podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 19/3 wykazu chorób zawodowych. Podkreślił, że lekarz specjalista, wydając orzeczenie z dnia [...] grudnia 2010r., uwzględnił wyniki konsultacji ortopedycznej oraz charakter stwierdzonych zmian w układzie kostno-stawowym, uzupełnione dane o narażeniu zawodowym (praca w pozycji klęczącej tylko 3 lata w okresie 1991 – 1993), brak dokumentacji medycznej potwierdzającej występowanie uszkodzenia łąkotki w okresie do roku od ustania narażenia (czyli do września 1994r.). W oparciu o te orzeczenie oraz po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego, zwłaszcza oceny narażenia zawodowego, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że stwierdzone u niego przewlekłe choroby układu ruchu, to jest: uszkodzenie łąkotki, zespół szyjny, zespół bólowy lędźwi, zmiany zwyrodnieniowo – zniekształcające kręgosłupa w odcinku szyjnym, piersiowym, lędźwiowym, dyskopatia, zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych, zostały spowodowane wykonywaniem przez niego pracy w ciężkich warunkach od 1974r. do 1998r. tj. przez około 25 lat, w tym 8 lat w kopalni pod ziemią, na stanowisku górnika, 7 lat na stanowisku kierowcy autobusu. Dodał, że doznał urazu w wyniku wypadku w kopalni w dniu [...] marca 1993r. Podkreślił, że podejmując zatrudnienie, za każdym razem był poddawany badaniom lekarskim i nie stwierdzono u niego żadnych przeciwwskazań do wykonywania pracy na danym stanowisku. Wniósł o przeprowadzenie kolejnych badań - w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi i wskazał, że jest niepełnosprawny, z powodu bólów kręgosłupa występują u niego zesztywnienia kończyn górnych i dolnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę wniesioną w niniejszej sprawie Sąd I instancji zauważył, że decyzja organu odwoławczego została wydana po uchyleniu przez ten Sąd (wyrokiem z dnia 8 lipca 2010r., sygn. akt IV SA/Gl 333/10) poprzednich decyzji organów sanitarnych o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Podał, że po wydaniu tego wyroku zostało opracowane kolejne (trzecie w tej sprawie) orzeczenie lekarskie, to jest orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] grudnia 2010r., wydane na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, w którym lekarze orzecznicy stwierdzili brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 19/3 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik cytowanego rozporządzenia. Uznał, że organ odwoławczy nie miał podstaw do rozstrzygania wbrew wnioskom zawartym w orzeczeniu lekarskim, w którym w sposób jednoznaczny wykluczono rozpoznanie podanej choroby zawodowej. Podkreślił, że wnioski zawarte w tym orzeczeniu były zgodne z treścią poprzednio wydanych w sprawie orzeczeń jednostek medycznych I i II stopnia, które na mocy § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, mogą być wykorzystane w kontrolowanej sprawie. Dodał, że w treści cytowanego orzeczenia lekarz specjalista stwierdził brak udokumentowania występowania objawów schorzenia w okresie roku od ustania narażenia zawodowego, a więc w okresie, o którym mowa w poz. 19/3 wykazu chorób zawodowych, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd I instancji zauważył, że organy ustaliły okres pracy w narażeniu zawodowym w oparciu o oświadczenie skarżącego z dnia 2 listopada 2010r., z którego wynika, że skarżący wykonywał czynności zawodowe w pozycji klęczącej w czasie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w Bytomiu, tj. od [...] 1991 r. do [...] 1993 r. i czas pracy w tej pozycji wynosił około 3 godzin na zmianę roboczą; natomiast poza tym okresem, nie wykonywał czynności zawodowych w pozycji klęczącej. Za nieuprawnione uznał żądanie skarżącego przeprowadzenia kolejnych badań w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi, skoro w toku postępowania administracyjnego został wyczerpany dwustopniowy tryb diagnostyczno - orzeczniczy przewidziany przepisami rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, a tożsame wnioski zostały sformułowane w trzecim orzeczeniu lekarskim wydanym w kontrolowanej sprawie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając ten wyrok w całości Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 235¹ Kodeksu pracy umniejszającą znaczenia jednego z dwóch wymienionych w tym przepisie warunków koniecznych do ustalenia choroby zawodowej, to jest działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe). Z tych też powodów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej za nieuprawnione uznano oparcie się przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku jedynie na treści wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich. Wskazano na zaniechanie przez Sąd I instancji oceny warunków pracy skarżącego niezbędnych do stwierdzenia narażenia zawodowego. W ocenie kasatora, Sąd I instancji winien pokierować postępowanie w taki sposób, aby zostało wyjaśnione znaczenie czynników związanych ze sposobem wykonywania pracy na aktualny stan zdrowia skarżącego. Przyjął bowiem, że dla uznania danego schorzenia za chorobę zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymieniona w art. 183 § 2 powołanej ustawy, tym samym sprawa ta może być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej, które – zgodnie z art. 176 w zw. z art. 174 powołanej ustawy – tworzą, podnoszone przez strony, zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie, jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, to jest art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeksu pracy (tekst jednolity Dz. U. z 1998r., nr 21, poz. 94 ze zm.), zgodnie z którym, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wykaz chorób zawodowych stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). W świetle powyższych regulacji prawnych przyjąć należy, że podstawowym warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie u osoby danej jednostki chorobowej umieszczonej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów. W kontrolowanej sprawie ten warunek nie został spełniony, gdyż w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia [...] grudnia 2010r., wydanym na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, lekarz orzecznik stwierdził brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 19/3 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik cytowanego rozporządzenia, to jest przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłego uszkodzenia łąkotki u osób wykonujących pracę w pozycji klęczącej lub kucznej. Wnioski zawarte w tym orzeczeniu były zgodne z treścią poprzednio wydanych w sprawie orzeczeń jednostek medycznych I i II stopnia, które na mocy § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, mogły być wykorzystane w kontrolowanej sprawie. Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z § 5 ust. 1 i § 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia, orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo braku podstaw do jej rozpoznania wydaje lekarz spełniający odpowiednie wymagania kwalifikacyjne. Organy inspekcji sanitarnej nie mają natomiast uprawnień do kwestionowania orzeczeń lekarskich wydanych w tym przedmiocie z uwagi na brak posiadania specjalistycznej wiedzy medycznej (zob. wyrok NSA z 19.07.2012r., sygn. akt II OSK 246/12 oraz wyrok NSA z 27.04.2012r., sygn. akt II OSK 247/12). W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest jednak stanowisko, że orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w sprawie choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego, która powinna odpowiadać wymaganiom stawianym przepisem art. 84 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (przykładowo wyrok NSA z dnia 15.04.1998r., sygn. akt I SA 2074/97, LEX nr 45828). Tym samym, prawidłowe orzeczenie lekarskie musi zawierać szczegółowe uzasadnienie zawartego w nim rozstrzygnięcia, które pozwoli organowi administracji publicznej na ocenę jego rzetelności. W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy nie miał podstaw do rozstrzygania wbrew wnioskom zawartym w orzeczeniu lekarskim, w którym w sposób jednoznaczny wykluczono rozpoznanie u skarżącego konkretnej choroby zawodowej. Stanowisko to uznać należy za prawidłowe. Jak słusznie bowiem zauważył Sąd I instancji, w treści orzeczenia z dnia [...] grudnia 2010r. lekarz specjalista stwierdził brak udokumentowania występowania objawów schorzenia w okresie roku od ustania narażenia zawodowego, a więc w okresie, o którym mowa w poz. 19/3 wykazu chorób zawodowych, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Zauważyć przy tym należy, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie opierał się jedynie na treści wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich. Wskazywał bowiem, co jest zresztą niesporne w kontrolowanej sprawie, że organy ustaliły okres pracy w narażeniu zawodowym w oparciu o oświadczenie skarżącego z dnia 2 listopada 2010r., z którego wynika, że skarżący wykonywał czynności zawodowe w pozycji klęczącej w czasie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w Bytomiu, tj. od [...] 1991 r. [...] 1993 r. i czas pracy w tej pozycji wynosił około 3 godzin na zmianę roboczą; natomiast poza tym okresem, nie wykonywał czynności zawodowych w pozycji klęczącej. Ustalenia te znalazły swój wyraz w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] grudnia 2010r., w których stwierdzono przeszkodę formalną do rozpoznania choroby zawodowej związaną z brakiem wystąpienia w określonym czasie objawów chorobowych. W tych okolicznościach za chybiony należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący zaniechania przez Sąd I instancji oceny warunków pracy skarżącego niezbędnych do stwierdzenia narażenia zawodowego. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Wyjaśnić jednocześnie należy, iż Sąd ten nie orzekł o przyznaniu adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.