I OSK 1862/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Leszczyński (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant st. asystent sędziego D. C. po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 28/11 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 28/11 oddalił skargę K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wyrok powyższy zapadł w następujących prawnych i faktycznych okolicznościach sprawy. K. S. wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2008 r. wystąpiła o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem K. S. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko. Wniosek nie zawierał dokumentów, wymaganych przez przepis § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, w tym zaświadczenia pracodawcy o udzieleniu wnioskodawczyni urlopu wychowawczego oraz okresie na jaki urlop wychowawczy został udzielony. W dniu [...] sierpnia 2008 r. organ wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia brakujących dokumentów. W odpowiedzi wniosła ona o zawieszenie postępowania do czasu wydania prawomocnego wyroku sądowego ustalającego fakt przebywania przez nią na urlopie wychowawczym w związku z urodzeniem drugiego dziecka K. S. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. organ pierwszej instancji zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. W dniu [...] kwietnia 2010 r. wpłynął wniosek pełnomocnika Wnioskodawczyni o podjęcie zawieszonego postępowania. Organ postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r., podjął zawieszone postępowanie. Jednocześnie pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. ponownie wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów wymaganych przepisem § 3 ww. rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Przedmiotowe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Organ pismem z dnia [...] maja 2010 r. ponownie wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia wymaganych dokumentów. W odpowiedzi pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał fakt braku odpowiedzi pracodawcy na wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego w okresie od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. w związku z urodzeniem drugiego dziecka K. S. i związanego z tym braku zaświadczenia pracodawcy o udzieleniu wnioskodawczyni urlopu wychowawczego oraz okresie na jaki urlop wychowawczy został udzielony. Wyjaśnił też, że Sąd Rejonowy dla W. Ś., wyrokiem z dnia [...] grudnia 2009 r. (sygn. akt [...]) oddalił powództwo wnioskodawczyni o nakazanie pracodawcy złożenia oświadczenia woli w przedmiocie udzielenia wnioskodawczyni urlopu wychowawczego. Strona wniosła, aby przyjąć, że urlop został udzielony zgodnie z wnioskiem złożonym przez wnioskodawczynię do pracodawcy. Decyzją wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy T. przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych w Ośrodku Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] sierpnia 2010 r. (nr [...]), odmówiono przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż wskazane w treści § 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.), dokumenty są obligatoryjnymi załącznikami do wniosku. Organ zmuszony jest odmówić przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentu w postaci zaświadczenia pracodawcy o udzieleniu wnioskodawczyni urlopu wychowawczego oraz okresie na jaki urlop wychowawczy został udzielony. Organ podkreślił też, że nie będąc uprawnionym do czynienia ustaleń i rozstrzygania sporów z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie może poczynić takich ustaleń jakich żąda pełnomocnik wnioskodawczyni, w świetle stanowiska sądu, że żaden przepis nie nakłada na pracodawcę obowiązku wydania zaświadczenia o udzieleniu urlopu wychowawczego. W ocenie organu wyrok ustalający że w ramach zatrudnienia u danego pracodawcy przebywa na urlopie wychowawczym i czasookresie tego urlopu wychowawczego mógłby zasadnie zastąpić wymagany przez przepisy ww. rozporządzenia dokument. Ponieważ wnioskodawczyni nie przedłożyła ani przedmiotowego zaświadczenia pracodawcy ani wyroku sądowego ustalającego fakt jej przebywania na urlopie wychowawczym i czasookres tego urlopu, organ pierwszej instancji nie mógł poczynić w tym zakresie żadnych ustaleń i w związku z tym rozpoznać złożonego wniosku pozytywnie. K. S., reprezentowana przez pełnomocnika, odwołała się od powyższej decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów postępowania, w szczególności art. 6 i art. 12 § 1 k.p.a. na skutek nieuwzględnienia okoliczności faktycznych, które mają istotne znaczenie dla ustalenia prawa do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania przez nią z urlopu wychowawczego. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że nadal łączy ją z pracodawcą Z. Z. stosunek pracy. Okoliczność, że pracodawca nie wypełnia ciążących na nim obowiązków i nie reaguje na pismo pracownicy informujące o zamiarze korzystania z przysługującego urlopu wychowawczego i nie wydaje zaświadczenia potwierdzającego ten fakt, nie może pozbawić jej świadczeń. Wszystkie niezbędne do wydania decyzji dokumenty zostały złożone wraz z wnioskiem. K.S. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do dodatku rodzinnego od dnia złożenia wniosku przez okres 24 miesięcy kalendarzowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. S., na podstawie art. 10 ust. 5 pkt 2 i art. 23 ust. 4 pkt 4 lit. h ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że jest bezsporne, że K. S. nie posiada zaświadczenia pracodawcy o udzieleniu urlopu wychowawczego oraz o okresie, na jaki urlop wychowawczy został udzielony. Próba otrzymania tych dokumentów na drodze postępowania przed sądem pracy okazała się nieskuteczna. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem odwołania, że "wszystkie niezbędne do wydania decyzji dokumenty zostały złożone wraz z wnioskiem", skoro wniosek nie zawierał załączników wymaganych przez przepisy ustawy oraz ww. rozporządzenia. Pomimo, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że K.S. łączył z pracodawcą Z. Z. stosunek pracy, to na tej podstawie nie można czynić ustaleń zastępujących treść dokumentów, jakie są wymagane do przyznania wnioskowanego świadczenia. Ustawodawca precyzyjnie określił warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych i rola organu administracji sprowadza się jedynie do tego, aby ocenić, czy wnioskodawca spełnia wymagane przesłanki. W zaskarżonej decyzji znalazła się informacja, iż K.S. może wystąpić z powództwem o ustalenie, że w ramach zatrudnienia u danego pracodawcy przebywała na urlopie wychowawczym i okresie tego urlopu wychowawczego na podstawie art. 189 k.p.c. W ocenie Kolegium zasadne byłoby także rozważenie wystąpienia z pozwem o nakazanie pracodawcy złożenia oświadczenia woli, gdzie wyrok sądu zastępowałby takie oświadczenie (art. 64 k.c.). W zakończeniu Kolegium stwierdziło, że nie uznaje za trafny zarzut, iż zaskarżona decyzja została wydana "z opóźnieniem nie mającym żadnego uzasadnienia". Zauważono, że strona sama wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie postępowania, a następnie była wielokrotnie wzywana do przedłożenia brakujących dokumentów. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego K.S. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych na skutek nie przyznania skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem K. S. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oraz naruszenie przepisów postępowania: art. 6, 7, 8, 75 i 77 k.p.a. polegające na nierozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, konstatując, że pracodawca był zobowiązany udzielić skarżącej urlopu w żądanym wymiarze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r. oddalił skargę. Sąd I instancji podał, że K.S. nie posiada wymaganego powołanymi wyżej przepisami zaświadczenia pracodawcy o udzieleniu urlopu wychowawczego oraz o okresie, na jaki urlop wychowawczy został udzielony. Próba otrzymania tych dokumentów na drodze postępowania przed sądem pracy była nieskuteczna, ponieważ sąd pracy oddalił powództwo o nakazanie wydania zaświadczenie o okresie udzielenia urlopu macierzyńskiego oraz nakazanie pracodawcy złożenia oświadczenie woli o udzieleniu K. S. urlopu wychowawczego. Do formalnych wymogów prawidłowo dokonanego aktu złożenia wniosku o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego należy przedłożenie właściwemu organowi kompletu wymaganych prawem dokumentów. Okoliczność, że prawo do urlopu wychowawczego jest uprawnieniem pracownika nie oznacza, że ma ono samowykonalny charakter. Warunkiem aktualizującym uprawnienie pracownika jest złożenie stosownego "wniosku" o rozważany urlop, w wyniku którego pracodawca, po sprawdzeniu, czy został spełniony układ warunkujący powstanie uprawnienia urlopowego, dokonuje czynności "udzielenia" urlopu. Udzielenie urlopu przez pracodawcę musi być wyraźne, tzn. akceptacja rozpoczęcia urlopu w zaplanowanym terminie nie może budzić wątpliwości. Pracownik, który złożył wniosek o udzielenie mu urlopu nie może zatem bez wyraźnej akceptacji podmiotu zatrudniającego przystąpić do jego wykorzystywania. Odmowa udzielenia pracownikowi urlopu wychowawczego w sytuacji, gdy spełnia on wszystkie określone prawem wymagania, mimo, że stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika (art. 281 pkt 5 k.p.), nie oznacza, że wskazana odmowa prowadzi do samoczynnego powstania po stronie pracownika prawa do rozpoczęcia takiego urlopu w terminie i w okresie wskazanym we wniosku. Pracownik może natomiast doprowadzić do jego egzekucji na drodze sądowej. W związku z powyższym za niezasadny należy uznać wniosek pełnomocnika skarżącej, by wobec braku możliwości wyegzekwowania od pracodawcy zaświadczenia o udzielonym jej urlopie wychowawczym uznać, że urlop został udzielony zgodnie z wnioskiem złożonym przez skarżącą do pracodawcy. Warunki przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego są określone w sposób konkretny i sprawdzalny, a ich spełnienie podlega obiektywnej ocenie. Nie jest więc możliwe przyznanie zasiłku, gdy warunki te nie zostały spełnione. W świetle materiałów aktowych sprawy nie znajduje uzasadnienia zarzut przewlekłości postępowania administracyjnego (strona sama wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie postępowania, a następnie wielokrotnie była wzywana do dostarczenia brakujących dokumentów), jak i postawiony w skardze zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 i art. 77 k.p.a., zwłaszcza że skarżąca nie uzasadniła, na czym polegało naruszenie przepisów postępowania. W skardze kasacyjnej występująca za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika K. S. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji: 1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 23 ust 4 pkt 4h ustawy z dnia 28 listopada 2002 r. o świadczeniach rodzinnych na skutek przyjęcia, że wymóg wynikający z przepisu prawa, aby do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego dołączyć określone w w/w przepisie dokumenty oznacza, iż nie jest możliwe udowodnienie istnienia prawa do danego świadczenia za pomocą innych środków dowodowych oraz 2/ naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a. i art. 77 k.p.a. na skutek przyjęcia przez Sąd, że nie można czynić ustaleń zastępujących treść zaświadczenia pracodawcy o okresie udzielonego urlopu wychowawczego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wydany został z naruszeniem prawa. Jest bowiem oczywistym, że pracodawca naruszył ciążący na nim obowiązek wydania skarżącej zaświadczenia o okresie udzielonego urlopu wychowawczego. W takim przypadku okres urlopu wychowawczego powinien być ustalony według przepisów prawa materialnego obowiązującego w tym zakresie oraz stanu faktycznego ustalonego na podstawie innych dowodów. Autorka skargi kasacyjnej nie zgadza się z poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że przepisy prawa pracy nie stwarzają podstaw do przyjęcia domniemania, aby w przypadku "milczenia" pracodawcy (braku odpowiedzi na wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego) było możliwe uznanie, że urlop został udzielony zgodnie z wnioskiem pracownicy. Przeczy temu, zdaniem skarżącej, treść przepisu art. 186 k.p., z którego wynika, że pracodawca nie może odmówić udzielenia urlopu wychowawczego, jeśli są spełnione określone w tym przepisie warunki, a te w stanie faktycznym sprawy zostały przez skarżącą udowodnione załączonymi do wniosku dokumentami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na gruncie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze, co polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił wojewódzki sąd administracyjny, określenia ich charakteru na gruncie art. 174 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a. oraz zamieszczenia uzasadnienia uchybień zarzucanych sądowi. Autor niniejszej skargi kasacyjnej odwołuje się do naruszenia obu rodzajów przepisów, wskazanych w art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a., mimo, że nie wymienia nie tylko powyższych jednostek redakcyjnych tego przepisu, ale też samego przepisu art. 174 p.p.s.a. Podnosząc natomiast zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskazuje na naruszenie przez Sąd art. 6, art. 7, art. 75 i art. 77 k.p.a. (także bez określenia ich jednostek redakcyjnych), nie wyjaśniając precyzyjnie, w jakim kontekście zarzuca naruszenie tych przepisów Sądowi I instancji. Uzasadnienie skargi kasacyjnej zresztą w żadnym zakresie nie rozwija argumentacyjnie zarzutów podniesionych w podstawach skargi kasacyjnej Ogólne wskazanie w podstawach skargi kasacyjnej, iż naruszenie powyższych przepisów postępowania miało miejsce przez "przyjęcie przez Sąd, że nie można czynić ustaleń zastępujących treść zaświadczenia prawodawcy ..." pozwala, mimo braku rozwinięcia tego zarzutu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na związanie jego treści z kwestią nieprawidłowej kontroli przez ten Sąd procesu ustalania faktów przez organy administracji. Podniesiony w ten sposób zarzut należy w szczególności tak rozumieć w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Pełnym Składzie z dnia 26 października 2009 r. (I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1), na gruncie której brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez sąd I instancji przepisów k.p.a. z naruszeniem stosowanych przez ten sąd przepisów p.p.s.a., nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów, natomiast winien być potraktowany jako zarzut nakierowany na niewłaściwą kontrolę administracji, dokonaną przez sąd I instancji w zakresie wskazanym przez wymienione w ramach zarzutu przepisy (por. ONSAiWSA 2010/1/1, s. 33 i n., szczeg. s. 38-39). Zarzut naruszenia przepisów postępowania jest zarzutem pochodnym w stosunku do zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 23 ust. 4 pkt 4h ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: "ustawa"). Autorka skargi kasacyjnej jednak ani nie wyjaśnia, na czym polegał błędny charakter wykładni dokonanej przez sąd pierwszej instancji (w szczególności czy idzie o nieprawidłowy wynik wykładni tego przepisu, przebieg procesu wykładni (np. kolejności odwołania się do jej reguł) czy sposób wykorzystania poszczególnych dyrektyw i argumentów wykładni), ani też nie określa, czym powinna się charakteryzować wykładnia prawidłowa. Analiza treści zarzutu wskazanego w podstawach (także ten zarzut nie jest rozwinięty w uzasadnieniu skargi) wskazuje, iż w ocenie autora, określone w tym przepisie "dokumenty", które winny być dołączone do wniosku, nie wykluczają udowodnienia istnienia prawa za pomocą innych środków dowodowych. Zarzut ten nie jest w żadnym zakresie zasadny. Sformułowanie "zaświadczenie pracodawcy o terminie urlopu wychowawczego i okresie, na jaki został udzielony oraz o okresach zatrudnienia", precyzyjnie określa rodzaj dokumentu, który nie może być zastąpiony innym środkiem dowodowym nie tylko z tego powodu, że takiej możliwości przepis ten nie przewiduje, ale także dlatego, że treści, jaką powinien zawierać ten dokument, nie da się ustalić w sposób pewny w oparciu o inne środki dowodowe. W tym kontekście Sąd I instancji trafnie związał brak tego dokumentu z brakiem możliwości ustalenia powyższych faktów w inny sposób i zaakceptował ustalenia organów administracji w tym zakresie, odwołując się zarówno do brzmienia art. 24 ust. 4 pkt 4 lit. h) ustawy jak i § 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Dla kontroli dokonywanej przez Sąd I instancji, jak też dla kontroli kasacyjnej nie ma znaczenia kwestia wskazywanego niezgodnego z prawem pracy działania pracodawcy, na co wskazuje autor skargi kasacyjnej w uzasadnieniu tej skargi, powołując się na naruszenie art. 186 kodeksu pracy. W związku z powyższym, nie można było stwierdzić naruszenia przez organy administracji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a., związanych z niedopełnieniem przez organy obowiązku ustalenia i uwzględnienia dowodów zastępujących treść określonego w art. 24 ust. 4 pkt 4 lit. h) ustawy oraz w § 3 określonego wyżej rozporządzenia zaświadczenia prawodawcy. Już niezależnie od nietrafności merytorycznej powyższego zarzutu podnieść należy, iż autor skargi kasacyjnej nie wykazał możliwego istotnego wpływu naruszenia tych przepisów postępowania na treść rozstrzygnięcia Sądu I instancji. A tylko takie wykazanie może odnieść zamierzony skutek na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a, co oznacza, że autor skargi kasacyjnej niezależnie od wskazania istoty zarzutu, winien przeprowadzić argumentację w kierunku wykazania wpływu tego naruszenia na treść orzeczenia oraz wykazania, poprzez odwołanie się do oszacowania skali wpływu, że wpływ ten mógł być istotny dla treści tego rozstrzygnięcia. Takiej argumentacji brak w uzasadnieniu, nierozwijającym zresztą żadnego z podniesionych w podstawach skargi kasacyjnej zarzutów. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej argumenty przesądzające o nietrafności zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.