I FSK 990/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3559/11 odrzucającego skargę W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 r., 2003 r. i 2004 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3559/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 października 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 r., 2003 r. i 2004 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż zarządzeniem z 26 października 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wezwanie w tym zakresie zostało przesłane na adres pełnomocnika skarżącego. Przesyłka była dwukrotnie awizowana i – jako niepodjęta w terminie – została zwrócona nadawcy. Zarządzeniem z 20 listopada 2012 r. Przewodnicząca Wydziału uznała wskazaną przesyłkę za doręczoną 13 listopada 2012 r. w trybie z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie 20 listopada 2012 r., tym samym doszło do spełnienia przesłanki odrzucenia skargi z art. 220 § 3 P.p.s.a. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia pełnomocnik strony wniósł o jego uchylenie w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 220 § 3 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, mimo że – z uwagi na nieprawidłowe uznanie za doręczone wezwania do uiszczenia wpisu – termin do uiszczenia wpisu nie upłynął; b) § 2 ust. 1 i załącznika nr 1 oraz § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. nr 190, poz. 1277, dalej jako "rozporządzenie") w zw. z art. 65 § 2 P.p.s.a. przez uznanie przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu za prawidłowo awizowaną i uznanie jej za doręczoną, podczas gdy postępowanie przy doręczeniu nie było prawidłowe. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że Sąd nie zastosował przewidzianego aktualnymi przepisami prawa formularza potwierdzenia odbioru, a stosowanie innych niż obowiązujące formularzy powoduje, że formularze takie nie wywołują skutków prawem przewidzianych. Oznacza to, że cała procedura doręczeniowa nie może być uznana za prawidłową i wywołującą skutki prawne, w tym doręczenia. Nadto strona zwróciła uwagę, że z § 7 ust. 2 rozporządzenia wynika, iż pokwitowanie awizowanej (niedoręczonej) przesyłki w placówce pocztowej nie może być dokonane przez doręczyciela, tymczasem analiza podpisów na formularzu doręczenia i przy datowników i adnotacji o pierwszej awizacji na stronie adresowej przesyłki wskazuje zdaniem skarżącego na to, że bardzo prawdopodobne jest, iż sam doręczyciel dokonał adnotacji przyjęcia przesyłki przez placówkę pocztową, co jest oczywiście niezgodne z art. 7 § 2 rozporządzenia. Oznacza to, że doręczyciel nie dochował wymogów doręczenia. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że nie otrzymał ani jednego awiza i nie jest to pierwszy przypadek, kiedy doręczyciel bądź nie zostawia awiza, bądź myli skrzynki, do których je wkłada. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że regularnie co 7-10 dni stawia się na poczcie w celu odbioru licznych przesyłek i często spotyka się z sytuacją, że znajdujące się tam przesyłki nie były awizowane, bądź były awizowane jednokrotnie. Pełnomocnik zaznaczył, że pracownice poczty, znając go z widzenia, wydają mu przesyłki nawet bez okazania awiza, jednak w pojedynczych przypadkach zdarzało się, że przesyłki były zwracane wobec rzekomo dokonanej awizacji. Podkreślając swój brak wpływu na pracę doręczyciela i zostawianie przez niego awiza autor skargi kasacyjnej podniósł, że doświadczenie kilku postępowań reklamacyjnych wskazuje, że nie odnoszą one żadnego skutku. Podsumowując swoją argumentację pełnomocnik skarżącego stwierdził, że nieprawidłowości doręczenia doprowadziły do nieskutecznego doręczenia, a zatem uznanie przesyłki za doręczoną było niezasadne i termin do dokonania wpisu nie upłynął. W konsekwencji bezpodstawne było odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Wskazywane naruszenia postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż zdecydowały o niezasadnym nieprzyjęciu skargi do rozpoznania. Organ nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zauważyć, że choć argumentacja skargi kasacyjnej koncentruje się na podważaniu prawidłowości doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, brak jest zarzutu naruszenia kluczowego w tym zakresie przepisu, tj. art. 73 P.p.s.a. Tymczasem przez pryzmat tego przepisu i ewentualnego wpływu na skuteczność doręczenia w przewidzianym tam trybie należy oceniać wszelkie ewentualne uchybienia przy doręczeniu, w tym podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów rozporządzenia. Zgodnie z art. 73 § 1 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o tym adresata. Zawiadomienie to, w myśl art. 73 § 2 P.p.s.a., wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Przepis art. 73 § 3 P.p.s.a. określa obowiązek dokonania powtórnego awizowania, natomiast art. 73 § 4 P.p.s.a. precyzuje moment, w którym uznaje się takie awizowane podwójnie pismo za doręczone. Z powyższej regulacji wynika wyraźnie, że dla stwierdzenia skutku doręczenia konieczne jest, po pierwsze, złożenie pisma na okres czternastu dni np. w placówce pocztowej, a po drugie, zawiadomienie o tym adresata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brzmienie przepisu nie budzi wątpliwości co do tego, które wymogi – zarówno przechowywania przesyłki, jak i zawiadomienia o niej adresata – są z punktu widzenia art. 73 P.p.s.a. istotne, należy przy tym podkreślić, że to, czy wymogi awizowania zostały spełnione, podlega ocenie na podstawie treści zawartych przede wszystkim na kopercie i formularzu potwierdzenia odbioru, na których dokonywane są przez doręczyciela i pracowników poczty stosowne adnotacje obrazujące przebieg działań związanych z doręczaniem pisma. Sąd, badając, czy spełnione zostały przesłanki doręczenia z art. 73 P.p.s.a., musi być w stanie – na podstawie posiadanych od poczty informacji – stwierdzić, czy adresat był zawiadomiony o miejscu przechowywania przesyłki i terminie, w którym można ją odebrać, a także to gdzie, kiedy i z jakiej przyczyny doręczyciel zostawił awizo, oraz czy doszło do powtórnego (i w odpowiednim odstępie czasowym) awizowania tejże przesyłki. W okolicznościach niniejszej sprawy, tj. w zakresie przesyłki zawierającej wezwanie pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi, należy zdaniem Sądu uznać, że wszystkie powyższe informacje w sposób niebudzący wątpliwości wynikają z koperty/formularza potwierdzenia odbioru, a tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny miał prawo stwierdzić, że spełnione zostały wymogi z art. 73 P.p.s.a. Należy też zwrócić uwagę, że strona nie kwestionuje tego, że powyższe, istotne z punktu widzenia art. 73 P.p.s.a., adnotacje znajdują się na kopercie/formularzu potwierdzenia odbioru. Zatem: przesyłkę awizowano 30 października 2012 r. z uwagi na zamknięte mieszkanie; zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w UP [...] umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej; odcisk datownika na stronie adresowej przesyłki wskazuje, że tego samego dnia przesyłka znalazła się we wskazanej w zawiadomieniu placówce pocztowej; przesyłkę awizowano powtórnie 7 listopada 2012 r. – i w tym przypadku odcisk datownika wskazuje, że przesyłka została tego dnia ponownie przyjęta w tym samym Urzędzie Pocztowym; adnotacja i odcisk datownika z 14 listopada 2012 r. wskazują na zwrot przesyłki do nadawcy z uwagi na niepodjęcie jej w terminie. Wszystkie powyższe adnotacje zostały podpisane przez pracowników poczty. Konfrontując powyższe okoliczności z zarzutami skargi kasacyjnej należy przede wszystkim stwierdzić, że podstawa kasacyjna zarzucająca uchybienie przepisom proceduralnym – a z takim przypadkiem mamy do czynienia w sprawie – może być skuteczna, tj. prowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, tylko wtedy, jeżeli zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), a w stanie faktycznym sprawy takiego, choćby potencjalnego wpływu brak. Dotyczy to zwłaszcza zarzutu dotyczącego nieaktualnego formularza potwierdzenia odbioru. Porównanie formularza, z którego skorzystał WSA przy wysyłaniu przedmiotowej przesyłki i formularza, który obowiązywał w okresie, kiedy przesyłka ta została nadana, prowadzi do wniosku, że różnice między tymi formularzami dotyczą informacji nieistotnych z punktu widzenia spełnienia w okolicznościach sprawy przesłanek z art. 73 P.p.s.a., stąd nie jest jasne, jak miałoby zastosowanie nieaktualnego formularza wpłynąć na stwierdzenie zajścia znaczących uchybień przy doręczeniu. Wymaga podkreślenia, że z uwagi na treść art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie można podzielić zdania strony, która uważa, iż każde uchybienie przepisom regulującym doręczanie pism sądowych przesądza o niemożności wystąpienia skutków prawnych doręczenia. Skoro zatem zmiana formularza była z punktu widzenia przesłanek z art. 73 P.p.s.a. nieistotna, zarzut naruszenia art. 65 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia i załącznika nr 1 nie może zostać uwzględniony. Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 65 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 7 ust. 2 rozporządzenia należy zwrócić uwagę na to, że nawet gdyby rzeczywiście to doręczyciel podpisał odbiór pisma przez placówkę pocztową (zamiast osoby przyjmującej) – co nie jest zdaniem Sądu oczywiste – pozostaje to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Wpływ na wynik sprawy taka okoliczność mogłaby ewentualnie mieć, gdyby wynikało z niej, że przesyłka nie została złożona w placówce pocztowej (to właśnie podpis ten ma potwierdzać). Skoro jednak odcisk datownika wskazuje na to, że pismo, zgodnie z wymogami art. 73 § 1 P.p.s.a., zostało złożone w placówce pocztowej, gdzie oczekiwało na odbiór, a okoliczności tej strona nie kwestionowała, nie sposób stwierdzić, by wątpliwości strony co do tożsamości podpisów miały potencjalny istotny wpływ na prawidłowość doręczenia. Stąd i ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Oprócz naruszenia wskazanych przepisów rozporządzenia pełnomocnik strony podnosi, że nie otrzymał ani jednego awiza, zawiadamiającego go o możliwości odebrania przedmiotowego pisma, co w jego ocenie skutkowało niemożnością stwierdzenia wystąpienia przesłanek do odrzucenia skargi z art. 220 § 3 P.p.s.a. Również ten zarzut należy uznać za niezasadny. Doręczenie pisma w trybie przewidzianym w art. 73 P.p.s.a. stanowi rodzaj fikcji prawnej – domniemanie doręczenia w dacie wskazanej w art. 73 § 4 P.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że wszystkie wymogi prowadzące do skutku doręczenia, o którym mowa w tym przepisie, zostały spełnione. Obalenie domniemania doręczenia przez awizo jest oczywiście możliwe, jednak nie neguje ono dokonania doręczenia, a prowadzi do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem w zakresie biegu terminu (por. J. Jodłowski, K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Warszawa 1989 r., s. 247). Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami art. 73 P.p.s.a., mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. Kwestia ta nie może być jednak badana w ramach postępowania kasacyjnego, gdyż jej rozstrzygnięcie należy do Sądu oceniającego wniosek o przywrócenie terminu. Stąd tylko wskazać można, z uwagi na podnoszoną w skardze kasacyjnej argumentację, że obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 P.p.s.a., w każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło (por. postanowienie NSA z 9 marca 2011 r., II OSK 368/11). Skoro zatem z adnotacji poczty na zwróconej do WSA przesyłce wynika, że była ona prawidłowo awizowana, zgodnie z wskazanymi w art. 73 P.p.s.a. regułami, to Sąd pierwszej instancji nie miał innej możliwości jak tylko odrzucić skargę, gdyż z jednej strony dysponował wiarygodną informacją poczty o próbie doręczenia przesyłki, a z drugiej stwierdził, że do uzupełnienia braków nie doszło. Nie sposób więc uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 220 § 3 P.p.s.a., bowiem po przeprowadzeniu prawidłowej oceny skuteczności doręczenia wezwania miał on prawo i obowiązek stwierdzenia zajścia przesłanki nieuiszczenia wpisu w terminie i odrzucenia skargi z tego właśnie przepisu. Z tych to względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a.