II GSK 952/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. NSA Jan Grzęda (spr.) Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Spółki jawnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2266/11 w sprawie ze skargi B. Spółki jawnej w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 8 marca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2266/11 oddalił skargę B. Sp. jawna w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] września 2011r. w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów. Ze stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. anulował spółce jawnej "B." zwanej dalej "skarżącą", numer identyfikacyjny i jednocześnie odmówił wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Jak ustalił organ, w dniu [...] lutego 2010r. P. K. reprezentujący spółkę "B." złożył wniosek o wpis do ewidencji producentów w celu nadania numeru identyfikacyjnego, na wpis do ewidencji wyraziła zgodę także M. K.. W dniu [...] lutego 2010r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał dla spółki zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym. Decyzją z [...] sierpnia 2011 r. organ I instancji anulował nadany numer identyfikacyjny oraz odmówił wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Organ podniósł, że gospodarstwo małżeństwa K. zostało sztucznie podzielone, gdyż działki ewidencyjne będące obecnie we współwłasności ze spółkami jawnymi, były zgłaszane do płatności do gruntów rolnych i z tytułu programów rolnośrodowiskowych w latach 2006-2010 przez P. K. W tych latach, jak podał organ małżeństwo K. uprawiało orzech włoski lub inne uprawy, na które obecnie spółki jawne ubiegają się o płatność na zalesianie, twierdząc, że prowadzą odrębne gospodarstwa rolne. Organ podkreślił również, że grunty te nie stanowią odrębnych gospodarstw, samodzielnych, nie powiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. To małżeństwo K. prowadzi gospodarstwo rolne, zaś gospodarstwa spółek zostały sztucznie utworzone, tak by ominąć limit powierzchni - 20 ha - przeznaczonych do zalesienia. W wyniku złożonego odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (w skrócie: Dyrektor ARiMR) decyzją z [...] września 2011r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Według organu odwoławczego w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny, numer ten nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Organ II instancji podał, że przedstawione przez stronę faktury, umowy nie potwierdzają prowadzenia produkcji produktów rolnych oddzielnie przez małżeństwo K. i oddzielnie przez spółki jawne. W skardze od tej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa spółka podniosła, że nie zgadza się z założeniem przyjętym przez organ, że spółka "B." współposiada gospodarstwo rolne, obszary gospodarstw spółki, jak i gospodarstw jej wspólników nie pokrywają się nie są tożsame. W opinii autora skargi fakt, że dwa lub więcej podmiotów wpisanych do ewidencji producentów jest współwłaścicielami w ułamkowych częściach nieruchomości nie czyni z nich współposiadaczy gospodarstwa rolnego. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, że art. 18 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007 r., nr 64 poz. 427) ma na celu wyeliminowanie "sztucznych" podziałów gospodarstw celem ominięcia modulacji w przypadku części programów pomocowych czy też limitu zalesionych hektarów przez współwłaścicieli i współposiadaczy. W przypadku małżonków K. zarejestrowanych już w ewidencji producentów, którzy prowadzą działalność w formie spółki jawnej i w związku z tym wystąpili o nadanie kolejnego numeru identyfikacyjnego (w tym przypadku z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w formie spółki), numer taki nie może zostać nadany, gdyż grupa osób tworzącą spółkę to tylko małżonkowie, a małżonkowie Ci będący równocześnie współwłaścicielami spółki są również współwłaścicielami i współposiadaczami gospodarstwa. Współmałżonkowie, będący równocześnie właścicielami spółki jawnej B. oraz 5 innych spółek jawnych, ubiegały się o przyznanie płatności na zalesianie już na rok 2010. Brak ujawnienia faktu współposiadania działek przez małżeństwo K. oraz założonych przez nich spółek jawnych, powodował ominięcie ograniczenia zalesionych gruntów (tj. limitu 20 ha), o których traktuje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 48., poz. 390 z późn. zm). Jedynymi wspólnikami B. spółka jawna, są małżonkowie: M. i P. K. Zatem ubiegająca się o wpis do ewidencji producentów spółka jawna nie może takiego numeru otrzymać jeśli jest współposiadaczem gospodarstwa z podmiotem posiadającym już numer identyfikacyjny. Zdaniem Sądu I instancji posiadać może jedynie osoba fizyczna, bo jest to władztwo nad rzeczą, jednak spółka nie sprawuje władztwa, za to w jej imieniu władztwo nad rzeczą sprawują właśnie jej wspólnicy. W przypadku spółki jawnej jest to małżeństwo K., którzy posiadają wpis do ewidencji producentów i mają nadane numery EP. Spółka jawna w rozumieniu kodeksu spółek handlowych nie jest podmiotem tożsamym z osobą fizyczną, która to osoba może być jej wspólnikiem i na mocy obowiązujących przepisów posiadać prawo do otrzymania odrębnego numeru w ewidencji producentów. Wszystkie wymienione podmioty podlegają wpisowi do ewidencji producentów, z takim zastrzeżeniem, że o ile spółka jawna wystąpi o nadanie numeru producenta a ujawnione zostanie, że jest współposiadaczem gospodarstwa wraz z podmiotem, któremu nadano już numer identyfikacyjny, numer ten nie może zostać przyznany spółce. Gospodarstwo rolne małżonków K. stanowi całość wszystkich gruntów, a nie są to poszczególne działki ewidencyjne. Prowadzą oni jedno gospodarstwo, które w zależności od potrzeby oraz wymagań stawianych w poszczególnych programach pomocowych, jest dzielone na mniejsze jednostki i zgłaszane przez różne podmioty np. spółkę B. Organ nie przyjął, wbrew zarzutom skargi błędnej wykładni przepisu oraz definicji działek rolnych i działek ewidencyjnych. Programy pomocowe są realizowane w gospodarstwach jako całość, a nie jak chciałaby spółka na poszczególnych działkach ewidencyjnych, które nie stanowią przecież odrębnego gospodarstwa. Przedstawione przez spółkę dowody, dokumenty nie potwierdzają samodzielności technicznej, ekonomicznej poszczególnych części takiego gospodarstwa. W świetle powyższego za nietrafiony, należy uznać zarzut skarżącej, że organ nie zastosował art. 3 pkt 7 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r., poz. 86) – zwanej dalej "ustawą o ewidencji", i przez co przyjął błędne ww. definicje, bo jak Sąd wyżej wskazał nie miało to miejsca. Stosownie do treści art. 206 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121) – zwanej dalej "K.c.", każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Tym samym, co należy podkreślić, żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje prawo do określonej części tej rzeczy, lecz każdy posiada daną rzecz w całości oraz korzysta z całej rzeczy. Czyli żaden ze współwłaścicieli nie ma fizycznie wydzielonej części rzeczy na swoją wyłączną własność. W przedmiotowej sprawie należy wskazać, ze wnioskodawca, jak i pozostali właściciele są równocześnie posiadaczami działek. Nie jest tak jak chciałby skarżący, jakoby wyłącznym posiadaczem działki nr [...] była spółka jawna B., gdyż zgodnie z art. 337 K.c. posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Wspólnikami B. są M. i P. K.. Oznacza to, że całe gospodarstwo pozostaje w posiadaniu małżeństwa K., którzy mają nadany numer w krajowym systemie ewidencji producentów i w roku 2011 ubiegając się o płatności JPO na jedną ze spornych działek oznaczoną numerem ewidencyjnym [...], stwierdzili w sposób nieuzasadniony, że stanowi ona odrębne gospodarstwo zarządzane przez spółkę B.. Fakt wycofania przez skarżącą spółkę wniosku o pomoc z programu zalesieniowego nie stanowi przedmiotu zainteresowania ze strony Sądu w toczącym się postępowaniu. Przedmiotem prowadzonego postępowania jest czynność materialno-techniczna jaką jest wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego. W sprawie nastąpiło ujawnienie okoliczności, które wskazały, że rejestracja producenta i związane z nią nadanie stosownego numeru zostały dokonane pomimo braku wymaganych w tym względzie przesłanek i tylko w tym zakresie Sąd mógł się wypowiedzieć i przyjrzeć stawionym w sprawie zarzutom. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła: 1. Naruszenie art. 3 pkt. 3 ustawy o ewidencji poprzez jego pominięcie przy dokonywaniu wykładni pojęcia "posiadania" użytego w art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji i w konsekwencji przyjęcie za organami, że posiadać gospodarstwo może jedynie osoba fizyczna jako "faktycznie władająca". 2. Naruszenie art. 336 K.c. poprzez przyjęcie, że de facto posiadanie jest przymiotem przynależnym tylko osobom fizycznym jako "władającym" podmiotom prawa. 3. Naruszenie art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji w zw. z art. 337 K.c. poprzez dokonanie wykładni literalnej użytego w ww. przepisie pojęcia posiadanie. 4. Naruszenie prawa materialnego art. 3 pkt 3 ustawy o ewidencji oraz przepisów art. 8 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) – zwanej dalej "K.s.h.", i art. 331 K.c. w zw. z art. 36 pkt. 1 i 2 oraz 38 pkt 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1203) – zwanej dalej "ustawą o KRS", z których wynika katalog podmiotów systemu prawa polskiego poprzez uznanie, że jeżeli wspólnikami spółki jawnej są małżonkowie, to owa spółka i małżeństwo to w rozumieniu ustawy mamy do czynienia "z tymi samymi osobami" a zatem, że spółka jawna i jej wspólnicy to jeden i ten sam podmiot prawa. 5. Naruszenie prawa materialnego art. art. 553 K.c. poprzez jego zastosowanie, na domiar złego przy jednoczesnym dokonaniu jego błędnej wykładni i przyjęcie dla działek rolnych tożsamości pojęciowej i faktycznej z działką ewidencyjną. 6. Naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "P.p.s.a.", co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie uwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. jako podstawy uchylenia decyzji tego, że organy obu instancji przy wydaniu decyzji nie wzięły pod uwagę stanu faktycznego sprawy z dnia, w którym ostateczna decyzja była podejmowana, czyli 19 września 2011 r., co stanowiło naruszenie przepisów art. 104 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – zwanej dalej "K.p.a.", w zw. 105 § 1 i art. 107 §1 Kp.a., które wskazują moment brany pod uwagę dla podstawy faktycznej i prawnej decyzji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna, dlatego podlega oddaleniu. Zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej oparto na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W tej sytuacji, co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ ich uwzględnienie mogłoby uczynić przedwczesnym albo bezprzedmiotowym odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy" należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Tymczasem autor skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie nie wyjaśnił, dlaczego naruszenie art. 104 § 2 K.p.a., w zw. z art. 105 § 1 i art. 107 § 1 K.p.a. uzasadniałoby zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. art. 145 § lit. c P.p.s.a. Obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest rozpoznanie skargi kasacyjnej w jej granicach jednak jego rolą nie jest odczytywanie intencji autora skargi kasacyjnej. Z tych przyczyn zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł zostać uznany za uzasadniony. Przechodząc do rozpoznania czterech pierwszych zarzutów naruszenia prawa materialnego, podkreślić należy, że posiadanie jest instytucją oznaczającą stan faktyczny polegający na władaniu określoną rzeczą przez posiadacza. Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie nie występuje stan współposiadania gospodarstwa rolnego, co oznaczałoby brak przesłanki negatywnej dla dokonania wpisu do ewidencji producentów. Konstrukcja wspomnianych zarzutów zmierza de facto do zakwestionowania, ustalonego przez organy oraz zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy. Przyjęcie, że spółka B. jest współposiadaczem gospodarstwa rolnego wraz z małżeństwem K. nie jest skutkiem dokonanej wykładni przepisów art. 3 pkt 3, art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, art. 33, 336 i 337 K.c., art. 8 K.s.h. czy 36 oraz 38 ustawy o KRS, ale skutkiem ustaleń organów administracyjnych w sferze stanu faktycznego. Ustaleń tych autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje. W tej sytuacji bez znaczenia dla sprawy ma częściowo błędne uzasadnienie zaskarżonego wyroku dotyczące możliwości sprawowania władztwa przez spółkę. Istotne jest natomiast to, że w toku postępowania organy administracyjne, na podstawie zgromadzonych dokumentów uznały, że skarżąca spółka nie jest jedynym posiadaczem gospodarstwa i gruntów rolnych. Właścicielami działki o nr ewidencyjnym [...] są w 9/10 części małżonkowie K. (posiadający już numer w ewidencji producentów) a w 1/10 skarżąca spółka. Jak przyjęły organy, zebrany materiał dowodowy oraz treść art. 206 K.c. pozwala na stwierdzenie, że małżonkowie K. nie utracili faktycznego władztwa nad ww. działką co oznacza, że współposiadają wspomnianą działkę wraz ze spółką. Organ ustalił również, że działka ta nie stanowi odrębnego, samodzielnego gospodarstwa nie powiązanego ekonomicznie czy też technologicznie z gospodarstwem małżeństwa K.. Spółka nie posiada również innych działek, które mogłyby utworzyć odrębne gospodarstwo. Ustalenia te zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji. Konsekwencją przyjęcia takiego stanu faktycznego musiała być, stosowanie do treści art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, odmowa przyznania spółce numeru identyfikacyjnego. W tej sytuacji bez znaczenia dla sprawy pozostają zawarte w skardze kasacyjne rozważania dotyczące spółek oraz ich władztwa nad rzeczą. Jak słusznie zauważa autor skargi kasacyjnej, dla możliwości zastosowania art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, "koniecznym jest aby z zaistniałych faktów można było ustalić, że dwa podmioty współposiadają jedno gospodarstwo rolne". Jak wskazano wyżej organy ustaliły właśnie taki stan faktyczny. Z kolei żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie kwestionuje ustaleń organów. Zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można bowiem zwalczać ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie. Zarzut naruszenia art. 553 K.c. nie mógł zostać rozpoznany przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na brak jego uzasadnienia. Wobec tego, że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.