I OSK 2316/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 84/12 odrzucającego skargę A. S. na decyzję Szefa Służby Cywilnej z dnia [...] października 2001 r., nr [...], sygn. [...] w przedmiocie konkursu na stanowisko dyrektora Biura Drogownictwa w Ministerstwie Transportu i Gospodarki Morskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 84/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. S. na decyzję Szefa Służby Cywilnej z dnia [...] października 2001 r., nr [...], sygn. [...], w przedmiocie konkursu na stanowisko dyrektora Biura Drogownictwa w Ministerstwie Transportu i Gospodarki Morskiej. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzja Szefa Służby Cywilnej z dnia [...] października 2001 r. była już wcześniej przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. S. Postanowieniem z dnia 19 października 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1954/05, Sąd odrzucił powyższą skargę jako niedopuszczalną. Następnie postanowieniem z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 259/07, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez skarżącego. W ocenie Sądu prawomocne osądzenie sprawy wyczerpuje dyspozycję art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), który powołuje zasadę postępowania res iudicata. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł A. S., zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż uprzednie odrzucenie skargi wniesionej przez skarżącego statuuje powagę rzeczy osądzonej, czego konsekwencją było niezasadne odrzucenie skargi, - art. 58 § 1 pkt 4 w zw. z art. 243 w zw. z art. 254 P.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi przed rozstrzygnięciem wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu. W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została uiszczona ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu skargi kasator wskazał, że wbrew stanowisku Sądu, nie można przyjąć, iż sprawa została już prawomocnie osądzona, gdy skarga została uprzednio odrzucona prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego. Takie orzeczenie oznacza jedynie, że sąd sprawy merytorycznie nie rozpoznawał z powodu niedopuszczalności skargi. Ponadto w ocenie skarżącego brak niezwłocznego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi skutkował pogorszeniem jego sytuacji procesowej przez faktyczną niemożność skorzystania z pomocy pełnomocnika w toku toczącego się postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Przepis ten przewiduje zatem niedopuszczalność skargi na skutek wcześniejszego jej merytorycznego załatwienia, a więc odnosi się do pojęcia powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), która zachodzi przy tożsamości przedmiotowej (tożsamość sprawy) i tożsamości podmiotowej (tożsamość stron). Zgodnie z utrwalonym w literaturze i orzecznictwie poglądem nie można przyjąć, że sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona, jeżeli skarga zastała odrzucona prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego, ponieważ orzeczenie takie oznacza jedynie, że sąd sprawy nie rozpoznawał z powodu niedopuszczalności skargi (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 317). Rozstrzygnięcie sądu w postaci odrzucenia skargi nie korzysta zatem z przymiotu res iudicata i nie istnieje powód, który uniemożliwiałby stronie wniesienie skargi powtórnie. Nic też nie stoi na przeszkodzie wydaniu orzeczenia o tej samej treści, z tych samych (jeżeli przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie nie uległy zmianie) lub innych przyczyn (por. T. Woś [w]: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 610; por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2005 r., sygn. akt II OZ 126/05, niepubl.; postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2005 r., OSK 1708/04, niepubl.). Z mocy powagi rzeczy osądzonej korzystają tylko orzeczenia rozstrzygające merytorycznie sprawę sądowoadministracyjną. Wynika to z samej istoty tej instytucji. Res iudicata stanowi bowiem rozstrzygnięcie (osądzenie) sporu będącego przedmiotem procesu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym chodzi o rozstrzygnięcie sporu co do legalności działania administracji, sporu pomiędzy osobą kwestionującą to działanie a organem, którego działania (niedziałania) skarga dotyczy. Orzeczenie proceduralne nie rozstrzyga tego sporu. W przypadku odrzucenia skargi sąd administracyjny nie bada zasadności skargi, a jedynie stwierdza okoliczność uzasadniającą to odrzucenie. Podobnie rzecz się ma w przypadku umorzenia. Zaskarżony akt lub czynność pozostaje w mocy tak jak, gdyby skarga do sądu w ogóle nie została wniesiona. Niedopuszczalne jest co prawda wniesienie kolejnej skargi na ten sam akt administracyjny, bądź to samo działanie lub bezczynność organu, w toku postępowania w tej samej materii. Pamiętać tylko należy, że postępowanie jest w toku, jeżeli skarga została wniesiona skutecznie (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 208/11, LEX nr 786107). Nie jest natomiast zasadny zarzut nierozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa przed odrzuceniem skargi, bowiem okoliczność ta w żaden sposób nie pozbawiała skarżącego możności obrony jego praw w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Czynności podejmowane w postępowaniu toczącym się przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie wymagają dla swej ważności zachowania szczególnej formy, takiej jak chociażby przewidziany w art. 175 § 1 P.p.s.a. przymus adwokacko – radcowski przy sporządzaniu skargi kasacyjnej. Ponadto strony działające bez profesjonalnego pełnomocnika, na mocy art. 6 P.p.s.a., pouczane są przez sąd o przysługujących im uprawnieniach i ciążących obowiązkach oraz o skutkach podejmowanych przez nie czynności. Nie można zatem uznać, aby brak rozstrzygnięcia tej kwestii przed wydaniem postanowienia odrzucającego skargę skutkował pogorszeniem sytuacji procesowej skarżącego. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSA i WSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi i dlatego nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego.