II OZ 466/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w likwidacji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 538/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białegostoku z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 538/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania Stowarzyszeniu [...] prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białegostoku z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Stowarzyszenie [...] wniosło o przyznanie prawa pomocy w wyżej wskazanym zakresie. Charakteryzując swoją sytuację finansową strona podniosła, że od kilku lat bilans roczny zamyka stratą: w 2006 r. była to kwota 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, w 2008 r. - 6.296,18 zł, w 2009 r. i 2010 r. - 1.557,12 zł. Nie posiada środków finansowych na koncie bankowym, które zablokowano w trakcie egzekucji komorniczej kwoty 20.000 – 30.000 zł. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada majątku, ruchomości ani nieruchomości, w tym środków trwałych. Wszystkie środki przeznacza na spłatę zadłużenia oraz na prowadzoną korespondencję. Nie zatrudnia również ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu, dlatego nie generują wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi oraz podatkami. Z powodu braku środków strona nie ponosi opłat eksploatacyjnych – korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów. Telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę około 300 zł został odłączony. Przejściowy fakt obecności pewnych sum pieniężnych na koncie wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia. Poniesiona strata to nieopłacone faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia. Strona skarżąca nie ma możliwości pokrycia narastającego zadłużenia, gdyż dochody i składki członkowskie są od niego niższe. Z powodu braku środków finansowych nie ma również możliwości wysyłania korespondencji pocztowej w wyznaczonych terminach. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o sprecyzowanie sytuacji majątkowej pełnomocnik Stowarzyszenia oświadczył, że z powodu zablokowania rachunków bankowych, na których nie ma żadnych środków, nie jest w stanie nadesłać wymaganych wyciągów. Zgodnie z przepisami prawa bilans za 2011 r. Stowarzyszenie może przedstawić w marcu 2012 r. W pozostałym zakresie strona skarżąca powtórzyła informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 08 marca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyło skarżące Stowarzyszenie. Wskazało, że termin sporządzenia sprawozdania finansowego upływa 31 marca 2012 r. Nie jest jeszcze gotowa jego pełna wersja. Natomiast z już zgromadzonych informacji wynika, że w 2011 r. strona nie uzyskała żadnych środków finansowych, natomiast z powodów niezależnych zwiększyło się jej zadłużenie o około 20.000 zł do kwoty łącznej 50.000 zł. Powtórzono informację o braku możliwości uzyskania wyciągu z rachunku bankowego z powodu odpłatności tej czynności. Wskazano, że z wyciągów elektronicznych wynika brak środków na koncie. Strona stwierdziła, że prowadzenie postępowań sądowych nie jest jej głównym celem statutowym i dlatego powinna uzyskać pomoc ze środków publicznych na uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast zapisy statutu uniemożliwiają jej prowadzenie działalności gospodarczej, a brak środków finansowych uniemożliwia wywiązywanie się z obowiązków strony w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r., odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 200 zł i ustanowienie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Sąd I instancji wskazał, iż skarżące Stowarzyszenie nie wywiązało się ze swego obowiązku jakim jest wykazanie w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. Skarżące Stowarzyszenie stale utrzymuje, że nie posiada żadnych znaczących wpływów, natomiast w sposób istotny rośnie jego zadłużenie. Sąd I instancji zaznaczył, że skarżące Stowarzyszenie wskazało, iż nastąpił wzrost zadłużenia w stosunku do 2011 r. o około 20.000 zł do aktualnej kwoty 50.000 zł., jednakże nie przedstawiło na tę okoliczność jakichkolwiek dokumentów, czy nawet kserokopii takich dokumentów, stąd trudno uznać powyższe oświadczenie za wiarygodne. Nadto Sąd I instancji wskazał, że skarżące Stowarzyszenie argumentuje, że nie jest w stanie przedłożyć bilansu za 2011 r., bowiem ten sporządza się do końca marca następnego roku. Bilans za ostatni rok powinien być zatem sporządzony do 31 marca 2012 r. Sąd I instancji zauważył, że data sporządzenia sprzeciwu to 30 marca 2012 r., co uprawnia do wniosku o istnieniu choćby projektu bilansu, którego jednak nie przedłożono. Sąd I instancji zwrócił uwagę na deklaracje skarżącego Stowarzyszenia o posiadaniu bilansu w niepełnej wersji, której także nie przedstawia, co nie przeszkadza Stowarzyszeniu stwierdzić, że z już zgromadzonych informacji wynika powiększenie się straty o około 20.000 zł. W ocenie Sądu I instancji nieprzedłożenie wspomnianych "zgromadzonych informacji" czy nawet kserokopii dokumentów, z których one wynikają, pozbawia sąd możliwości choćby częściowego zweryfikowania twierdzeń zawartych w formularzu PPR, w tym informacji o zadłużeniu, ściągalności długu i wynikach egzekucji administracyjnej. Sąd I instancji wskazał, iż mimo powoływania się przez Stowarzyszenie na wyciągi elektroniczne z rachunków bankowych, z których ma wynikać brak środków finansowych na jego koncie, strona również i tych dokumentów nie przedstawia. Sąd I instancji wskazał, iż w tych okolicznościach nie mógł rzetelnie ocenić sytuacji finansowej skarżącego Stowarzyszenia, bowiem dysponował jedynie jego oświadczeniem niepopartym jakimikolwiek dokumentami uwiarygodniającymi przedstawioną charakterystykę sytuacji finansowej, co uprawnia to do wniosku, że strona nie wykazała braku środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie [...] w likwidacji podniosło, że w roku 2011 Stowarzyszenie nie uzyskało żadnych środków finansowych, natomiast z powodów od niego niezależnych zwiększyło się jego zadłużenie do ok. 80.000 zł, tak więc Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków na pokrycie opłat sądowych. Zwolnienie Stowarzyszenia z tego rodzaju opłat służy interesowi społecznemu i przestrzeganiu prawa oraz umożliwia dostęp Stowarzyszenia poszkodowanego przez bezprawne działania na jego szkodę do sądu. Stowarzyszenie podniosło także, że z powodu blokady komorniczej rachunków bankowych i braku środków na opłaty nie na możliwości nadesłania wyciągów z rachunku bankowego. Dochody i składki członkowskie są niższe niż zadłużenie Stowarzyszenia w związku z czym nie posiada ono środków na pokrycie kosztów sądowych i pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Przez pojęcie "środki" z ww. przepisu należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Jeżeli zaś oświadczenia i wyjaśnienia strony okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą wątpliwości, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia, wyjaśnienia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. W niniejszej sprawie pismem z dnia 10 lutego 2012 r. skarżące Stowarzyszenie, na podstawie art. 255 p.p.s.a., zostało wezwane do: złożenia oświadczenia, w którym należy wyszczególnić dochody (wpłaty dokonane na rzecz strony, w tym zebrane składki członkowskie) i wydatki Stowarzyszenia za 2011 r. i 2012 r., nadesłąnia wyciągów z rachunku bankowego Stowarzyszenia za okres od listopada 2011 r. – styczeń 2012 r., nadesłania bilansu za 2011 r., dokumentów potwierdzających aktualne zadłużenie Stowarzyszenia, w tym zadłużenie komornicze, odpisu rocznego sprawozdania finansowego i merytorycznego Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego (OPP) za 2011 r. zatwierdzonego przez właściwy organ nadzorczy oraz wyciągu z rachunku bankowego Stowarzyszenia za okres wrzesień - listopad 2011 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Stowarzyszenia oświadczył jedynie, że z powodu zablokowania rachunków bankowych i braku środków finansowych nie jest w stanie nadesłać wymaganych wyciągów z rachunku bankowego, że Stowarzyszenie nie posiada na koncie żadnych środków finansowych, a dochody i składki członkowskie są niższe od zadłużenia. Ponadto wskazał, że bilans za 2011 r. Stowarzyszenie może przedstawić w marcu 2012 r. W pozostałym zakresie powtórzono informacje zawarte w uprzednio złożonych wnioskach. Mając powyższe na uwadze należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że Stowarzyszenie nie wykazało w sposób rzetelny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stowarzyszenie nie uczyniło zadość powyższemu wezwaniu, bowiem nie przedstawiło wszystkich wskazanych w nim dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu finansowego. Sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Nie było zatem w niniejszej sprawie podstaw prawnych do udzielenia Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Fakt likwidacji Stowarzyszenia [...] nie powoduje ustania jego bytu prawnego, gdyż ustaje on dopiero z chwilą prawomocnego wykreślenia Stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego (wyrok. NSA z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 360/08 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z chwilą wykreślenia z w/w rejestru do nazwy Stowarzyszenia [...] należy dołączyć "w likwidacji". W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.