I OZ 263/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 114/12 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 114/12 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami postanawia oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 114/12 odmówił zmiany postanowienia tego Sąd z dnia 4 czerwca 2012 r., oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że w Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012 r. oddalił wniosek R. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt I OZ 556/12 oddalił zażalenie wniesione na powyższe postanowienie. W piśmie z dnia 30 listopada 2012 r. skarżący ponownie wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, ze względy na jego aktualne zubożenie, jest bowiem bezrobotny. Na wezwanie Sądu skarżący złożył przedmiotowy wniosek na druku urzędowego formularza PPF, z treści którego wynika, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, jeżeli chodzi natomiast o wyżywienie oraz ubrania, w tym zakresie otrzymuje wsparcie od matki. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2013 r. wezwano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez przedstawienie dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdziłby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniłyby wątpliwości w tym zakresie. Jednocześnie wskazano, że niezastosowanie się do niniejszego wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez skarżącego istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 28 stycznia 2013 r. W wyznaczonym terminie, który upłynął w dniu 4 lutego 2013 r. skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia 3 lutego 2013 r. oświadczył jedynie, że jest osobą bezrobotną, zakończył działalność gospodarczą, która przynosiła straty. Miesięczne koszty utrzymania (wyżywienie i ubrania) wynoszą niespełna [...] zł i w tym zakresie otrzymuje pomoc od matki. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, korzysta z odrębnego lokalu na zasadzie nieodpłatnego użyczenia, który należy również do jego matki. Sąd pierwszej instancji rozpoznając złożony wniosek o zmianę postanowienia Sądu z 4 czerwca 2012 r. wskazał, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd podkreślił, że powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Powołując się na treść art. 170 p.p.s.a., Sąd wskazał, że rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 4 czerwca 2013 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje jednak art. 165 p.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nastąpiła istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych, zaś złożone oświadczenie budzi zasadnicze wątpliwości. Wprawdzie skarżący podaje, że zakończył działalność gospodarczą, z uwagi na to, że przynosiła same straty, mimo jednakże wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawił żadnych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości w tym zakresie. W złożonym oświadczeniu skarżący ponownie ograniczył się do przedstawienia informacji, które świadczą jedynie o złym stanie majątkowym i braku dochodów, nie wskazał natomiast żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której nie ma on stałego źródła utrzymania, a otrzymuje jedynie wsparcie finansowe od matki. W tym miejscu Sąd przypomniał, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. S., podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił treści merytorycznej (prawdziwości i wiarygodności) złożonego prze niego oświadczenia. Wskazał ponadto, że Sąd nie może podejmować negatywnych wniosków procesowych z góry zakładając, że oświadczenie nie jest wystarczające i muszą istnieć dodatkowe dowody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt I OZ 556/12 oddalono zażalenie na postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2012 r.), stąd zasadnie Sąd pierwszej instancji zastosował przepis art. 165 p.p.s.a., traktując kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 4 czerwca 2012 r. Orzeczenie to należy bowiem do tzw. postanowień niekończących postępowanie w sprawie, które mogą być uchylone lub zmienione na wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto trzeba, że z konstrukcji przepisu art. 246 wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że R.S., wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie wykazał, że w jego przypadku nastąpiła taka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zmianę postanowienie Sądu z 4 czerwca 2012 r. Jak trafnie uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, treść złożonych oświadczeń (zawartych zarówno we wniosku wniesionym na urzędowym formularzu ppf, jak i w piśmie będącym odpowiedzią skarżącego na wezwanie Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a.) nie daje podstaw do pozytywnego rozpoznania jego żądania. Skarżący we wniosku wskazał jedynie, że nie posiada żadnych dochód, gdyż jest bezrobotny oraz, że korzysta z finansowej pomocy matki. Ponadto samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Złożone oświadczenie było zaś w istocie powtórzeniem informacji zawartych we wniosku. Dodatkowo skarżący podał, iż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż przynosiła wyłączenie straty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe informacje nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy w kontekście pokrycia przez niego ponoszonych kosztów sądowych. Skarżący nie poparł bowiem swoich twierdzeń żadnym materiałem źródłowym dotyczącym jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, co uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku. Skoro zatem w kolejnym złożonym wniosku powyższe okoliczności faktyczne nie zostały przez skarżącego dostatecznie wyjaśnione, Sąd zasadnie wywiódł, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie kosztów sądowych. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.