I OSK 1547/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant starszy asystent sędziego Anna Pośpiech - Kłak po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. – S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 95/12 w sprawie ze skargi J. P. – S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 28 listopada 2011 r. nr SKO.401/1016/PM/11 w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 28 listopada 2011 r. nr SKO.401/1016/PM/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 95/12 oddalił skargę J. P.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, decyzją z dnia [...] listopada 2011r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zduńska Wola, nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011r., którą organ pierwszej instancji odmówił J. P.-S. umorzenia zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione, tj. F. P. i M. P. – świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 4080,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. Prezydent Miasta Zduńska Wola, nałożył na J. P.-S. obowiązek zwrotu należności, otrzymanych przez F. P. i M. P. – świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 4080,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 444,30 zł. Pismem z dnia [...] lutego 2011 r., sprecyzowanym pismem z dnia [...] marca 2011 r. J. P.-S. wniósł o umorzenie ww. należności, wskazując, że odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Goleniowie i nie ma możliwości zarobkowania. Mimo próśb kierowanych do dyrekcji poszczególnych zakładów karnych o pracę odmawiano mu zatrudnienia. Wnioskodawca podniósł, iż nie ma żadnego majątku i jest osobą bezdomną. W czasie, gdy przebywał na wolności pracował i spełniał swój obowiązek alimentacyjny. Zaznaczył również, że do końca wykonania kary pozbawienia wolności zostało mu 5 lat i mimo starań nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia w zakładzie karnym. Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezydent Miasta Zduńska Wola odmówił wnioskodawcy umorzenia zwrotu należności z tytułu świadczeń otrzymanych przez osoby uprawnione. Zdaniem organu pierwszej instancji, fakt przebywania w zakładzie karnym, podnoszony przez wnioskodawcę, nie może stanowić podstawy do umorzenia należności alimentacyjnych, ponieważ po opuszczeniu zakładu karnego wnioskodawca będzie mógł podjąć zatrudnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu odwołania J. P.-S., decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na konieczność ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej zobowiązanego, a także dokonanie analizy sytuacji zobowiązanego w zakresie okoliczności takich jak: wiek, stan, zdrowia, stan rodzinny, stan majątkowy, możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach wolnościowych – kwalifikacji zawodowych, dotychczas wykonywanej pracy oraz pozostałego okresu do wykonania kary pozbawienia wolności i rzeczywistych możliwości podjęcia zatrudnienia przez skazanego w warunkach odbywania kary. W konsekwencji powyższego decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. Prezydent Miasta Zduńska Wola ponownie odmówił wnioskodawcy umorzenia zwrotu przedmiotowych należności. W uzasadnieniu organ podniósł, że wnioskodawca ma możliwość podjęcia pracy po opuszczeniu zakładu karnego, a więc zmiany swojej sytuacji dochodowej. Ze względu na wiek, posiadanie stosownego wykształcenia i kwalifikacji zawodowych oraz posiadanych uprawnień, te możliwości obiektywnie istnieją. Sam fakt umieszczenia w zakładzie karnym nie stanowi samoistnej przesłanki do umorzenia należności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. P.-S. Kwestionując treść opinii z zakładu karnego podał, że nie ma wykształcenia średniego, a jedynie podstawowe, nie posiada uprawnień operatora wózka widłowego i nigdy nie pracował na takim stanowisku. Ponadto, jako osoba uzależniona od alkoholu, nie uzyska w przyszłości takich uprawnień, choruje na nadciśnienie i cukrzycę, po opuszczeniu zakładu karnego sam będzie wymagał pomocy i leczenia, nie ma więc żadnych szans na spłatę należności. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu stwierdziło, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle niekorzystna, aby mimo przebywania w zakładzie karnym, nie mógł on spłacić wskazanej zaległości w przyszłości, po opuszczeniu zakładu karnego. Kolegium podkreśliło, iż okoliczność odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności nie stanowi sama w sobie wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, ponieważ stanowi konsekwencję zabronionych i zawinionych działań dłużnika, od niego zależnych. Nadto wnioskodawca jest osobą w średnim wieku, obecnie ukończył 45 lat, a zatem w chwili wyjścia na wolność będzie w stanie podjąć pracę zarobkową pozwalającą na spłatę zaległości alimentacyjnych wobec wierzyciela. Będzie mógł podjąć zatrudnienie w swoim zawodzie – mechanika, bądź wykonywać zawód na własną rękę. Kwestia podnoszona przez skarżącego, iż nie posiada uprawnień jako operator wózka widłowego i mieć ich nigdy nie będzie, z uwagi na chorobę alkoholową, stanowi element wyboru tej osoby, nie zaś obiektywną ocenę sytuacji, na którą nie miałby wpływu. Natomiast wymienione w odwołaniu choroby, na które cierpi strona, tj. nadciśnienie i cukrzyca, powszechnie występują w społeczeństwie, uważane są za choroby cywilizacyjne i zasadniczo nie stanowią przeszkody do wykonywania pracy w większości zawodów. W innej sytuacji, o niezdolności chorego do pracy winien orzec właściwy organ rentowy, w oparciu o odpowiednie orzeczenie komisji lekarskiej. J. P.-S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowaną w uzasadnieniu argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych – F. P. i M. P., w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 4080,00 zł wraz z należnymi odsetkami nie jest dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Podstawę materialnoprawną podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 owej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., organ zobowiązany jest do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Nie można bowiem, jak słusznie zauważyło Kolegium, abstrahować od przyczyn leżących po stronie zainteresowanego, które spowodowały sytuację w jakiej się on obecnie znajduje, tym samym sam fakt przebywania w zakładzie karnym nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci. Obecna sytuacja skarżącego ma bowiem charakter przejściowy i po opuszczeniu przezeń zakładu karnego dłużnik będzie miał możliwość podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Na aprobatę zasługuje pogląd, że z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować poprzez umorzenie należności niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i państwa, a więc w konsekwencji obciążających społeczeństwo. Wymienione w odwołaniu choroby, na które cierpi strona, tj. nadciśnienie i cukrzyca, jak zasadnie wskazało Kolegium, powszechnie występują w społeczeństwie, uważane są za choroby cywilizacyjne i zasadniczo nie stanowią przeszkody do wykonywania pracy w większości zawodów. Ważniejsze jest w ocenie sądu, aby skarżący wyrażał wolę pracy i poczuwał się do spłaty zaległości, zaprezentowane natomiast poglądy z odwołania i skargi przeczą chęci podjęcia pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności. Sąd podkreślił, że wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Organ orzekający w niniejszej sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł J. P.-S. reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzedu. Zaskarżonemu wyrokowi w całości skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez naruszenie art. 7 w związku z art. 8 i w związku z art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz przyjęcie, iż kategorią słusznego interesu obywateli nie jest objęty z zasady interes osoby chorej, odbywającej karę pozbawienia wolności, niezdolnej z tego tytułu do zarobkowania; 2) naruszenie prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwą interpretację i przyjęcie, że przepis ten w niniejszej sprawie nie ma zastosowania, gdyż w pojęciu sytuacji dochodowej i rodzinnej nie mieści się sytuacja osoby zobowiązanej do alimentacji, która swoich obowiązków nie wypełnia z uwagi na odosobnienie mające miejsce wskutek orzeczenia kary pozbawienia wolności. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy, używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Charakter takiej decyzji nie może oznaczać "dowolności" działania organu. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje art. 7 k.p.a. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Oceniając zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję w świetle przedstawionych powyżej norm, Sąd drugiej instancji powinien stwierdzić, iż organy obu instancji nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Sąd pierwszej instancji pomimo rozumienia trudnej sytuacji życiowej skarżącego, nie wskazał wyczerpująco z jakich powodów uznał, że trudna sytuacja życiowa skarżącego ma jedynie charakter przejściowy, co stanowiło podstawę do oddalenia skargi. Między innymi nie odniósł się w ogóle do podnoszonej przez skarżącego kwestii jego choroby alkoholowej oraz informacji, iż nie posiada uprawnień jako operator wózka widłowego i mieć ich nigdy nie będzie. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie jest przejrzysta. Pozbawione podstaw jest zatem stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że ustalenia dokonane przez organy administracji są wszechstronne i w pełni usprawiedliwiają odmowę umorzenia należności dłużnika. W toku postępowania administracyjnego organy, a w toku kontroli sądowoadministracyjnej sądy administracyjne, winny respektować zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, jednakże nie jest dopuszczalne wyjście z założenia, że interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Sam fakt przebywania skarżącego w zakładzie karnym nie może bowiem, bez przytoczenia innych jeszcze okoliczności, powodować automatycznej odmowy umorzenia zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji, gdy skarżący przedstawia całościowo swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Ratio legis regulacji zawartej w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia. Stwierdzenie, że skarżący jako niebędący w wieku emerytalnym, może mieć możliwość rozwoju zawodowego jest nieuzasadnione. Skarżący podkreślił, że mimo próśb kierowanych do dyrekcji poszczególnych zakładów karnych o pracę, odmawiano skarżącemu zatrudnienia. Istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że w warunkach wolnościowych skarżący również nie znajdzie pracy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Słusznie zarzucono w skardze kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę J. P.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego naruszył powołany wyżej przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., a także uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa uchybił regułom zawartym w art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zawarte w art. 7 k.p.a. zasady: kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu, prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli łącznie z pozostałymi zasadami ogólnymi określają podstawowe obowiązki organów administracji publicznej, jakie organy te obowiązane są wypełniać we wszystkich stadiach postępowania. Z zasady prawdy obiektywnej, będącej naczelną zasadą postępowania, wynikają dla organu administracji publicznej obowiązki w zakresie postępowania dowodowego, szczegółowo określone w dalszych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Znaczenie tej zasady jest szczególnie podkreślane w orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1987 r. (OTK 1987/1/1) stwierdził: "Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, a zatem udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszystkich legalnych środków (art. 7, 76, 77 § 3 i art. 86). Jakiekolwiek ograniczenie w tym przedmiocie może wynikać tylko z przepisów ustawowych". Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w przypadku decyzji uznaniowych wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów i w razie uznania prymatu interesu społecznego wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań powodować może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy, takie postępowanie organu narusza zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Stwierdzenie, że w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją naruszone zostały powyższe zasady skutkować winno jej uchyleniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, rozpatrując odwołanie J. P.-S. od decyzji Prezydenta Miasta Zduńska Wola z dnia [...] sierpnia 2011 r. odmawiającej umorzenia zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obowiązane było, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę zakończoną decyzją organu pierwszej instancji. Organ obowiązany więc był m.in. szczegółowo rozważyć i ocenić opinię o skazanym z dnia [...] lipca 2011 r., której treść J. P.-S. zakwestionował w odwołaniu podnosząc, że nie odpowiadają prawdzie zawarte w niej informacje dotyczące jego wykształcenia i zawodu. Organ winien te kwestie jednoznacznie wyjaśnić, korzystając w miarę potrzeby z dopuszczonej w art. 136 k.p.a. możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego. Zgodzić należy się ze skarżącym, że rozstrzygnięcie wniosku dotyczącego umorzenia należności wymaga szczegółowego rozważenia sytuacji dłużnika i wskazania przekonujących przesłanek, które zdaniem organu świadczą o możliwości spłaty należności. Jak słusznie jednak wskazano w zaskarżonym wyroku, odwołując się do orzeczeń sądów administracyjnych, umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, a okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, które stanowi efekt zabronionych przez prawo działań zobowiązanego. Akceptując w pełni powyższe stanowisko należy stwierdzić, że jakkolwiek okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności nie może stanowić podstawy umorzenia należności, to rozpatrzenie wniosku osoby pozbawionej wolności nastąpić musi przy rozważeniu całokształtu niebudzących wątpliwości okoliczności obrazujących w myśl powołanego przepisu "sytuacją dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego. Ocena wyrażona w tym względzie w zaskarżonym wyroku nie mogła być uznana za prawidłową. Stwierdzone uchybienia, zarówno w zakresie dotyczącym uznania, że organ wypełnił obowiązki wynikające ze wskazanych wcześniej zasad ogólnych postępowania administracyjnego, jak i co do kwestii przyjęcia prawidłowości odmowy umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 omawianej ustawy, uzasadniały uchylenie zaskarżonego wyroku. Charakter tych uchybień wskazywał na celowość zastosowania w sprawie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i uchylenie również zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem powołanych przepisów, przede wszystkim art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu ponownie rozpatrując sprawę winno uwzględnić zawartą w niniejszym wyroku ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez ustanowionego z urzędu adwokata orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.