I OSK 1297/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia NSA Ewa Dzbeńska sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 113/12 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 113/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan sprawy: w dniu 18 października 2011 r. J. D. zwróciła się do Wójta Gminy K. z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Wójt Gminy K. odmówił przyznania tego świadczenia, wskazując iż umiarkowany stopień niepełnosprawności wnioskodawczyni powstał po ukończeniu 21 roku życia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy powyższą decyzję, wyjaśniając, że orzeczeniem z dnia 24 lutego 2011 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. zaliczył J. D. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim z dnia [...] maja 2011 r. Natomiast wyrokiem z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił to orzeczenie w punkcie 7 wskazując, że J. D. wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, utrzymując w mocy pozostałe ustalenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wobec tego Kolegium uznało, że J. D. nie spełnia warunku określonego w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności wobec braku możliwości ustalenia, że niepełnosprawność powstała do ukończenia 21 roku życia, nie pozwala na przyznanie stronie zasiłku pielęgnacyjnego. Na tę decyzję J. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wskazując, iż - jej zdaniem - zmiana punktu 7 orzeczenia o niepełnosprawności skutkowała automatycznie zmianą punktu 1 orzeczenia w zakresie stopnia niepełnosprawności z "umiarkowanego" na "znaczny". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wyrokiem z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 113/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy wadliwie uznały, iż skarżąca nie posiada uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu treść wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 września 2011r., sygn. akt [...] wyczerpuje definicję niepełnosprawności w stopniu znacznym, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. nr 127 z 2011r., poz. 721 ze zm.). Sąd stwierdził ponadto, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżąca, na skutek jego częściowej jedynie zmiany powołanym wyrokiem Sądu Rejonowego w S., jest wewnętrznie sprzeczne. Z jednej bowiem strony zalicza skarżącą do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (pkt I) z drugiej - zawiera wskazania, które wprost nakazują uznać jej niepełnosprawność za znaczną (pkt 1 i 7). Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2012 r. skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego , to jest art. 16 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 21 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.), przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez przyjęcie, iż spełnienie wskazanej w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przesłanki "legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" nie oznacza konieczności posiadania przez osobę ubiegającą się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego orzeczenia właściwego organu zawierającego zapis o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, lecz możliwe jest, na gruncie wymienionych wyżej przepisów, ustalenie tej przesłanki poprzez analizę zapisów orzeczenia, w którym stopień niepełnosprawności został określony jako umiarkowany, wraz ze wskazaniami dotyczącymi zatrudnienia w warunkach pracy chronionej oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osoby trzeciej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2) naruszenie przepisów postępowania, to jest: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 27), poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2011 r., wskutek błędnego przyjęcia, iż wskazana decyzja naruszała art. 16 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 21 lit. a o świadczeniach rodzinnych i w związku z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) art. 151 powołanej wyżej ustawy, poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy skarga J. D., jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w przypadku zaliczenia osoby do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, to nie można wyinterpretować znacznego stopnia niepełnosprawności dokonując "wykładni" treści orzeczenia, tak jak uczynił to Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast ust. 3 stanowi, że zasiłek taki przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie zaś do art. 3 pkt 21a ustawy o świadczeniach rodzinnych, znaczny stopień niepełnosprawności oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Natomiast w myśl 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt [...], który zmienił rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Łodzi z dnia [...] maja 2011 r. w zakresie pkt 7. W wyroku tym Sąd zmieniając powołany wyżej pkt 7 określił, że skarżąca wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji. Wobec tego powstała sytuacja, w której z jednej strony skarżąca została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (pkt I decyzji orzekającej o stopniu niepełnosprawności), z drugiej zaś zawiera wskazania, które wprost nakazują uznać jej niepełnosprawność za znaczną. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżąca, jest wewnętrznie sprzeczne. Niezbędne było zatem odwołanie się do powołanych wyżej definicji ustawowych, a w konsekwencji stwierdzenie, że organ dokonał wadliwej oceny stopnia niepełnosprawności skarżącej. Organ administracyjny rozpoznający wniosek w przedmiocie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego jest bowiem w istocie związany rozpoznaniem zawartym w orzeczeniu Zespołu do Spraw orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, ale także innymi elementami mającymi znamiona stanowczego rozstrzygnięcia. Takim elementem w rozpoznawanej sprawie z pewnością jest wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 września 2011 r., który organ powinien wziąć pod uwagę wydając orzeczenie o prawie do zasiłku pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, gdyż zmienia on zasadniczo sytuację skarżącej w zakresie podstawy do nabycia uprawnień do tego zasiłku oraz pouczyć stronę o prawnych możliwościach weryfikacji tego wyroku tak, aby mógł on stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Zasadne zatem było uchylenie przez Sąd pierwszej instancji obu decyzji, co umożliwia stronie dokonanie korekty zapadłego wyroku i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił jednak stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., że tak organ, jak i Sąd związane są orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i nie są władne samodzielnie dokonywać wykładni tego orzeczenia. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.