II GSK 1892/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "B." Spółki z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 1085/11 w sprawie ze skargi "B." Spółki z o.o. w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną I Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] października 2011 r. w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione. Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco: Prezydent Miasta S. na podstawie własnego tytułu wykonawczego wszczął z urzędu postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej spółki. Tytuł wykonawczy obejmował należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój pojazdu w strefie płatnego parkowania w okresach od [...].12.2006 r. do [...].02.2010 r. Zobowiązana spółka [...] października 2010 r. wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzuty nieistnienia obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanej. Wskazała, że jest właścicielem pojazdu [...], jednakże, jako spółka prawa handlowego - osoba prawna - nie jest korzystającym z dróg publicznych, o jakim mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze zm.; dalej: ustawa o drogach publicznych), gdyż nie posiada przymiotu bycia kierującym pojazdem. Postanowieniem z [...] grudnia 2010 r. Prezydent Miasta S. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając zarzuty za nieuzasadnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z [...] października 2011 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia przyjęto, że nie ma znaczenia, czy spółka jest właścicielem pojazdu czy też leasingobiorcą. Istotne jest bowiem, że w okresie objętym tytułem wykonawczym spółka korzystała z pojazdu. Kolegium nie zgodziło się z poglądem wnoszącej zażalenie, że spółka prawa handlowego nie może być uznana za osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat, uznając, że pozostaje on w sprzeczności z art. 1a pkt 20 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, dalej: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. stwierdził, że istota sporu sprowadza się do ustalenia podmiotu zobowiązanego do zapłaty należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój w strefie płatnego parkowania, objętej tytułem wykonawczym na gruncie art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Sąd wskazał, że poza sporem jest, że użytkownikiem samochodu marki Porsche, którego nieopłacony postój w strefie płatnego parkowania w okresach od [...].12.2006 r. do [...].02.2010 r. został poświadczony przez inspektorów Strefy Płatnego Parkowania jest skarżąca, jak również, że przedmiotem egzekucji jest kwota 3 100,00 zł (wraz z kosztami upomnienia) z tytułu nieopłaconego postoju. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd I instancji wskazał, że obowiązek ponoszenia opłat za parkowanie pojazdu w sferze płatnego parkowania wynika wprost z art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Natomiast zgodnie z art. 13f tej ustawy, za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 pobiera się opłatę dodatkową. Wysokość opłat oraz sposób ich pobierania określa rada gminy (miasta) w drodze uchwały, która jest aktem prawa miejscowego i zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP - jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. W ocenie Sądu I instancji, nie budzi wątpliwości, że obowiązek ponoszenia opłat za parkowanie pojazdu w sferze płatnego parkowania wynika wprost z przepisów prawa, i że podmiotem tego obowiązku jest korzystający z dróg publicznej. Sąd I instancji przyjął, że w okresie objętym tytułem wykonawczym użytkownikiem pojazdu była skarżąca, a w związku z tym, była korzystającym z dróg publicznych w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Ponadto Sąd I instancji zgodził się z organem, że nie ma znaczenia, czy skarżąca jest właścicielem czy leasingobiorcą, choć zauważył, że skarżąca tego nie wykazała. Sąd I instancji podniósł, że w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie, obowiązek jej zapłaty, co do zasady, obciąża właściciela pojazdu, a kierowanie egzekucji do właściciela samochodu opiera się zwykle na domniemaniu faktycznym, że to właściciel samochodu jest korzystającym z dróg publicznych oraz na założeniu, że jeśli właściciel samochodu z niego w danym dniu nie korzystał, to wie, kto to czynił i może udowodnić, że swój pojazd użyczył innej osobie. Sąd wskazał również, że organ egzekucyjny nie jest zobowiązany do prowadzenia szczególnego postępowania wyjaśniającego, dążącego do precyzyjnego ustalenia osoby korzystającej z drogi publicznej przez zaparkowanie samochodu, ponieważ na prowadzenie tego postępowania nie pozwala mu art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zakazujący organowi badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym; organ egzekucyjny ma prawo domniemywać, co do zasady, że korzystającym z dróg publicznych był właściciel pojazdu, a ten może dochodzić swoich racji (w przypadku, gdy wskazuje na istnienie innego podmiotu korzystającego z samochodu) przez podniesienie w toku postępowania egzekucyjnego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego (art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). II B. Spółka z o.o. w S. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie: 1. art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych poprzez błędne przyjęcie, że spółka prawa handlowego może być kierującym pojazdem również korzystającym z dróg publicznych i dalej poprzez nałożenie obowiązku zapłaty na właściciela pojazdu, a nie na jego użytkownika; 2. art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego nieuwzględnienie; 3. art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie było błędu co do osoby zobowiązanej i przyjęcie, że zobowiązanym w przedmiotowej sprawie jest skarżąca; 4. art. 145 § 1 pkt. 1 i 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i tym samym przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do jego zastosowania; 5. art. 145 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych w zw. z art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca jest właścicielem przedmiotowego pojazdu. Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej ponownie wyrażono pogląd, że spółka prawa handlowego nie ma przymiotu korzystającego z dróg publicznych, tj. kierującego pojazdem w momencie nałożenia opłaty dodatkowej za postój w strefie płatnego parkowania, gdyż powyższą cechę posiada wyłącznie osoba fizyczna. Ponadto skarżąca wskazała, że nie jest właścicielem, a leasingobiorcą opisanego pojazdu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Przed odniesieniem się do poszczególnych jej zarzutów przypomnieć należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, którego elementy konstrukcyjne i treściowe wyznaczają granice jej rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. podstawy kasacyjne powinny być uzasadnione. Oznacza to, że autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do wskazania przepisu prawa, który w jego ocenie został naruszony, ma bowiem obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienia temu przepisowi. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno być skonstruowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, uznanymi przez autora skargi kasacyjnej za naruszone. Winno ono też być na tyle precyzyjne, aby pozwalało na sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności, bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej determinuje zakres kontroli instancyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega więc na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wskazanym w zarzutach przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach powołanych podstaw kasacyjnych. Przenosząc te uwagi na zarzuty rozpoznawanej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzucając Sądowi I instancji naruszenie szeregu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji autor skargi kasacyjnej nie podjął nawet próby uzasadnienia, w czym upatruje uchybienie tym przepisom. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił już, że uzasadnienie podstaw kasacyjnych jest obligatoryjnym elementem skargi kasacyjnej. Brak uzasadnienia zarzutu postawionego w ramach podstaw kasacyjnych uniemożliwia dokonanie jego oceny merytorycznej czyniąc go tym samym nieusprawiedliwionym. Z tego powodu zarzuty sformułowane w punktach 3, 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za nieusprawiedliwione. Nieusprawiedliwione są także zarzuty obejmujące naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. "poprzez ich błędną wykładnię i tym samym błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do ich zastosowania" oraz naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. poprzez "nieuchylenie zaskarżonej decyzji" (zarzuty określone w punktach 6 i 7 petitum skargi kasacyjnej). Powołane w omawianych zarzutach skargi kasacyjnej przepisy regulują sposób rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy kontrola legalności zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) wykazała jego wadliwość prawną określoną w poszczególnych jednostkach redakcyjnych art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub kwalifikowaną wadę prawną skutkująca stwierdzeniem jego nieważności w całości lub części (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy te, bez powiązaniu z innymi regulacjami obejmującymi przesłanki uwzględnienia skargi określone w odpowiednich jednostkach redakcyjnych art. 145 § 1 p.p.s.a. nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Nie czyni zadość wymogom skargi kasacyjnej zarzut postawiony w punkcie 8 petitum skargi kasacyjnej obejmujący "błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca jest właścicielem przedmiotowego pojazdu". Zarzut ten nie został powiązany z jakimkolwiek przepisem prawa, co sprawia, że pozostaje on poza granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi podstawami, o których mowa w art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumentację (uzasadnienie) jedynie w odniesieniu do zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia przepisu to wadliwe odczytanie (zrozumienie) sensu określonego uregulowania prawa materialnego. Natomiast niewłaściwe zastosowanie to błąd "subsumcji", polegający na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada ustalonej hipotezie określonej normy prawnej. Przy naruszeniu prawa materialnego w tej formie (błędu subsumcji) ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący kasacyjnie uznaje za prawidłowy. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych (punkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej) podnosząc w jej uzasadnieniu, że skarżąca jako osoba prawna nie może zostać uznana za kierującego pojazdem, a tym samym nie jest użytkownikiem drogi publicznej oraz, że nie jest właścicielem pojazdu, gdyż stanowi on przedmiot leasingu. Odnosząc się najpierw do tego drugiego problemu zauważyć należy, że na żadnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, że jest leasingobiorcą. Oznacza to, że elementy stanu faktycznego wiążące w tej sprawie i niezakwestionowane skutecznie w skardze kasacyjnej nie obejmują tych ustaleń, a to czyni zarzut naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie nieusprawiedliwionym. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu skarżącej, że osoba prawna (spółka z o.o.) nie może być uznana za podmiot korzystający z drogi publicznej w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych Osoba prawna jest instytucją prawną, której istota polega na tym, że określona jednostka organizacyjna mocą normy prawnej zostaje wyposażona w atrybuty przysługujące osobom fizycznym, tj. w zdolność prawną i zdolność do czynności prawych. Z tym ostatnim pojęciem wiąże się ściśle kwestia faktycznego wykonywania czynności, które podejmują osoby fizyczne, będące pracownikami osoby prawnej, osobami działającymi na jej zlecenie, czy w jej imieniu. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 129/11, w sprawie o tym samym stanie faktycznym i prawnym, stwierdził, że "przyjęcie stanowiska prezentowanego przez skarżącą kasacyjnie, iż spółka z o.o. nie może być uznana za korzystającą z drogi publicznej, bo nie jest możliwe by mogła ona kierować pojazdem, prowadziłoby tym samym w istocie rzeczy do absurdalnego poglądu, że jest niemożliwe by tego rodzaju podmiot, np. posiadał rzecz, władał nią, czy pobierał z niej pożytki. W rezultacie zatem akceptacja powyższego poglądu oznaczałaby zaprzeczenie zasad funkcjonowania osób prawnych w obrocie". Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie w pełni zgadza się z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu powołanego wyroku. Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.