I OZ 498/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 6/12 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na czynności Prezydenta Miasta Tarnowa w przedmiocie zwrotu kosztów dojazdu dzieci do szkoły postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 6/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na czynności Prezydenta Miasta Tarnowa w przedmiocie zwrotu kosztów dojazdu dzieci do szkoły. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Z. Ś. złożył w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czterema osobami. Podał też, że posiada mieszkanie o powierzchni 41 m2 i nie ma zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody swojego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 0 zł. Skarżący został wezwany o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: – wyjaśnienie, jaka jest wysokość stałych miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego na czynsz, prąd, gaz, wodę, wywóz nieczystości, telefon, RTV i przedstawienie na tę okoliczność kopii ostatnich rachunków; – wyjaśnienie, czy skarżący ma problemy z regulowaniem tych należności oraz ewentualne okazanie stosownych wezwań, monitów, upomnień, nakazów, wyroków etc.; – wyjaśnienie, czy skarżący i małżonka są zarejestrowani jako osoby bezrobotne i czy z tego tytułu są uprawnieni do zasiłku oraz przedstawienie na tę okoliczność stosownych zaświadczeń z urzędu pracy; – wyjaśnienie, czy skarżący bądź ktokolwiek z domowników korzysta ze wsparcia pomocy społecznej i przedstawienie na tę okoliczność stosownych decyzji. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał, że prąd i gaz opłacany jest w ramach pomocy społecznej, telefonu nie ma, zaś czynszu nie płaci. Podkreślił też, że ma problemy z uregulowaniem ww. należności, lecz nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie swych twierdzeń. Ponadto skarżący podał, że małżonka jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, natomiast on sam skreślił się z urzędu pracy "z powodu braku ofert pracy". Skarżący nie wyjaśnił, w jakiej formie i wysokości korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, twierdząc, że najlepszym rozwiązaniem byłoby, gdyby sąd sam zwrócił się do ośrodka pomocy społecznej o takie informacje. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 16 marca 2012r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z. Ś. wniósł sprzeciw od orzeczenia referendarza, wskazując, że ponoszone przez niego koszty utrzymania są "typowe" i w jego ocenie zostały wykazane. Ponadto skarżący podkreślił, że razem z żoną są w podeszłym wieku "co powoduje konieczność ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków związanych z utrzymaniem się". Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dodatkowych dokumentów, a znaczna część uzasadnienia odnosiła się do kwestii bezczynności zarzucanej Prezydentowi Miasta Tarnowa. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący przedstawił swoją sytuację materialną w sposób niekompletny, a ponadto nie starał się w jakikolwiek sposób uprawdopodobnić przytaczanych przez siebie okoliczności. Pomimo wezwania, w którym sprecyzowano, jakie dane są potrzebne do oceny sytuacji materialnej skarżącego, skarżący nie tylko nie przedstawił żadnych dokumentów, lecz nie podał nawet przybliżonych wysokości ponoszonych opłat na konieczne utrzymanie ani też wysokości otrzymywanego wsparcia z pomocy społecznej. Także sprzeciw od orzeczenia referendarza nie zawiera żadnych konkretnych danych o sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Takie postępowanie skarżącego sprawia, że Sąd nie jest w stanie ocenić, czy w stosunku do skarżącego są spełnione przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy. Skoro zaś skarżący, na którym spoczywał obowiązek wykazania, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów, przedstawił informacje niepełne oraz niepotwierdzone dokumentami, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż w stosunku do niego zachodzą przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych całości ani w części. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Z. Ś. wnosząc o jego uchylenie. W motywach zażalenia przedstawił obszerną argumentację, odnoszącą się do obowiązku zwrotu przez gminę kosztów dojazdu dzieci do przedszkoli i szkół publicznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W niniejszej sprawie skarżący, wezwany przez referendarza sądowego do złożenia wyjaśnień, odnośnie stałych miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego, pobierania zasiłku oraz korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, nie wykonał prawidłowo tego zarządzenia. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z ww. zobowiązania skarżący bezsprzecznie się nie wywiązał, w związku z czym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie wskazuje się, że skoro strona uchyliła się od wykonania wezwania Sądu na podstawie art. 255 P.p.s.a., to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., I FSK 236/08, LEX nr 479142). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie właściwie ocenił wniosek skarżącego. Skarżący mimo wyraźnego wezwania do udzielenia informacji, które w ocenie Sądu były istotne dla zobrazowania jego sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych, uchylił się od prawidłowego wykazania swojej sytuacji finansowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy ( zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – publ. www.nsa.gov.pl ). Oceny tej nie podważono także w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem żadnych wyjaśnień ani też dokumentów, mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji uprawniony był do uznania wniosku o przyznanie prawa pomocy za nieuzasadniony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.