II OZ 522/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Spółki jawnej w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 25/12 odmawiające stronie skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi [...] Spółki jawnej w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 25/12 WSA w Gdańsku odmówił stronie skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi [...] Spółki jawnej w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że z treści rozpoznawanego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi wynika, że pismo sądowe zawierające wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego zostało odebrane przez pracownika strony skarżącej (co potwierdza również pieczątka firmy skarżącej znajdująca się na zwrotnym poświadczeniu odbioru przesyłki), a następnie przekazane innemu podmiotowi, który ma siedzibę pod tym samym adresem, mimo że pismo zostało skierowane do strony skarżącej. W ocenie Sądu w/w błąd popełniony przez pracownika strony skarżącej, nie spełnia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy. Błąd pracownika skarżącej obciąża bowiem skarżącą spółkę. Na kwestię braku winy w uchybieniu terminu nie miał wpływu także fakt, że pod adresem strony skarżącej ma swoją siedzibę również inny podmiot. Na przesyłce jako adresata wyraźnie wskazano bowiem stronę skarżącą, której pracownik tę przesyłkę odebrał. Strona skarżąca powinna dochować należytej staranności, umożliwiającej jej odbieranie korespondencji sądowej w sprawie objętej jej skargą, w tym poinformować pracownika odpowiedzialnego za obieg korespondencji o tego rodzaju okolicznościach. Wskazany błąd pracownika skarżącej spółki nie można zaliczyć do przeszkód, których nie można przewidzieć i przezwyciężyć. Obowiązkiem strony skarżącej jest takie zorganizowanie pracy w siedzibie, której adres podała w skardze, jako adres do korespondencji, aby czynności procesowych mogła dokonywać w terminie. Błąd pracownika skarżącej spółki nie może być zaliczony do przeszkód niezależnych od pracodawcy (strony skarżącej), który odpowiada za działania swoich pracowników. Pracownik działa bowiem pod kierownictwem, na rachunek i ryzyko pracodawcy. Niewykonanie zarządzeń w wyznaczonym terminie przez skarżącą należało zatem ocenić jako brak staranności, której należało wymagać od osoby należycie dbającej o własne interesy. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W świetle powyższego, zaniedbanie strony skarżącej - spowodowane niezapewnieniem prawidłowego obiegu korespondencji, nie może być uznane za okoliczność wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu. Tym samym okoliczności podnoszone we wniosku nie mogły stanowić podstawy przywrócenia terminu. Dodano, że przywołane postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2008 roku oraz z dnia 19 marca 2008 roku zostały wydane w sprawie o odmiennym stanie faktycznym. W zażaleniu na powyższe postanowienie działająca z profesjonalnym pełnomocnikiem [...] Spółka jawna w G. zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów: 1. art. 49 § 1 p.p.s.a poprzez odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych mimo, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 13 stycznia 2012 r. było sformułowane w sposób niepełny i niejednoznaczny, a ponadto w wezwaniu z dnia 12 stycznia 2012 r. nie został ujęty brak formalny - w postaci braku wpisu sądowego jakim dotknięta była skarga skarżącej z dnia 7 grudnia 2011 r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r., 2. art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 32 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 18 września 2003 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych poprzez nieuznanie wpisu sądowego jako braku formalnego (fiskalnego) skargi i nieujęcie braku formalnego w postaci braku wpisu sądowego w wezwaniu do usunięcia braków formalnych skargi z dnia 12 stycznia 2012 r., 3. art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez nieprzywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, mimo wskazania przez skarżącą podstaw do uznania, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy, a tym samym odebranie skarżącej prawa do sprawiedliwego, jawnego i merytorycznego rozpoznania jej sprawy przez niezawisły Sąd. Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd na wniosek strony postanowi przywrócenie jej terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, której to czynności strona nie dokonała w terminie bez swojej winy. Zgodnie natomiast z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. wniosek taki składa się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy, a ocena argumentacji strony wnoszącej o to przywrócenie podlega ocenie sądu, który rozstrzyga czy brak swojej winy strona uprawdopodobniła. Nadto przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego Przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym uzależnione jest od spełnienia określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu i negatywnych, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Zgodnie z orzecznictwem sądowym do okoliczności faktycznych, które uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu zalicza się np. nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą lub mylne pouczenie o środkach zaskarżenia. Natomiast do przesłanek negatywnych zalicza się przykładowo: zaniedbanie pracownika odpowiedzialnego za sprawy napływającej korespondencji w zakładzie osoby prawnej, nieznajomość prawa, czy niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Można o nim mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny. Z treści omawianego przepisu należy wywieść, iż to strona powinna uprawdopodobnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna, ocena braku winy zaś w uchybieniu terminu należy do sądu. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne. W oparciu o powyższe, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Z zebranego materiału wynika, iż uchybienie terminu do uiszczenia wpisu było następstwem błędu popełnionego przez pracownika strony skarżącej, polegającego na tym, że omyłkowo przekazał pismo sądowe innemu podmiotowi, co spowodowane było natomiast okolicznością, że pod adresem strony skarżącej siedzibę ma również inny podmiot. W sytuacji gdy pismo sądowe zostało prawidłowo skierowane do strony skarżącej (na przesyłce jako adresata wskazano stronę skarżącą) i odebrane przez jej pracownika, omyłkę tę należy potraktować jako niedochowanie należytej staranności w odczytywaniu i przekazywaniu nadesłanych dokumentów. W tej sytuacji uznać należy, że zasadnie stwierdził Sąd I instancji, iż powołanych przez skarżącą okoliczności nie można zatem zaliczyć do kategorii przesłanek pozytywnych pozwalających na załatwienie jej wniosku zgodnie z żądaniem. W tej mierze Sąd podziela ugruntowany już w judykaturze pogląd, zgodnie z którym zaniedbania osób, którymi posłużył się skarżący obciążają jego samego, a tym samym nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu (por. postanowienie SN z 15 marca 2000 r., II CKN554/00; postanowienie SN z 12 marca 1999 r., I PKN 76/99; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 25 lutego 1999 r., I ACa 17/99; wyrok NSA z 9 marca 2000 r., I SA/Gd 1288/99). Według Sądu, powołane przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu są przejawem niestaranności, świadczą o zaniedbaniu pracownika, a pośrednio także i skarżącej. Są to przy tym przeszkody możliwe do przezwyciężenia, nie mogące więc uzasadniać przywrócenia terminu. Okoliczności podane przez skarżącą nie są obiektywne, lecz uzależnione od strony, a więc subiektywne. Należy przy tym podkreślić, że subiektywność wynika zarówno z zaniedbania pracownika strony względnie strony, jak i posłużenia się przez stronę inną osobą. Stąd też w niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje, na ile zachowanie pracownika skarżącej spółki było świadome. W sprawie nie zachodzą okoliczności mogące wskazywać na umyślne działanie pracownika. O ile skarżąca spółka posługuje się osobą ze swojego personelu administracyjnego do wykonywania określonych zadań, takich jak odbiór korespondencji, to są to okoliczności od tej spółki uzależnione, ponieważ to ona zleca pracownikowi czynności wykonywane pod jej kierownictwem. Niewypełnienie obowiązku przez pracownika stanowi wówczas okoliczność obciążającą stronę jak jej własne zawinienie. Podnoszona oczywistość omyłki pracownika czy wykonywanie przez niego obowiązków w ramach zastępstwa wpływać może jedynie na ocenę stopnia nieumyślnego zawinienia (niedbalstwa). Jak już wyżej wskazano, zaniedbanie pracownika odpowiedzialnego za sprawy napływającej korespondencji w zakładzie osoby prawnej będącej stroną nie uzasadnia przyjęcia braku winy strony w uchybieniu terminu (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 1288/99). Odnosząc się do zarzutów oznaczonych w zażaleniu jako 1 i 2 wskazać należy, iż są one niezasadne. Po pierwsze podnieść należy, że wbrew podnoszonemu tam twierdzeniu brak uiszczenia wpisu nie jest brakiem formalnym. Po drugie wskazać trzeba, że w piśmie z dnia 12 lutego 2012 r. zarządzono wezwanie strony również do uiszczenia wpisu (obok braków formalnych). Ponadto podać należy, że zgodnie z § 32 ust. 1 Rozporządzenia RP z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych - po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie zaś do ustępu 2 powyższego przepisu wezwanie do uiszczenia wpisu należy połączyć z wezwaniem do usunięcia braków formalnych skargi. Z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie, zgodnie z powyższym przepisem, wezwanie do uzupełnienia braków formalnych i do uiszczenia wpisu, w postaci dwóch kolejnych pism datowanych na dzień 13 stycznia 2012 r., zostało doręczone skarżącej w jednej przesyłce, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 24 akt sądowych). Wskazać też trzeba, że wezwanie strony do uzupełnienia braku formalnego pisma procesowego musi być też na tyle precyzyjne, aby nie budziło wątpliwości, a zwłaszcza należy w nim dokładnie określić braki formalne oraz sposób ich usunięcia. Niezachowanie tego wymagania uniemożliwia zastosowanie sankcji określonej w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Na konieczność jednoznacznego i precyzyjnego redagowania wezwań do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego, kierowanych do stron w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. zwrócono uwagę zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie (por. T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, str. 210, postanowienia NSA z 9 marca 2010 r., sygn. akt: II GSK 194/10, z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 465/09, z 3 czerwca 2009 r., sygn. akt: II GSK 421/09). Zatem wezwanie to powinno być na tyle jasne i niedwuznaczne, by u strony nie powstała wątpliwość co do przedmiotu tegoż wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. W przedmiotowej sprawie, wezwanie skierowane do strony skarżącej zostało zredagowane w sposób prawidłowy, albowiem dokładnie i precyzyjnie wskazano, iż wzywa się stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi poprzez podpisanie skargi i dwóch odpisów skargi znajdujących się w aktach sprawy, nadesłanie dziewięciu odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem z załącznikami oraz dwóch kompletów załączników celem doręczenia zainteresowanym (pierwsze zarządzenie z 12 stycznia 2012 r.) oraz że wzywa się stronę skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi - w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi (drugie zarządzenie z 12 stycznia 2012 r.). Z powyższych względów stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Skoro zatem zasadnie Sąd I instancji odmówił stronie skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi, to nie można mówić, iż w sprawie zostały naruszone w skazane w zażaleniu przepisy Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.