III SA/Gd 393/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 10 grudnia 1998 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 3 stycznia 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 17 stycznia 2012 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący. Skuteczne wniesienie sprzeciwu, w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. Poz. 270 ) – dalej P.p.s.a. powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2012 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez sąd. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że przebywa on obecnie w areszcie śledczym, prowadzi samodzielne gospodarstwo, nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wobec tego, że w niniejszej sprawie skarżący ubiegał się już bezskutecznie o przyznanie prawa pomocy, a składane przez niego oświadczenia co do stanu rodzinnego oraz majątkowego zawierają rozbieżności (akta sądowe k. 49-50, 90-91), koniecznym było wezwanie wnioskodawcy na podstawie art. 255 P.p.s.a. do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W odpowiedzi na wydane w tym trybie zarządzenie referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2012 r., skarżący nadesłał zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia 10 lutego 2012 r., z treści którego wynika, że przebywając w areszcie śledczym, wnioskodawca od dnia 12 grudnia 2011 r. jest zatrudniony nieodpłatnie na podstawie art.123a § 2 kkw. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających aktualne źródło oraz miesięczną wysokość dochodów uzyskiwanych przez braci; kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury otrzymywanej przez matkę; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego, matkę oraz braci, rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, albo alternatywnie oświadczenia o ich nieposiadaniu. Powyższych braków skarżący nie uzupełnił również przy wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2012 r. W piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2012 r. zakwestionował natomiast zasadność zarządzenia z dnia 24 stycznia 2012 r., wskazując, iż przepisy o ochronie danych osobowych uniemożliwiają jego wykonanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Pomimo skorzystania z tej możliwości, wnioskodawca konsekwentnie uchyla się od przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, na którą wpływ mają również m.in. dane o dochodach, czy saldach rachunków bankowych członków jego rodziny. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nadesłanie żądanych dokumentów umożliwiłoby ustalenie okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Bez tych danych nie można bowiem ustalić liczby posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego rodziny rachunków bankowych, stanu ich sald, historii operacji oraz wysokości dochodu tych osób. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż przepisy o ochronie danych osobowych stanowią przeszkodę do żądania informacji o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy nie może bowiem zasłaniać się ochroną danych osobowych przed udzieleniem Sądowi informacji służących weryfikacji oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach. Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane zatem jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z ww. przepisem, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Jeżeli zatem postawa wnioskodawcy, który wybiórczo prezentuje dane mające potwierdzać jego sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, aby po prawomocnym oddaleniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła taka zmiana jego sytuacji materialnej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.