II OSK 2344/12

Dnia 27 lutego 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. NSA Janina Kosowska /spr./ Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 276/12 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012r., sygn. akt II SA/Bd 276/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych kontrolowanej sprawy: Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej zwany organem), powołując art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania J. Z. (dalej zwanemu skarżącym) uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie dał wiary oświadczeniom świadków, potwierdzających działalność skarżącego w "Gryfie Pomorskim" w latach 1943 - 1945, gdyż w tym okresie skarżący miał zaledwie 9 -11 lat i ze względu na wiek nie mógł być zaprzysiężonym żołnierzem podziemnej organizacji wymienionej w art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, że skarżący pełnił służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 -1945. Wskazał, że przesłanką decydującą o tytule do przyznania uprawnień kombatanckiej jest "służba" nie zaś jakakolwiek współpraca. Podał, że z oświadczeń świadków wynika, że skarżący mógł udzielać pomocy organizacji konspiracyjnej poprzez "zaopatrywanie grup leśnych w żywność oraz donoszenie o ruchach nieprzyjaciela", lecz wykonywania tego rodzaju czynności na rzecz ugrupowań zbrojnych nie można traktować jako służby w tych ugrupowaniach, a tylko za nią przysługują w świetle ustawy uprawnienia kombatanckie. Uznał, że między uczestnikami ruchu oporu, a osobą działają na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica, gdyż w tym drugim przypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana, ani rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. Skonstatował więc, że działalność ta jakkolwiek chwalebna, nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu jako naruszającej prawo. Podniósł, że był za młody by zostać zaprzysiężonym. Uznał jednak, że okoliczność ta nie ma znaczenia prawnego, gdyż posiadał przynależność organizacyjną do podziemnej formacji jaką był "Gryf Pomorski", a stanowiska służbowego nie można było mu wyznaczyć z uwagi na wiek. Podkreślił, że miał określony przydział zadań, które wykonywał, co zostało potwierdzone przez świadków, i odpowiadał przed okupantem w taki sam sposób, jak osoba która miała przynależność partyzancką. Uznał, że poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowym, jakoby młody człowiek nie mógł pełnić służby i tym samym uzyskać uprawnień kombatanckich, nie mogą dotyczyć jego osoby, gdyż "Gryf Pomorski" działał w zupełnie innych warunkach niż oddziały partyzanckie w głębi Polski. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Podzielił stanowisko organu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący udzielał pomocy ruchowi oporu ale nie pełnił w nim służby. Wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, działalnością kombatancką, stanowiącą tytuł do uprawnień kombatanckich, jest pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 -1945. Podał, że pojęcie "pełnienia służby" nie zostało w ustawie zdefiniowane. Odwołując się jednak do utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa sądowego, przyjął, że pełnienie służby, w rozumieniu wskazanego przepisu, oznacza wykonywanie obowiązków w sposób zorganizowany, w ściśle określonej strukturze organizacyjnej ukształtowanej na sposób wojskowy, z zachowaniem wojskowej dyscypliny i takiego podporządkowania, przy założeniu pełnej tajemnicy działania organizacji. Sąd I instancji stwierdził, że co prawda służba ta mogła sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, to i tak zawsze była uzależniona od istnienia sformalizowanego stosunku łączącego osobę podejmującą te działania z podziemną formacją lub organizacją. Za konieczne w tym zakresie uznał złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia i przydziału w ramach określonej formacji oraz poddanie się rozkazom i regułom przyjętej odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy, co winno zostać udowodnione przez stronę wnioskująca o przyznanie uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Skonstatował, że skoro skarżący nie został zaprzysiężony, to nie można uznać, że był formalnym członkiem "Gryfa Pomorskiego", a tym samym działalność skarżącego, polegająca na współpracy z tą organizacją, nie może stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi pomimo jednoznacznego określenia udziału skarżącego w podziemnej organizacji jaką był "Gryf Pomorski". Z tych też powodów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej za nieuprawnione uznano twierdzenie Sądu I instancji, że warunkiem pełnienia służby było złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia i przydziału w ramach określonej formacji oraz poddanie się rozkazom i regułom przyjętej odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. Podkreślono, że skarżący był dzieckiem wykorzystywanym do określonych zadań, które z punktu widzenia organizacji podziemnej miały duże znaczenie dla jej bezpieczeństwa i mogły być wykonywane tylko przez nastolatka. Zauważono, że Sąd I instancji przy kwalifikacji prawnej pomocy udzielanej przez skarżącego w ogóle nie uwzględnił realiów, w jakich działało podziemnie na Pomorzu. Uznano, że skoro skarżący udowodnił, że miał stały obowiązek zgłaszania organizacji podziemnej informacji o niemieckich jednostkach wojskowych, za co groziło mu ze strony okupanta takie samo niebezpieczeństwo jak osobie dorosłej, to winny być mu przyznane uprawnienia kombatanckie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze (skargi kasacyjne i zażalenia) od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, jednak z urzędu bierze pod rozwagę przesłanki nieważności postępowania, określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy. W niniejszej sprawie nie dostrzeżono naruszeń przepisów prawa mogących świadczyć o nieważności postępowania sądowego, tym samym sprawa ta może być rozpoznana w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, które – zgodnie z art. 176 w związku z art. 174 powołanej ustawy – mogą dotyczyć naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie, jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano na naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., w świetle którego, sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie naruszenia tego przepisu przez Sąd I instancji upatruje w oddaleniu skargi pomimo jednoznacznego określenia udziału skarżącego w podziemnej organizacji, jaką był "Gryf Pomorski". Takie uzasadnienie podstawy kasacyjnej pozostaje jednak w oczywistej sprzeczności z charakterem przepisu, którego naruszenia rzekomo miał dopuścić się Sąd I instancji. Skoro bowiem, jak podano w skardze kasacyjnej,udział skarżącego w podziemnej organizacji został określony w sposób jednoznaczny, to nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przez organ przepisów postępowania, które w istocie służą należytemu i wyczerpującemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy. O naruszeniu przez Sąd I instancji powołanego przepisu nie mogą świadczyć także argumenty sformułowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Nie dotyczą one bowiem oceny stanu faktycznego kontrolowanej sprawy, a wykładni przepisów prawa materialnego, na podstawie których organ wydał zaskarżoną decyzję, to jest art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.). Naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie stanowi jednak odrębną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) od tej wskazanej w niniejszej sprawie, a dotyczącej naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Niesporne bowiem w niniejszej sprawie jest, że skarżący w latach 1943 – 1945, mając zaledwie 9-11 lat, udzielał podziemnej organizacji "Gryf Pomorski" pomocy polegającej na "zaopatrywaniu grup leśnych w żywność oraz donoszeniu o ruchach nieprzyjaciela", nie będąc jednak zaprzysiężonym członkiem tej organizacji i nie mając wyznaczonego stanowiska służbowego oraz pseudonimu. Wobec zaś braku zarzutu naruszenia prawa materialnego zgodzić należy się z poglądem Sądu I instancji, opartym zresztą na ugruntowanym już orzecznictwie sądowym w tego typu sprawach, że skarżący mimo udzielania pomocy organizacji ruchu oporu nie pełnił służby w tej organizacji, która w świetle art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy, stanowi przesłankę do przyznania uprawnień kombatanckich. Pełnienie służby wymagałoby bowiem co do zasady potwierdzenia przez skarżącego złożenia stosownej przysięgi, podporządkowania służbowego, wyznaczenia służbowego stanowiska i wykonywania określonych obowiązków wynikających z rozkazów przełożonych. Ponadto tego rodzaju służba wymagała także posiadania stosownego pseudonimu jak i stopnia wojskowego, ze stałym przydziałem mobilizacyjnym oraz poddaniem rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy i stosujący dyscyplinę wojskową – ze wszystkimi konsekwencjami wobec osób naruszających tę dyscyplinę (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2011r., sygn. akt II OSK 662/10 oraz wyrok NSA z 2 października 2013r., sygn. akt II OSK 1053/12, dostępny pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie wykazał zaś, aby względem jego osoby (wówczas małoletniej), możliwe było uznanie pełnienia służby mimo nie posiadania wszystkich wymienionych powyżej atrybutów tej służby, to jest: zaprzysiężenia, wyznaczenia stanowiska oraz pseudonimu. Podał natomiast, że przy wykonywaniu opisanych zadań groziła mu odpowiedzialność przed okupantem, a nie względem organizacji podziemnej. To zaś oznacza, że pomoc skarżącego, choć niewątpliwie mająca istotne znaczenie dla bezpieczeństwa organizacji ruchu oporu, nie była wymuszana rozkazami oraz rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań wojskowych. Pomoc ta nie nosiła zatem cech służby, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 184 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.