II FZ 440/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 206/12 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2012 r., I SA/Gl 206/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek J. R. (skarżący, podatnik) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi podatnika na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 listopada 2011 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy (załączonym do skargi) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej m.in. z uwagi na prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne. Ustalone w sprawie zobowiązanie podatkowe znacznie przewyższa wartość jego składników majątkowych. Podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, które umożliwiłyby mu poniesienie kosztów sądowych. Podniósł przy tym, że nie może liczyć na pomoc krewnych, ani małżonki, z którą jest w separacji faktycznej od kilkunastu lat. Oświadczył, że mieszka razem z matką w domu, który należy do jego krewnych, nie posiada jakiegokolwiek majątku, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący zadeklarował, że jego miesięczne dochody stanowią kwotę 10.000 zł (dochód za ostatni miesiąc). Z kolei świadczenie emerytalne jego matki stanowi kwotę ok. 700 zł. Wskazał, że z jego dochodu pokrywane są wydatki związane z utrzymaniem domu i zakupem medykamentów. Pismem z dnia 23 lutego 2012 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: 1) nadesłanie kopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. [...] (...) oraz nadesłanie zaświadczenia o wszystkich osobach zamieszkałych/zameldowanych w tej nieruchomości; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu ww. wydatków; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, przedstawienie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank, informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po grudniu 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) nadesłanie kopii pełnej wersji księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej (uwzględniającej poszczególne zdarzenia gospodarcze) za okres ostatnich sześciu miesięcy; 5) nadesłanie kopii raportów kasowych (Kw i Kp) prowadzonej działalności gospodarczej za ww. okres (pełna wersja z poszczególnymi zdarzeniami gospodarczymi); 6) nadesłanie kopii listy płac prowadzonej działalności gospodarczej za ww. okres przy uwzględnieniu pozycji "do wypłaty"; 7) nadesłanie kopii druków ZUS RMUA za ww. okres; 8) nadesłanie kopii aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej przez skarżącego działalności; 9) udokumentowanie okoliczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego; w tych ramach należało wykazać m.in. zastosowane środki egzekucyjne; 10) udokumentowanie dochodów wszystkich pozostałych osób pozostających/zameldowanych (zamieszkałych) w gospodarstwie domowym wskazanym w pkt 1 niniejszego wezwania; w tych ramach należało nadesłać także kopie zeznań podatkowych za 2010 r. oraz 2011 r. (jeśli zostały sporządzone; a w przypadku ich braku należało nadesłać kopie informacji podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych) – ta część wezwania dotyczy także skarżącego. Przy piśmie z dnia 7 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył dokumenty źródłowe, w tym: kopię zeznania podatkowego PIT-36L za 2010 r. (dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 239.083,94 zł); kopie druków ZUS RMUA za okres do lipca 2011 r. do stycznia 2012 r.; kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od lipca do grudnia 2011 r. oraz za styczeń 2012 r. (dochód w tym okresie wyniósł łącznie 77.603,97 zł); kopie upomnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 23 grudnia 2011 r. (skarżący posiada zaległości budżetowe w kwocie 353.094,80 zł); postanowienie organu w sprawie zaliczenia zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług w kwocie 7.000,00 zł na poczet zaległości podatkowej; postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia 16 października 2009 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym A. R. oraz przekaz pocztowy na rzecz M. R. na kwotę 827,17 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. 3. Postanowieniem z dnia 26 marca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 4. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. Tytułem uzupełnienia przesłał pismo procesowe, przy którym nadesłał: "odpis pisma, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez skarżącego w latach podatkowych od 2006 roku do 2010 roku, wyciągi z rachunków bankowych numer: [...] i [...] za trzy ostatnie miesiące". 5. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji między innymi wskazał, że skarżący nie dołączył jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałby obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Dodatkowo nie przedłożył ani jednego dokumentu, który zobrazowałby wysokość tych wydatków, do czego był zobligowany wezwaniem referendarza sądowego. Dalej sąd podniósł, że skarżący w sposób selektywny przedstawił dokumentację obrazującą wynik finansowy prowadzonej przez niego działalności. Pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie przedstawił wyłącznie podsumowanie księgi podatkowej, zamiast jej pełnej wersji. Taki stan rzeczy nie pozwolił na szczegółową analizę kosztów prowadzonej działalności, które w 2010 r. stanowiły relatywnie wysoką wartość (1.533.537,30 zł). Podobnie w okresie od lipca do grudnia 2011 r. była to kwota 786.894,83 zł. Skarżący nie nadesłał także raportów kasowych, które w zestawieniu z wyciągami z rachunków bankowych dałyby pełny obraz przepływu środków pieniężnych. Nie nadesłał ewidencji środków trwałych, która mogłaby pozwolić na weryfikację jego oświadczenia, co do braku jakichkolwiek przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3000 euro. Sąd wskazał, że podatnik w sposób wybiórczy przedstawiał także wyciągi z rachunków bankowych. Pierwotnie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków, skarżący nadesłał wyciągi z jednego z rachunków za okres od 30 września 2011 r. do 29 lutego 2012 r. Ich analiza pozwoliła stwierdzić, że skarżący posiada dodatkowo, co najmniej dwa rachunki bankowe. W konsekwencji, przy sprzeciwie, skarżący wykazał owe dwa rachunki, przy czym za okres od 2 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r. Szczegółowa analiza tych ostatnich wyciągów pozwoliła sądowi przyjąć, że J. R. posiada jeszcze jeden rachunek o nr: [...], który zasilany jest środkami z rachunku o charakterze gospodarczym. W ocenie sądu pierwszej instancji postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwana dalej: p.p.s.a. - stanowiło przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sadowy w wysokości 3.596 zł bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie, jako nie mające usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu. 7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego użycie w przytoczonym przepisie określenia, "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy, w wezwaniu z dnia 23 lutego 2012 r. wezwał wnioskodawcę o przesłanie stosownych informacji. Jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, skarżący nie nadesłał wszystkich wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, nie przedstawił informacji dotyczących wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego lub ewentualnego zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia, nie przedstawił pełnej wersji księgi podatkowej, nie nadesłał także raportów kasowych, nie nadesłał ewidencji środków trwałych oraz nie przedłożył wyciągu ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Za mające istotny wpływ na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego należy uznać działanie skarżącego przejawiające się w wybiórczym przedstawianiu wyciągów z rachunków bankowych. Nadal nie jest znany stan rachunku skarżącego o nr: [...], który zasilany jest środkami z rachunku o charakterze gospodarczym. Działania skarżącego w toku postępowania nie pozwalają też wykluczyć, że może to nie być ostatni posiadany przez niego rachunek. Na marginesie wypada zauważyć, że nawet w złożonym zażaleniu skarżący nie stara się tej kwestii wyjaśnić albo przedłożyć jakiekolwiek dokumenty na ten temat. 8. Powyższe okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego z sądem pierwszej instancji w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W takiej zaś sytuacji, gdy skarżący unika przedstawiana wszystkich żądanych przez sąd dokumentów, ocena jego sytuacji majątkowej może być dla niego niekorzystna. Pozostania bowiem wątpliwości, co do rzetelności działania strony w toku tego postępowania, którego przedmiotem jest przyznanie praw pomocy, tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zatem w całokształcie okoliczności sprawy i przedstawionych częściowo dokumentów wniosek sądu pierwszej instancji o niemożliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego był trafny. 9. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności zażalenie należy uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.