I OSK 1291/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 42/12 o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi A. F. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. w przedmiocie udostępnienia informacji postanawia: 1. oddalić skargę kasacyjną; 2. oddalić wniosek Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r. (sygn. akt IV SAB/Gl 42/12) umorzył postępowanie sądowe zainicjowane skargą A. F. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. w przedmiocie udostępnienia informacji. Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. A. F. zwrócił się do Dyrektora Oddziału IPN w K. o udostępnienie następujących dokumentów: [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] w celu przygotowania publikacji materiału prasowego w czasopiśmie "B." na temat: "Ustalenie powiązań rodzinnych obecnego zastępcy szefa ABW J. M. z wysoko postawionymi funkcjonariuszami służb specjalnych okresu PRL tj. D. M. i D. M.". Pismem z dnia [...] października 2001 r. organ zwrócił się do Naczelnika Delegatury IPN w K. oraz w W. z prośbą o przesłanie akt wskazanych wyżej sygnaturach. A. F. pismem z dnia [...] listopada 2011 r. złożył zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie przez organ I instancji. Wraz z pismem z dnia [...] listopada 2011 r. Zastępca Naczelnika Wydziału Udostępniania Informacji Naukowej IPN w W. przesłała do Oddziału IPN w K. akta [...] wskazując, że pozostałe żądane akta zostaną przesłane w terminie późniejszym. Pismem datowanym na dzień [...] listopada Zastępca Naczelnika Wydziału Udostępniania Informacji Naukowej IPN w W. poinformowała, że pozostałe żądane przez Oddział IPN w K. akta zostały przygotowane do wypożyczenia. W toku postępowania ustalono, że żądane dokumenty nie dotyczą badanej osoby, o czym poinformowano wnioskodawcę. Następnie Naczelnik Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w K. pismem z dnia [...] listopada 2011 r. poinformował A. F., że w Oddziale przygotowano do udostępnienia dokumenty w oparciu o wniosek dziennikarski. Jednocześnie pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. poinformowano wnioskodawcę o tym, że złożona przez niego skarga na przewlekłe załatwienie sprawy z dnia [...] listopada 2011 r. jest niezasadna. Wraz z pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. przesłano do Oddziału IPN w K. kolejne dokumenty związane z opisanym na wstępie wnioskiem a następnie poinformowano wnioskodawcę, że w Oddziale przygotowano kolejne wnioskowane dokumenty, a o udostępnieniu pozostałych dokumentów zostanie powiadomiony odrębnym pismem. W międzyczasie przed Prezesem IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu toczyło się postępowania zainicjowane "odwołaniem" wnioskodawcy z dnia [...] listopada 2011 r., które zakończyło się wydaniem postanowienia z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] mocą którego Prezes wyznaczył dodatkowy termin 14 – dniowy do rozpatrzenia wniosków A. F. uznając zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie za zasadne. Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. A. F. złożył skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Dyrektora Oddziału IPN w K. w związku z jego wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. W odpowiedzi na skargę organ – przytaczając dotychczasowy przebieg postępowania - wniósł o odrzucenie skargi lub jej oddalenie. W toku postępowania organ wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na realizację wniosku skarżącego z dnia [...] października 2011 r. Umarzając postępowanie sądowe – na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że z uwagi na realizację wniosku skarżącego z dnia 13 października 2011 r., postępowanie zainicjowane wniesioną przez A. F. skargą stało się bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Wojewódzki wskazał, że bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego ma miejsce wówczas, kiedy w toku postępowania, a przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Zgodnie zaś z art. 149 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, stwierdzając przy tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wydanie zatem przez organ decyzji lub innego aktu, czy uczynienie zadość wnioskowi w inny przewidziany przez prawo sposób, wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na przewlekłość nawet w sytuacji, gdy czynności w postępowaniu administracyjnym zostały przez organ podjęte z naruszeniem terminu przewidzianego do ich wykonania, co skutkuje koniecznością umorzenia postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, nawet jeśli organ w niniejszym przypadku wykonał ciążący na nim obowiązek udostępnienia dokumentacji w celu wydania publikacji prasowej (Dyrektor Oddziału IPN w K. udostępnił skarżącemu w dniu [...] marca 2012 r.), z naruszeniem przepisów dotyczących terminów, czy sposobu rozpoznawania tego typu wniosków (art. 36 ust. 4a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Dz. U. z 2007 r., Nr 63, poz. 424 ze zm.), to Sąd nie miał możliwości stwierdzenia, iż postępowanie to było prowadzone przewlekle. W momencie wykonania obowiązku przestał istnieć przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego, co skutkowało koniecznością jego umorzenia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd Wojewódzki stwierdził przy tym, że wprawdzie w aktach administracji znajdowały się pisma skarżącego z dnia [...] marca 2012 r. określone jako uzupełnienie wniosku z dnia [...] października 2011 r., jednakże pisma te nie stanowiły kontynuacji wniosku, a inicjowały kolejną sprawę. Z ich treści wynikało bowiem, że skarżący żądał udzielenia informacji związanych z wyłączeniem z dokumentacji zawartej w jednej teczce pewnych stron oraz wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy opisami teczki, a rzeczywistą jej zawartością, jak również podania informacji o okładce innej teczki akt, która została mu udostępniona. A. F. w złożonej przez siebie skardze kasacyjnej, zaskarżając postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.) tj.: 1. art. 36 ust. 4a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr. 63, poz. 424 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że nastąpiło udostępnienie skarżącemu dokumentów w rozumieniu ustawy IPN; 2. art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe; 3. art. 47 § 1 w zw. z art. 65 P.p.s.a. oraz art. 69 P.p.s.a., poprzez niezastosowanie normy tego przepisu i zaniechanie skutecznego doręczenia skarżącemu odpisu pisma organu z dnia 22 marca 2012 r.; 4. art. 65 P.p.s.a. w zw. z art. 69 P.p.s.a., poprzez niedoręczenie skarżącemu zawiadomienia o odwołaniu terminu rozprawy z dnia 5 kwietnia 2012 r. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że dokumenty których udostępnienia żądał skarżący, zostały mu udostępnione przez ten organ. Pismem z dnia [...] marca 2012 r. poinformowano go wprawdzie, że w czytelni Akt Jawnych przygotowano akta, o które strona wnioskowała: [...] (kserokopia), [...] (plik PDF), [...] (kserokopia), jednakże, jak wynika z treści pisma organu z dnia [...] marca 2012 r., znak [...], skarżącemu udostępniono jedynie część materiału z wnioskowanych akt, a nie całość akt o konkretnych sygnaturach. Skarżący kasacyjnie twierdził bowiem, iż wnosił o udostępnienie mu akt o określonych sygnaturach a nie poszczególnych dokumentów i tylko w celu ułatwienia identyfikacji przedmiotowych dokumentów wskazał osobę D. M. Skarżący zaznaczył też, że w sytuacji gdy akta, których wniosek dotyczy, nie były zgodne z tematem wniosku, należało o tym pisemnie go poinformować i zażądać informacji, czy w dalszym ciągu podtrzymuje swój wniosek. Skarżący kasacyjnie stwierdził zatem, że nie udostępniono mu w całości akt o które wnioskował a pisma z dnia 12 marca 2012 r. nie miały charakteru inicjującego nowe postępowanie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 47 § 1 P.p.s.a. oraz art. 65 w zw. z art. 69 P.p.s.a., skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę, że Sąd Wojewódzki wysłał do skarżącego przesyłką priorytetową, zawiadomienie o odwołaniu rozprawy wraz z pismem organu z dnia [...] marca 2012 r., w którym wnoszono o umorzenie postępowania z uwagi na realizacje w całości wniosku skarżącego kasacyjnie w dodatkowo zakreślonym przez Prezesa IPN terminie. Zawiadomienie i pismo organu nie zostały skutecznie doręczone z uwagi na zwrot przesyłki z adnotacją, iż nie podlega ona doręczeniu przez skrytkę pocztową. W takim jednak przypadku – zdaniem strony - Sąd Wojewódzki powinien - na postawie art. 6 P.p.s.a. - poinformować go o niedopuszczalności takiego doręczania i udzielić potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych skarżącemu działającemu bez fachowego pełnomocnika. Niedoręczenie pisma uniemożliwiało według skarżącego obronę jego praw. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Oddziału IPN w K., wnosząc o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów akcentował, że wniosek skarżącego został zrealizowany w całości. Wszystkie bowiem zamówione przez niego dokumenty, związane z tematem planowanej publikacji, zostały mu udostępnione. Organ podniósł przy tym, że skarżący – na podstawie art. 36 ust. 4 pkt 3a ustawy o IPN – w swoim wniosku zobowiązany był do wskazania tematu materiału prasowego, który determinował zarówno zakres poszukiwania dokumentów, jak zakres dokumentów udostępnianych. Wskazanie przez wnioskodawcę sygnatur akt nie oznaczało w tym przypadku obowiązku organu udostępnienia mu ich w całości, o ile dokumenty zawarte w aktach nie były związane z tematem wniosku dziennikarskiego. Odnosząc się z kolei do siedmiodniowego terminu, w którym – w świetle ustawy o IPN – organ był zobligowany rozpoznać wniosek w tym przedmiocie, uczestnik wskazał, że odnosi on do dokumentów udostępnianych w celu publikacji materiału prasowego, zgodnego z tematem wniosku. Organ twierdził również, że skarżącemu kasacyjnie zostały udostępnione dokumenty zgodne z tematem materiału prasowego. Za zgodą zaś wnioskodawcy odstąpiono zaś od udostępnienia dokumentów o sygn. akt: [...], gdyż nie były zgodne z tematem wniosku i nie dotyczyły D. M. ani J. M. Odnosząc się do akt o sygn. [...], organ twierdził, że udostępniono stronie część pierwszą, dotyczącą D. M. — pozostałe zaś dokumenty we wskazanej jednostce archiwalnej, dotyczyły osób nieobjętych przedmiotem wniosku. Organ podniósł również, że niewłaściwe doręczenie skarżącemu pisma organu oraz zawiadomienia o odwołaniu rozprawy nie miało żadnego wpływu na wynik postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Z tego powodu postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które nie są zasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi w niniejszym przypadku wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciążył obowiązek określenia ram złożonego przez siebie wniosku. Jeśli zatem skarżący w piśmie z dnia [...] października 2011 r. wniósł o udostępnienie dokumentów w celu publikacji materiału prasowego –w trybie art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr. 63, poz. 424 ze zm.), wskazując jako temat materiałów prasowych: "Ustalenie powiązań rodzinnych obecnego zastępcy szefa ABW J. M. z wysoko postawionymi funkcjonariuszami służb specjalnych okresu PRL tj. D. M. i D. M." to nie ulega wątpliwości, organ był obowiązany udostępnić mu jedynie te dokumenty, które wiązały się z treścią w/w tematu. Wskazać też trzeba, że wymienienie we wniosku wspomnianych wyżej sygnatur akt stanowiło (jak wynika z treści wniosku) jedynie (cyt.) "informacje ułatwiające identyfikację dokumentów". Zatem twierdzenie odmienne w tym zakresie, zawarte w skardze kasacyjnej, nie było uzasadnione. Nietrafnie również twierdzono, że pisma skarżącego z dnia [...] marca 2012 r. stanowiły kontynuację (dodatkowe wyjaśnienie) wniosku. Dotyczyły one bowiem zupełnie innych spraw niż wspomniany wyżej temat materiałów prasowych. Z tej przyczyny zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 36 ust. 4a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie był usprawiedliwiony. Organ, będąc związany tak określonym żądaniem strony, był zobligowany rozpoznać przedmiotowy wniosek jedynie w jego granicach. Powyższe oznacza zaś, że również w wyżej określonych granicach strona mogła zarzucać organowi przewlekłość postępowania. Zgodnie z treścią art. 149 P.p.s.a. uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania, sąd administracyjny jest zobligowany do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu (interpretacji) lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. A contrario nie jest możliwe uwzględnienie skargi na przewlekłość, gdy akt lub czynność zostały przez organ dokonane przed dniem orzekania przez sąd w kwestii przewlekłości. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że w przypadku wydania aktu, przed dniem orzekania przez sąd, należy wydać postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego – na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Innej możliwości przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują. Nadmienić przy tym wypada, że strona w zaistniałej sytuacji zachowuje jednak uprawnienie do domagania się od organu, który wydając decyzję działał w trybie tzw. samokontroli (art. 54 § 3 P.p.s.a.) wydania odrębnego rozstrzygnięcia w kwestii, czy w zaistniałej sytuacji doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w w/w przepisie. Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 47 § 1, art. 65 oraz art. 69 P.p.s.a. należy stwierdzić, że nie były one usprawiedliwione. W myśl artykułu 174 pkt 2 P.p.s.a. skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym przypadku kwestia prawidłowości doręczenia stronie pisma organu oraz informacji o odwołaniu rozprawy nie odgrywało żadnej roli w podjęciu przez Sąd Wojewódzki decyzji o umorzeniu postępowania sądowego. Ostatecznie, postanowienie o umorzeniu postępowania zostało wydane na posiedzeniu niejawnym i zostało ono doręczone stronie prawidłowo. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – orzekł jak w sentencji postanowienia. Oddalając wniosek organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, należało uznać, że w określonych w art. 203 i 204 P.p.s.a. przypadkach, które dotyczą orzekania o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego między stronami, tego rodzaju żądanie może być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli strona wykaże, że poniosła określone koszty postępowania, czego organ w niniejszej sprawie nie uczynił.