I SA/Gl 114/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Teresa Randak, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2012 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Prezydenta Miasta G. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego z dnia 1 lutego 2011 r. nr [...] wystawionego wobec G. S. na adres P., ul. [...]. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej także w skrócie u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podano na wstępie, że Prezydent Miasta G. wystawił w dniu 1 lutego 2011 r. tytuł wykonawczy nr [...] na G. S., obejmujący należność z tytułu grzywny nałożonej na mocy mandatu karnego kredytowanego z dnia 20 października 2010 r. nr [...]. Następnie w/w tytuł wykonawczy przesłano do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G.. Postanowieniem z dnia [...]r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. działając na podstawie art. 29 w zw. z art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócił wierzycielowi wskazany wyżej tytuł wykonawczy ze względu na fakt, iż zobowiązany nie mieszka pod adresem: P., ul. [...]. W uzasadnieniu w/w postanowienia Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. wskazał, iż badając z urzędu, czy przedmiotowy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustalił wykorzystując własne dane, że podany w tytule wykonawczym adres zobowiązanego jest nieaktualny; zobowiązany mieszka bowiem pod adresem - O., ul. [...]. Dalej wskazano, że prawidłowe wystawienie tytułu wykonawczego ma zasadnicze znaczenie dla skuteczności wszczęcia egzekucji administracyjnej i przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w sytuacji wskazania przez wierzyciela nieprawidłowego adresu uzasadniony jest zwrot tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następnie organ II instancji podał, że Prezydent Miasta G. pismem z dnia 28 marca 2011 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Podniesiono w nim zarzut naruszenia art. 29 § 2, art. 27, art. 26 § 4 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji zwrot tytułów wykonawczych, art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez niewskazanie w podstawie prawnej jednostki organizacyjnej art. 27 u.p.e.a. stanowiącej podstawę zwrotu, art. 36 § 1 u.p.e.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego W uzasadnieniu tych zarzutów wskazano, że tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi wynikające z treści art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a., a jego zwrot jest dopuszczalny tylko w sytuacji, gdy tytuł ten nie zawiera któregokolwiek z elementów określonych w tym przepisie. Podniesiono także, iż zaniechanie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego było przedwczesne, a także zauważono, iż z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby organ egzekucyjny uzyskał we właściwym urzędzie miasta informację o miejscu aktualnego zameldowania lub też występował do Wydziału Udostępniania Informacji Departamentu Spraw Obywatelskich MSWiA o podanie aktualnego adresu zobowiązanego. Rozważania prawne organ II instancji rozpoczął od przytoczenia treści art. 29, art. 27 § 1 u.p.e.a., a następnie, w kontekście przywołanych regulacji stwierdził, że organ egzekucyjny ma obowiązek zbadać czy tytuł wykonawczy podlega egzekucji administracyjnej, czy spełnione są wymogi określone w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a., jak i czy wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej będzie dokonywał właściwy rzeczowo i miejscowo organ egzekucyjny. Zaznaczono, że takie elementy jak imię, nazwisko i adres zobowiązanego stanowią ustawowe minimum niezbędne do prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego. Z unormowania zawartego w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a wynika, że to na wierzycielu spoczywa obowiązek ustalenia i wskazania prawidłowego adresu zobowiązanego umożliwiającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a więc skuteczne doręczenie tytułu wykonawczego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. skoro tytuł wykonawczy, którego dotyczy niniejsza sprawa nie zawierał aktualnego adresu zobowiązanego, to zwrot takiego tytułu wykonawczego był zasadny. Nawiązując do pozostałych zarzutów zawartych w zażaleniu organ II instancji stwierdził, że podstawę zwrotu tytułu wykonawczego stanowi art. 29 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 17 tej ustawy, a zatem pominięcie art. 27 w podstawie prawnej przekazania nie może być uznane za uchybienie. Tym samym oznacza to, że wszystkie przesłanki wskazane w art. 124 k.p.a. zostały spełnione. Odnosząc się do kwestii niepodjęcia przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do ustalenia aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał, że z art. 26 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że to na wierzycieli spoczywa obowiązek właściwego wskazania adresu zobowiązanego aktualnego w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Nadmieniono, że w niniejszej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G., korzystając z własnych baz danych ustalił, że w dniu 1 lutego 2011 r., tj. w dniu wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego adres zobowiązanego to O., ul. [...], a nie P., ul. [...] (dane te podano w złożonym w dniu 6 maja 2010 r. do [...] Urzędu Skarbowego w G. zgłoszeniu aktualizacyjnym NIP-3). Organ II instancji zauważył także, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do samodzielnego korygowania czy też prostowania tytułu wykonawczego, co pozostaje w wyłącznej kompetencji wierzyciela. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Prezydent Miasta G., podniósł zarzut naruszenia art. 29 § 2, art. 27 § 1 i § 2 oraz art. 26 § 4 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji zwrot tytułów wykonawczych przekazanych przez wierzyciela, art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez niewskazanie w podstawie prawnej jednostki organizacyjnej art. 27 u.p.e.a. stanowiącej podstawę zwrotu oraz art. 36 § 1 u.p.e.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. i przekazanie sprawy Dyrektorowi Izby Skarbowej w K. do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi wskazano, że niewątpliwie należności z tytułu grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych podlegają egzekucji administracyjnej (co wynika z art. 100 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, t.j. Dz.U. z 2008 r., Nr 133, poz. 848 ze zm.). Autor skargi przytoczył także treść art. 27 i art. 29 § 2 u.p.e.a. i stwierdził, że tytuły wykonawcze przekazane do egzekucji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w K. zawierają wszystkie elementy, o których mowa w art. 27 u.p.e.a. Podkreślił, że ewentualny zwrot mógłby nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdyby tytuł nie zawierał któregokolwiek z elementów wymienionych w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. Na poparcie swojego stanowiska przytoczył tezę zawartą w wyroku WSA w Kielcach z dnia 25 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ke 296/08, w którym stwierdzono, że w ocenie Sądu "budzi zastrzeżenia prawidłowość zastosowanego w sprawie trybu przekazania sprawy organowi właściwemu. Organ posłużył się bowiem trybem specjalnym określonym w art. 29 ustawy egzekucyjnej, który zobowiązuje do zwrotu tytułu wierzycielowi, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 tejże ustawy. Przesłanki takiego zwrotu nie stanowi więc uznanie się przez organ egzekucyjny niewłaściwym. W takiej sytuacji natomiast organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu na podstawie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 19 tego Kodeksu przy zastosowaniu art. 18 ustawy egzekucyjnej". Niezależnie od powyższego pełnomocnik skarżącego podniósł, iż w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia nie wskazano konkretnej jednostki redakcyjnej art. 27 u.p.e.a., która stanowiłaby podstawę zwrotu (co stanowi naruszenie art. 124 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Zdaniem autora skargi zaniechanie przeprowadzenia czynności egzekucyjnych jest na obecnym etapie postępowania przedwczesne. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby organ egzekucyjny uzyskał we właściwym urzędzie miasta informację o miejscu aktualnego zameldowania lub też występował do Wydziału Udostępniania Informacji Departamentu Spraw Obywatelskich MSWiA o podanie aktualnego adresu zobowiązanego. Zaniechanie przeprowadzenia opisanych czynności czyni zaskarżone postanowienie przedwczesnym. W skardze wyjaśniono także, iż skarżącemu przysługiwała legitymacja do wniesienia zażalenia, gdyż jest wierzycielem, który w niniejszej sprawie nie jest organem egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi i ponownie przytoczył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Istota sporu w niniejszej sprawie koncentruje się wokół wymogów tytułu wykonawczego (dotyczącego egzekucji grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego) związanych ze wskazaniem w nim adresu zobowiązanego oraz skutków proceduralnych wynikających z ustalenia, że adres podany przez wierzyciela w tytule wykonawczym nie jest aktualny. Rozpoznanie skargi wymaga zatem rozważania zakresu obowiązków wierzyciela i organu egzekucyjnego, realizowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a dotyczących ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego będącego osobą fizyczną. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Stosownie natomiast do § 5 tego artykułu wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 1) lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2). Oznacza to, że dla skuteczności wszczęcia egzekucji administracyjnej wymagane jest doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu, chyba że wcześniej dłużnik otrzymał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Tytuł wykonawczy, na postawie którego organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną jest dokumentem urzędowym sporządzonym według ustalonego wzoru, który musi odpowiadać wymogom formalnym określonym przez ustawodawcę w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wspomniany przepis stanowi (w § 1 pkt 2), iż tytuł egzekucyjny zawiera m.in. wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, co oznacza, że wierzyciel zobowiązany jest wskazać w tytule wykonawczym adres zobowiązanego. W ocenie składu orzekającego przez "adres zobowiązanego" należy rozumieć miejsce jego faktycznego zamieszkania. Analogiczny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 992/03 (publ.POP2005/6/147), w którym zaakcentowano także, iż omawiana regulacja zharmonizowana jest z treścią art. 22 § 2 analizowanej ustawy, który również stanowi o miejscu zamieszkania lub o siedzibie zobowiązanego. Miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), który wobec braku stosownych regulacji zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie jest miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na powiązanie określenia "adres" zobowiązanego z miejscem jego pobytu wskazuje również treść art. 36 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązany, przeciwko któremu wszczęto postępowanie egzekucyjne, jest obowiązany do powiadomienia, w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. Wobec powyższego zanegować należy wynikającą ze skargi tezę, iż tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w każdym przypadku, w którym wierzyciel wskaże w nim adres zobowiązanego, nawet jeżeli okaże się, że adres ten był nieaktualny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Stwierdzić bowiem trzeba, iż przepis art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, określający m.in. wymóg wskazania w tytule wykonawczym adresu zobowiązanego, zobowiązuje wierzyciela do podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania osoby fizycznej, rozumianego jako miejsce, w którym osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Obowiązku tego wierzyciel nie może przerzucać na organ egzekucyjny. Oznacza to, że w razie ustalenia przez organ egzekucyjny, iż adres zobowiązanego wskazany w tytule wykonawczym nie jest adresem, pod którym zamieszkuje zobowiązany zasadny jest (wynikający z art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi, którego obowiązkiem jest ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania zobowiązanego i skierowanie tytułu do realizacji przez właściwy miejscowo organ egzekucyjny. Konkludując stwierdzić trzeba, iż tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wtedy, gdy podano w nim jakikolwiek adres zobowiązanego, ale jedynie wówczas, gdy miejsce zamieszkania osoby fizycznej, przeciwko której ma być prowadzone postępowanie egzekucyjne, jest aktualne w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny, który na etapie badania dopuszczalności egzekucji oraz wymogów otrzymanego tytułu wykonawczego stwierdzi, iż podany przez wierzyciela adres zobowiązanego nie jest aktualny, zobowiązany jest zwrócić tytuł wykonawczy wierzycielowi. Na wymóg aktualności danych związanych z adresem zobowiązanego zwrócił m.in. uwagę NSA w wyroku z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1173/08, LEX nr 582774), w którym (w odniesieniu co prawda do innej kategorii zobowiązanych, co jednak nie wyklucza odniesienia ich do stanu faktycznego rozpatrywanego w niniejszej sprawie) wskazano, że "aby móc skutecznie doręczyć tytuł wykonawczy organ egzekucyjny powinien znać aktualny adres zobowiązanego. Stąd też dane wynikające z KRS mogą być wzięte pod uwagę, o ile są zgodne ze stanem rzeczywistym". W orzeczeniu z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt I FSK 904/07, LEX nr 575539 pokreślono natomiast, że z "unormowania art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że to wyłącznie na wierzycielu spoczywa obowiązek ustalenia i wskazania w tytułach wykonawczych firmy zobowiązanego i jego adresu. Obowiązek zbadania wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1, a więc poprawnego wskazania firmy zobowiązanego i adresu spoczywa, z mocy art. 29 § 2 u.p.e.a., na organie egzekucyjnym". Skoro zatem w tytule wykonawczym z dnia 1 lutego 2011 r., którego zwrot jest przedmiotem niniejszej sprawy podano adres zobowiązanego G. S. – P., ul. [...], a organ egzekucyjny ustalił (w oparciu o zgłoszenie aktualizacyjne NIP-3), że wspomniany zobowiązany zamieszkuje od 6 maja 2010 r. w O. przy ul. [...], a więc objęty jest właściwością miejscową innego organu egzekucyjnego, to zastosowanie procedury określonej w art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji było zasadne. Nadmienić trzeba, że storna skarżąca ustaleń dotyczących aktualnego adresu zobowiązanego w zażaleniu ani skardze nie podważyła, a wskazywała jedynie, że z treści postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. nie wynika, aby organ egzekucyjny uzyskał we właściwym urzędzie miasta informację o miejscu aktualnego zameldowania lub też występował do Wydziału Udostępniania Informacji Departamentu Spraw Obywatelskich MSWiA o podanie aktualnego adresu zobowiązanego, które to czynności powinien, zdaniem skarżącego podjąć organ egzekucyjny). Wbrew twierdzeniom strony skarżącej omawiana wadliwość tytułu wykonawczego nie może być usuwana w trybie art. 36 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów. Jak już bowiem wyjaśniono powyżej – obowiązki wierzyciela dotyczące prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego nie mogą być przenoszone na organ egzekucyjny (organ ten nie jest także uprawniony do modyfikowania treści tytułu wykonawczego wynikającej z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej). Jak więc wyjaśniono powyżej zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 29 § 2 i art. 27 ustawy egzekucyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Wskazywany przez stronę skarżącą art. 26 § 4 tej ustawy, który stanowi, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Nadmienić także należy, iż w zaskarżonym postanowieniu organ II instancji wykazał zasadność zwrotu tytułu wykonawczego wynikającą z art. 27 § 1 pkt 2 i art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Pominięcie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. art. 27 ustawy egzekucyjnej, w czym strona skarżąca upatruje naruszenia art. 124 k.p.a., pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. Wykazana powyżej legalność zwrotu tytułu wykonawczego skierowanego do niewłaściwego miejscowo organu egzekucyjnego, w którym wierzyciel podał nieaktualny adres zobowiązanego nakazuje oddalić skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., Nr 270).