II OSK 1553/12

Dnia 6 lipca 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 marca 2012 roku sygn. akt III SA/Gd 32/12 odrzucającego skargę R.M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2009 roku sygn. akt III SA/Gd 405/08 o odrzuceniu skargi R.M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2006 roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę R.M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 405/08 w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2006 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu Sąd I instancji orzekł, że prawomocnym postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę skarżącego na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2006 r. wskazując, że skarżący pomimo wezwania do podpisania skargi wysłanego na wskazany przez siebie adres do doręczeń nie uzupełnił w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi. W dniu 27 października 2010 r. skarżący wniósł o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że Sądowi I instancji przekazana została informacja co do właściwego adresu do doręczeń. Postanowieniem z dnia 24 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę o wznowienie postępowania wskazując, że skarga ta nie opiera się na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia. W następstwie skargi kasacyjnej skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 maja 2011 r. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie skarżący nie został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi o wznowienie postępowania poprzez skonkretyzowanie podstawy wznowienia. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero w skardze kasacyjnej została przytoczona właściwa podstawa wznowienia i jej uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł także, że argumentacja skargi kasacyjnej nie pozwala na stwierdzenie, że skarga o wznowienie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W piśmie z dnia 14 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący wskutek izolacji penitencjarnej nie miał możliwości działania i z przyczyny leżącej poza nim nie mógł zaskarżyć postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2009 r. Odrzucając skargę o wznowienie postępowania Sąd I instancji wyjaśnił, że niemożność działania czyli niemożność obrony swych praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych, przy czym konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. Natomiast o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia wznowienia postępowania. W ocenie Sądu I instancji, wskazywane w skardze argumenty nie przemawiają za uznaniem, że wskazana podstawa wznowienia jest podstawą rzeczywistą. Również izolacja penitencjarna oraz jej konsekwencje - na co w skardze kasacyjnej oraz w piśmie z dnia 14 marca 2012 r. wskazał pełnomocnik skarżącego – musi być oceniana w tych samych kategoriach. Postanowienie Sądu I instancji z dnia 20 maja 2009 r. o odrzuceniu skargi zostało doręczone skarżącemu na ostatni podany przez niego adres, w trybie w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd I instancji nie podzielił poglądu pełnomocnika skarżącego, że skoro w dniach awizowania przesyłki postanowienia z dnia 20 maja 2009 r. oraz później skarżący przebywał w zakładzie penitencjarnym, to nie miał obowiązku zawiadomić Sądu o zmianie swojego miejsca zamieszkania, co wynika z art. 70 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący został poinformowany przez Sąd I instancji o obowiązku wynikającym z tego przepisu i tego obowiązku nie dopełnił. Oznacza to, że brak jest możliwości uznania za zasadne stanowiska skarżącego, że postanowienie Sądu z dnia 20 maja 2009 r. powinno było zostać mu doręczone w sposób określony w art. 71 § 2 cytowanej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania: Po pierwsze, art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po drugie, art. 70 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 25 k.c. polegające na zastosowaniu do skarżącego tego przepisu, pomimo, że zmiana jego miejsca pobytu miała charakter przymusowy, a nie dobrowolny, a pobyt skarżącego w zakładzie karnym nie może zostać uznany za zmianę miejsca zamieszkania lub zmianę adresu do doręczeń w rozumieniu art. 70 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po trzecie, art. 71 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem wbrew obowiązkowi wynikającemu z tego przepisu, Sąd I instancji nie doręczył skarżącemu postanowienia z dnia 20 maja 2009 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Sądu I instancji, zgodnie z którym nie można uznać, że okoliczności wskazane przez skarżącego, zarówno w skardze o wznowienie postępowania, jak i w dalszych pismach procesowych, stanowią rzeczywistą podstawę wznowienia. Nie sposób bowiem stwierdzić, że skarżący na skutek naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w postępowaniu. Postanowienie Sądu I instancji z dnia 20 maja 2009 r. zostało prawidłowo doręczone skarżącemu, w trybie art. 73 p.p.s.a, na wskazany przez niego adres. Wcześniej skarżący został pouczony o obowiązku każdorazowego informowania Sądu I instancji o zmianie adresu, na który mają być doręczane przesyłki. Zgodnie z art. 70 § 1 p.p.s.a. strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania czy adresu do doręczeń. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej przepis ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie. Oczywistym jest, że umieszczenie w zakładzie karnym czy areszcie śledczym nie jest jednoznaczne ze zmianą miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Niewątpliwie jednak taka zmiana miejsca pobytu obliguje stronę postępowania do poinformowania sądu o zmianie adresu do doręczeń, o ile domownicy strony nie zobowiązali się doręczania przesyłek osadzonemu bądź tymczasowo aresztowanemu. Nie można również uznać, że strona miała utrudniony dostęp do korespondencji w zakładzie karnym bądź areszcie śledczym. Przesyłki mogą być bowiem doręczane za pośrednictwem administracji zakładu karnego bądź aresztu śledczego. Szczegółowe zasady doręczania i odbierania korespondencji w aresztach i zakładach karnych regulują odpowiednio rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U. z 2003 r., Nr 152, poz. 1494) oraz z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. z 2003 r. Nr 152, poz. 1493). Przewidują one między innymi, że osoby pozbawione środków pieniężnych na prowadzenie korespondencji, otrzymują od administracji aresztu śledczego czy zakładu karnego papier, koperty oraz znaczki pocztowe. Oznacza to, że skarżący mógł poinformować Sąd I instancji o zmianie adresu do korespondencji, niezależnie od tego czy wiedział jak długo będzie przebywał w jednostce penitencjarnej. Jeżeli skarżący nie wykonał obowiązku ciążącego na nim w tym zakresie, to Sąd I instancji prawidłowo dokonał doręczenia na ostatni wskazany przez skarżącego adres do korespondencji, a awizowaną przesyłkę uznał za prawidłowo doręczoną. Jednocześnie Sąd I instancji nie był władny prowadzić postępowania w celu ustalenia obecnego miejsca pobytu skarżącego, w szczególności nie mógł na podstawie informacji o doręczeniu przesyłki w trybie art. 73 § 1 – 4 p.p.s.a., ustalać, czy brak odbioru przesyłki wiązał się z przebywaniem przez skarżącego w zakładzie karnym lub areszcie śledczym. Skoro nie można zarzucić Sądowi I instancji, że na skutek naruszenia przepisów postępowania pozbawił skarżącego obrony swoich praw, to uznać należało, że skarga o wznowienie postępowania nie opierała się na ustawowej przesłance wznowienia i jako taka podlegała odrzuceniu (art. 281 p.p.s.a.). Z tych też względów na uwzględnienie nie zasługiwały podniesione zarzuty kasacyjne. Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Stosownie zaś do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.