I FZ 200/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 53/12, oddalające wniosek o przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 27 grudnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 53/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 2. W ocenie Sądu pierwszej instancji, analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami wnioskodawczyni zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dawała podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zaznaczył, że skarżąca w trakcie prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych wyzbyła się posiadanego majątku, zarówno prywatnego jak i związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą na rzecz swoich dzieci. Skarżąca powinna jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Sąd odnosząc się do wskazania pełnomocnika skarżącej, że obecna jej sytuacja majątkowa (uzyskiwane niewielkie dochody są zbliżone do ponoszonych, niezbędnych wydatków) nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, wskazał, że sytuacja ta wynika z zaprzestania przez skarżącą prowadzenia działalności gospodarczej oraz sprzedaży (darowaniu) posiadanego majątku na rzecz dzieci. Sąd zwrócił również uwagę na obowiązek alimentacyjny dzieci na rzecz rodziców, z którego wprawdzie nie wynika, aby dzieci były zobowiązane do ponoszenia kosztów sądowych rodziców, jednak w okolicznościach sprawy dzieci mogą pomóc pokryciu kosztów zainicjowanych przez nią postępowań sądowoadministracyjnych. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącej, zarzucono naruszenie: - art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.), które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy skarżąca nie jest ich w stanie ponieść, z uwagi na niewielkie dochody, które pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych; - art. 128 i art. 129 § 1 i 2 kro, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców obejmuje również do dostarczenie środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez rodziców. W uzasadnieniu środka zaskarżenia wskazano, na sytuację majątkową strony: dochody (łączny dochód netto 980.81 zł), wydatki (ok. 995 – 1.050 zł), obciążenie komornicze, oraz powołano się na zły stan zdrowia. Dodatkowo wyrażono zdanie, że Sąd powinien zbadać stan majątkowy skarżącej z chwili złożenia wniosku. Nie zgodzono się, że skarżąca winna liczyć się z koniecznością zaplanowania wydatków, w tym na ewentualne postępowania. Wskazano również, że skarżąca w innych sprawach uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można zgodzić się z autorem zażalenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze wymienioną regulację i dokonując oceny sytuacji majątkowej strony nie należy zapominać, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na uwadze dwa elementy, tj. wysokość kosztów, które ma ponieść strona oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującego - tak już wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. sygn. akt I FZ 152/10, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2010 r.) Zgodzić się więc należało z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie miały okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą. Sąd zasadnie podniósł, że skarżąca w trakcie prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych wyzbyła się posiadanego majątku, zarówno prywatnego jak i związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą na rzecz swoich dzieci – A. i K. W marcu 2010 r. zbyła na rzecz syna K. środki trwałe w postaci różnego rodzaju środków transportu na kwotę 938 500 zł netto, zaś w okresie od czerwca 2009 r. do kwietnia 2010 r. przekazała w formie darowizny na rzecz A. i K. szereg nieruchomości, w tym mieszkanie w B. oraz działkę wraz z budynkiem piekarni i wyposażeniem na łączną kwotę 1 098 000 zł. Wobec faktu, że w okresie tym toczyły się już liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności gospodarczej, skarżąca powinna jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując dzieciom w okresie prowadzonych postępowań, w istocie wyzbyła się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Nie można się przy tym zgodzić z zarzutem żalącego, że Sąd pierwszej uznał, iż obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców obejmuje również dostarczanie środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców. Prawdą jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na obowiązek alimentacyjny, stwierdził jednak, że z przepisów (art. 128 i art. 129 kro) nie wynika, aby dzieci były zobowiązane do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców. Sąd pierwszej instancji wyraził przy tym zdanie, że zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności darowanie posiadanego majątku dzieciom skutkującym wyzbycie się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych, zasadnym jest stwierdzenie, że dzieci mogą pomóc wnioskodawczyni w pokryciu kosztów zainicjowanym przez nią postępowań sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko takie jest jak najbardziej zasadne. Nie wolno bowiem zapominać, że na dzieciach ciąży również ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wynika że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Podobnie w tej kwestii wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 41/05, niepubl.). Powoływany w zażaleniu fakt zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w innych sprawach nie zmienia oceny dokonanej w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o akta niniejszej sprawy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.