II GZ 83/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Po 160/12 o odmowie zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie UZASADNEINIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Po 160/12, odmówił R. P. zmiany postanowienia z dnia 14 czerwca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych. I Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia 14 lutego 2012 r. R. P. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku uznał, że jego żądanie jest zasadne, ponieważ Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa doprowadziła go do ubóstwa, przy czym nie podał żadnych informacji o źródłach przychodu, wysokości dochodu oraz kosztach utrzymania. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2012 r. Referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W wyniku wniesienia sprzeciwu postanowienie utraciło moc i wniosek został skierowany do WSA w P. celem merytorycznego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r. WSA w P. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt II GZ 302/12, oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. Wnioskiem z dnia 2 listopada 2012 r. R. P. ponownie wystąpił do WSA w P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r. Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." nie znalazł przesłanek do zmiany postanowienia Sądu z dnia 14 czerwca 2012 r. Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając to na uwadze Sąd zbadał zatem, czy po wydaniu prawomocnego postanowienia z dnia 14 czerwca 2012 r. doszło do zmiany okoliczności, która by umożliwiła przyznanie stronie prawa pomocy i stwierdził, że analiza dwóch złożonych w tej sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy (pierwszy: 14.02.2012 r., drugi: 2.11.2012 r.) pozwala uznać, iż sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie uległa pogorszeniu w stosunku do stanu opisanego w pierwszym wniosku. Wnioskodawca bowiem nadal nie wykazał ani wysokości przychodów, ani kosztów koniecznego utrzymania. Ogólnikowe twierdzenia wnioskodawcy, że utrzymuje się z pożyczek od różnych osób fizycznych oraz prawnych Sąd ocenił jako równoważne z brakiem wyjaśnienia źródeł pozyskiwania środków na zapewnienie koniecznego utrzymania. Wyjaśnienia strony w żaden sposób nie identyfikują ani źródła, ani wysokości przychodu i świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Przekazane informacje nie stanowią podstawy do oceny zdolności płatniczych strony postępowania przed sądem administracyjnym, wobec czego jako niepełne nie są wystarczające dla przyznania prawa pomocy. II R. P. zażaleniem z dnia 23 grudnia 2012 r. złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym sprawy. Argumentował, że skoro nie podał w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy osiąganych dochodów, oznacza to, iż dochodów nie ma. Wskazał ponadto, że jest wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt II GZ 302/12, którym oddalono zażalenie R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 160/12, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wiązało się z nienadesłaniem przez skarżącego wiarygodnych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, do których nadesłania R. P. został wezwany przez Sąd pierwszej instancji w dniu 2 marca 2012 r. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 14 czerwca 2012 r. należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. W tym kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca w art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazał, w jaki sposób wnioskodawca powinien wykazać okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z tym przepisem, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (...). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że również w niniejszym postępowaniu wpadkowym pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał bowiem zbliżone okoliczności, co w poprzednio składanym wniosku. Okoliczności te były już przedmiotem oceny Sądu (postanowienie WSA w P. z dnia 14 czerwca 2012 r. i postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r.). Sądy uznały wówczas, że wskazane we wniosku okoliczności nie są wystarczające dla przyznania skarżącemu prawa pomocy i niezbędne było ich udowodnienie poprzez nadesłanie dokumentów określonych w wezwaniu z dnia 2 marca 2012 r. Skarżący nie wykonał tego wezwania, skoro nie nadesłał żądanych dokumentów. Dokumentów tych skarżący nie dołączył również do rozpoznawanego obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy, mimo że wiedział, iż ich brak uniemożliwiał ocenę jego sytuacji majątkowej, a przez to nie dawał Sądowi możliwości przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia WSA w P. z dnia 14 czerwca 2012 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.