II FSK 1697/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Płusa, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 155/12 w sprawie ze skargi T. M. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 7 października 2011 r., nr ITPB1/415-721/11/WM w przedmiocie zastosowania przepisów prawa podatkowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz T. M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 12 kwietnia 2012 r., I SA/Sz 155/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie ze skargi T. M. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z 7 października 2011 r. w przedmiocie zastosowania przepisów prawa podatkowego uchylił zaskarżoną interpretację. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: wnioskodawca, działając jako osoba fizyczna nie w ramach prowadzenia działalności gospodarczej w 1992 r. nabył nieruchomość składającą się z trzech działek gruntu. W momencie zakupu nieruchomości gruntowej wnioskodawca pozostawał wspólnikiem spółki cywilnej (która mieściła się w ówczesnym pojęciu przedsiębiorcy) i rozliczał się na zasadach karty podatkowej. Zakupiona nieruchomość nie stanowiła jednak nigdy majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej i nie służyła do wykonywania działalności gospodarczej, a pozostawała w majątku osobistym podatnika. Niezależnie od powyższego, od działek płacony był podatek od nieruchomości, jak od gruntów przeznaczonych na cele prowadzenia działalności gospodarczej. Po zakupie przedmiotowej nieruchomości wnioskodawca wybudował na niej plac manewrowy. Plac ten powstał do roku 1995. Ponadto spółka cywilna, której wspólnikiem pozostawał wnioskodawca, nabyła halę przemysłową która została posadowiona na tej nieruchomości i trwale z nią związana. Po zakończeniu działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej hala przemysłowa pozostała na nieruchomości gruntowej jako jej część składowa, a tym samym własność podatnika. Dla ww. budowli nie zostały założone odrębne księgi wieczyste i nie zostały one wyodrębnione jako niezależne nieruchomości. Dnia 1 września 1996 r. wnioskodawca rozpoczął prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej, zaczął rozliczać się na zasadach ogólnych. Do prowadzenia działalności gospodarczej wykorzystywał wskazaną wyżej halę przemysłową oraz plac manewrowy. Hala przemysłowa i plac manewrowy zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych ze wskazaną datą nabycia 1 czerwca 1989 r. Nieruchomość gruntowa w postaci trzech działek gruntu nie została wprowadzona do ewidencji środków trwałych. Wnioskodawca zakończył działalność gospodarczą dnia 1 stycznia 2011 r. Na dzień wykreślenia z ewidencji środki trwałe w postaci hali stalowej przemysłowej oraz placu manewrowego nie zostały całkowicie zamortyzowane. W maju 2011 r. wnioskodawca sprzedał nieruchomość w postaci jednej z działek gruntu, dla której założono odrębną księgę wieczystą, za jej rynkową wartość. W związku z takim stanem faktycznym zadano następujące pytania: 1) czy w związku ze sprzedażą nieruchomości gruntowej wraz ze wszystkimi jej częściami składowymi, w tym halą stalową przemysłową oraz placem manewrowym, po stronie wnioskodawcy powstanie obowiązek podatkowy z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych? 2) jeżeli sprzedaż ww. nieruchomości gruntowej rodzi obowiązek podatkowy, to co będzie stanowiło podstawę opodatkowania? Zdaniem wnioskodawcy, za przedmiot sprzedaży będący podstawą ustalenia wysokości podatku dochodowego należy uznać nieruchomość gruntową jako całość. Skoro zakup nieruchomości został dokonany przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, jak również nieruchomość gruntowa nie została sprzedana w wykonaniu działalności gospodarczej, sprzedaż nieruchomości podlega dyspozycji art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, a jednocześnie w przedmiotowej sytuacji nie znajdzie zastosowania art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.) – dalej: "u.p.d.o.f."- w brzmieniu obowiązującym na dzień jej nabycia. Mając więc na uwadze fakt, iż od końca roku, w którym nastąpiło nabycie nieruchomości minęło więcej niż 5 lat, dochód uzyskany z jej sprzedaży nie stanowi źródła przychodów w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochody uzyskane przez podatnika w 2011 r. ze sprzedaży ww. nieruchomości nie podlegają zatem opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. 3. W zaskarżonej interpretacji organ uznał, że przedstawione we wniosku stanowisko wnioskodawcy jest nieprawidłowe. Organ stwierdził, że w zaprezentowanym stanie faktycznym, wskazana nieruchomość wraz z posadowionymi na niej placem manewrowym i halą wykorzystywane były wykorzystywane były przez wnioskodawcę w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Składniki te, jako odrębne środki trwałe zgodnie z art. 22d ust. 2 u.p.d.o.f., wnioskodawca zobowiązany był ująć w ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych z chwila przekazania ich do używania. Mając na uwadze przepis art. 10 ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.f., przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości gruntowej wraz z posadowionymi na niej: placem manewrowym i halą przemysłową, należy zaliczyć do przychodów ze źródła o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, tj. pozarolniczej działalności gospodarczej. Dochodem z odpłatnego zbycia składników majątkowych wykorzystywanych na potrzeby działalności gospodarczej (podlegających amortyzacji) - w tym przypadku placu manewrowego i hali przemysłowej, jest natomiast różnica pomiędzy przychodem ze sprzedaży, a wartością początkową tych środków trwałych, powiększona o sumę odpisów amortyzacyjnych. Natomiast w przypadku gruntów, które zgodnie z art. 22c pkt 1 u.p.d.o.f. amortyzacji nie podlegają, dochodem ze sprzedaży będzie różnica między przychodem z odpłatnego zbycia, a wartością początkową rozumianą jako cena ich nabycia, powiększona o ewentualne nakładu poniesione na ten grunt. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji. 4. W skardze do WSA w Szczecinie skarżący zarzucił interpretacji naruszenie: 1) art. 14c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako: "O.p.") - przez nieuwzględnienie stanu faktycznego i nieodniesienie się do faktów przedstawionych we wniosku podatnika, niewyczerpujące uzasadnienie negatywnej oceny stanowiska podatnika; 2) naruszenie art. 22d ust. 2 u.p.d.o.f. przez błędną jego interpretację. 5. WSA w Szczecinie po dokonanej kontroli legalności zaskarżonej interpretacji uznał, że została ona wydana z naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie sąd doszedł do przekonania, że uzasadnienie stanowiska organu interpretacyjnego nie jest prawidłowe, a tym samym interpretacja ta nie spełnia wymogów określonych w art. 14c § 2 O.p. W zaskarżonej interpretacji organ stwierdził bowiem, iż powołane przepisy ustawy podatkowej (art. 10 i art. 14) nie regulują wprost zasad opodatkowania przychodu ze sprzedaży składników majątku niespełniających kryteriów wymienionych w art. 14 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f., dlatego też dokonując wykładni przepisów ustawy w tym zakresie należy mieć na względzie, iż zasadą jest, że przychód z działalności gospodarczej stanowi każda kwota należna podatnikowi związana w jakikolwiek sposób z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przepis art. 14 u.p.d.o.f. nie wymienia szczegółowo wszystkich przychodów z tego źródła, zaś w art. 14 ust. 2 pkt 1 tej ustawy wymienione zostały tylko niektóre rodzaje przychodów zaliczanych do przychodów z działalności gospodarczej. Z tego względu, sprzedaż każdego innego składnika, wykorzystywanego w określonym przedziale czasowym w działalności gospodarczej stanowi przychód z tytułu działalności gospodarczej na podstawie ogólnej zasady wyrażonej w art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. (z wyjątkiem nieruchomości mieszkalnych). Stwierdzenia te odnoszą się do faktu, iż opisana we wniosku nieruchomość gruntowa (grunt) nie została przez podatnika wpisana do (ujęta w) ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, a więc nie spełnia ona kryteriów wymienionych w art. 14 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. Zasadnie więc organ interpretacyjny uznał, że opisany we wniosku grunt (z powodu nieujęcia w ww. ewidencji) nie spełnia kryteriów wskazanych w tym przepisie. W ten sposób organ w istocie podzielił pogląd wyrażony w powoływanym przez stronę skarżącą wyroku NSA z 15 grudnia 2011 r., II FSK 1151/10, w którym stwierdzono, że art. 14 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. stanowi kompletną regulację opodatkowania dochodów ze zbycia składników majątku wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą jako przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej i dotyczy on środków trwałych "ujętych w ewidencji środków trwałych (...)", a nie "podlegającym ujęciu" w takiej ewidencji. Sąd nie podzielił jednak poglądu organu interpretacyjnego, iż skoro przedmiotowy grunt nie spełnił kryteriów określonych w art. 14 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f., dlatego sprzedaż takiego składnika majątku, wykorzystywanego w określonym przedziale czasowym w działalności gospodarczej stanowi przychód z tytułu działalności gospodarczej na podstawie ogólnej zasady wyrażonej w art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. Zdaniem sądu systematyka art. 14 u.p.d.o.f. pozwala na stwierdzenie, iż ust. 1 dotyczy wszelkich przychodów uzyskiwanych z podstawowej (bieżącej) działalności gospodarczej (wytwórczej, usługowej, handlowej), co wydaje się potwierdzać brzmienie ust. 1c i 1e, a także ust. 2. Nie jest więc zasadne – w ocenie sądu – stwierdzenie organu, że skoro przychód ze sprzedaży przedmiotowego gruntu nie jest objęty zakresem przepisu art. 14 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f., to jest on objęty zakresem ust. 1 tego przepisu - bowiem sprzeciwia się temu wykładnia językowa (kontekstowa/systemowa wewnętrzna). W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego niewyczerpującego uzasadnienia negatywnej oceny stanowiska podatnika, sąd podzielił ten zarzut w części dotyczącej gruntu, uznając, że w tym zakresie stanowisko organu nie jest prawidłowe. W ocenie sądu pierwszej instancji zaskarżona interpretacja w części dotyczącej zbycia przedmiotowego gruntu narusza prawo (art. 14c § 2 O.p. w zw. z art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f.). Zarzucić też należy organowi, iż nie określił daty, z której uwzględniał obowiązujący dla sprawy stan prawny, a takie wskazanie ma tym większe znaczenie, że skarżący powoływał się m.in. na stan prawny z 1992 r., a także dlatego, że z dniem 1 stycznia 2011 r. do omawianych wyżej przepisów podatkowych wprowadzono istotne zmiany, natomiast podane w stanie faktycznym istotne zdarzenia nastąpiły właśnie w 2011 r. Naruszenie wskazanych przepisów prawa sąd uznał za istotne, a więc skutkujące wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej interpretacji na zasadzie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). 6. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Finansów zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez ich błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że skoro nieruchomość gruntowa nie spełnia kryteriów określonych w art. 14 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. ponieważ nie została wpisana do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, to sprzedaż takiego składnika majątku, wykorzystywanego w określonym przedziale czasowym w działalności gospodarczej, nie stanowi przychodu z tytułu działalności gospodarczej na podstawie ogólnej zasady wyrażonej w art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f., 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a oraz art. 146 § 1 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 14c § 2 O.p. poprzez uwzględnienie skargi i przyjęcie, że zaskarżona interpretacja indywidualna nie zawiera wyczerpującego i prawidłowego uzasadnienia stanowiska organu interpretującego, w tym również określenia daty istotnej z punktu widzenia obowiązującego dla sprawy stanu prawnego pomimo, że do takich naruszeń nie doszło i w konsekwencji nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej interpretacji, zamiast oddalenia skargi. 7. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw albowiem sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Stosownie do art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. za przychód z działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 2 pkt 1 przychodem z działalności gospodarczej są również przychody z odpłatnego zbycia wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą oraz przy prowadzeniu działów specjalnych produkcji rolnej składników majątku będących: a) środkami trwałymi, b) składnikami majątku, o których mowa w art. 22d ust. 1, z wyłączeniem składników, których wartość początkowa ustalona zgodnie z art. 22g nie przekracza 1.500 zł, c) wartościami niematerialnymi i prawnymi - ujętych w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, w tym także przychody z odpłatnego zbycia składników majątku wymienionych w lit. b), spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego lub udziału w takim prawie nieujętych w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, z zastrzeżeniem ust. 2c; przy określaniu wysokości przychodów przepisy ust. 1 i art. 19 stosuje się odpowiednio. Zdaniem Sądu użycie w treści art. 14 ust. 2 pkt 1 partykuły "również" wskazuje jednoznacznie, że chociaż przychód w nim wymieniony jest przychodem z działalności gospodarczej, to jednak jest to przychód innego rodzaju niż ujęty (wymieniony) w art. 14 ust. 1. Innymi słowy, przychodem z działalności gospodarczej są nie tylko należności, jakie podatnik uzyskuje w wyniku jej realizowania (np. ze sprzedaży wyprodukowanych wyrobów), ale także to, co uzyska ze sprzedaży składników majątkowych wykorzystywanych w tej działalności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2006 r., II FSK 612/05, Lex 270031). Jednakże ustawodawca w art. 14 ust. 2 pkt 1 określił sprzedaż, jakich konkretnie składników majątkowych stanowi przychód z działalności gospodarczej. Wskazał bowiem ich wspólną cechę, a mianowicie "ujęcie w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych" (w dalszej części uzasadnienia określanej jako "ewidencja"). W przepisie tym ustawodawca wskazał również dodatkowo te składniki majątkowe, których zbycie powoduje powstanie przychodu z działalności gospodarczej także wtedy, gdy podatnik nie ujął ich w ewidencji (są to składniki majątku wymienione pod lit. b), spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego lub udział w takim prawie). W ocenie Sądu powyższe oznacza, że przepis art. 14 ust. 2 pkt 1 stanowi kompletną regulację co do przedmiotowego zakresu opodatkowania zbycia składników majątkowych wykorzystywanych w działalności. Minister Finansów stanął na stanowisku, że sprzedaż składników majątkowych, niespełniających warunków z art. 14 ust. 2 pkt 1 (a dokładnie nieujętych w ewidencji), powoduje powstanie przychodu z działalności gospodarczej na podstawie art. 14 ust. 1. Zdaniem Sądu koncepcja taka czyni zbędną regulację z art. 14 ust. 2 pkt 1 w brzmieniu nadanym jej przez ustawodawcę i już tego powodu nie może być zaakceptowana. W jej świetle wystarczyłby bowiem ogólny zapis, że przychodem jest sprzedaż składników majątkowych wykorzystywanych w działalności gospodarczej. Skoro jednak ustawodawca zdecydował się w omawianym przepisie wymienić konkretne (a nie wszystkie) składniki majątkowe nieujęte w ewidencji, których sprzedaż generuje przychód z działalności gospodarczej, to uznał najwyraźniej za zasadną rezygnację z opodatkowania jako przychodu z tej działalności sprzedaży innych tego rodzaju (niewpisanych do ewidencji) składników majątkowych. Zauważyć należy, że do treści art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawodawca dostosował definicje dochodu z odpłatnego zbycia składników majątku (art. 24 ust. 2 zdanie drugie). Przychód uzyskany ze sprzedaży jest dochodem tylko wtedy, gdy przedmiotem sprzedaży były składniki wymienione w art. 14 ust. 2 pkt 1 lit b). W pozostałych przypadkach przy naliczeniu dochodu uwzględnia się m.in. odpisy amortyzacyjne dokonane od wartości początkowej określonego składnika. Zasadnie skarżący wskazywał znaczenie art. 24 ust. 2 dla interpretacji. Z punktu widzenia opodatkowania sprzedaży składników majątku wykorzystywanego w działalności gospodarczej, bez znaczenia jest okoliczność, że skarżący nie zrealizował wynikającego z art. 22d ust. 2 obowiązku wpisania do ewidencji wymienionych w art. 22a-22c środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. W art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawodawca posłużył się zwrotem "ujęte w ewidencji środków trwałych,..", nie zaś np. "podlegające wpisaniu do ewidencji środków trwałych". Ponadto wprawdzie przewidział możliwość opodatkowania przychodu ze zbycia składników majątku nieujętych w ewidencji, ale tylko niektórych o czym była mowa wcześniej. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 10 ust. 2 pkt 3 w powiązaniu z art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. źródłem przychodów jest odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2: a) nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, b) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, c) prawa wieczystego użytkowania gruntów, d) innych rzeczy, - jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a)-c) - przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy - przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany, natomiast art. 10 ust. 2 pkt 3 stanowi, że przepisów ust. 1 pkt 8 nie stosuje się do odpłatnego zbycia składników majątku, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 1, z zastrzeżeniem ust. 3, nawet jeżeli przed zbyciem zostały wycofane z działalności gospodarczej, a między pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym składniki majątku zostały wycofane z działalności i dniem ich odpłatnego zbycia, nie upłynęło 6 lat. W świetle tych regulacji stwierdzić należy, że wyłączenie zastosowania art. 10 ust. 1 pkt 8 obejmuje tylko te składniki majątku, które są wykorzystywane w działalności gospodarczej lub zostały z niej wycofane, a przy tym spełniają warunki określone w art. 14 ust. 2 pkt 1, tj. zostały wpisane do ewidencji, a także nieujęte w ewidencji składniki majątku wymienione w art. 14 ust. 2 pkt 1 lit. b) oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego lub udział w takim prawie. Skoro zatem, przedmiotowy udział w nieruchomości nie mieści się wśród składników majątku wymienionych w art. 14 ust. 2 pkt 1, to nie ma do niego zastosowania art. 10 ust. 2 pkt 3. Ten kierunek wykładni kwestionowanych przepisów został zaaprobowany w uchwale składu 7 sędziów NSA z 17 lutego 2014 r., II FPS 8/13, w której Sąd stwierdził, że w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r. nie stanowi przychodu z działalności gospodarczej w rozumieniu art. 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" u.p.d.o.f. odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą, które nie były ujęte w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, a które nie stanowią składników majątku wskazanych w art. 14 ust. 2c tej ustawy. Konsekwencją braku zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego jest to, że sąd pierwszej instancji nie naruszył w sprawie również wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa procesowego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).