I OSK 2019/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1858/11 w sprawie ze skargi K. G., R. G., S. G. i L. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012r., sygn. akt I SA/Wa 1858/11, po rozpoznaniu skargi K. G., R. G., S. G. i L. M., uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 11 grudnia 1989 r. B. G. wystąpił o przyznanie odszkodowania za pozostawione w wyniku działań wojennych w 1942 r. gospodarstwo w miejscowości S., woj. [...]. Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie spełnia wymogi określone w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Następnie Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] stwierdził, że L. M., S. G., R. G. i K. G., wszyscy w 1/8 części, posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ określił jednocześnie wartość nieruchomości na kwotę [...] zł i wskazał, że wysokość rekompensaty wynosi 20% powyższej kwoty, tj. [...] zł. Tym samym każdej z uprawnionych osób należne jest po [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy-Pragi z dnia 2 lutego 1993 r. sygn. akt I.3C.547/92 wynika, iż małżonkowie B. i K. G. pozostawili w miejscowości S., pow. [...], woj. [...] gospodarstwo szczegółowo opisane w ww. wyroku. Organ wskazał, że nieruchomość ta stanowiła współwłasność małż. G. Z uwagi na to, że z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpił jedynie B. G. organ potwierdził prawo do rekompensaty wyłącznie w zakresie części nieruchomości należącej do niego. Organ wskazał, że w trakcie postępowania zmarli zarówno K., jak i B. G., a w ich miejsce wstąpili ich następcy prawni w takim zakresie, w jakim wystąpił wnioskodawca, a zatem co do części nieruchomości do niego należącej. Organ wskazał ponadto, że w toku postępowania do akt sprawy przedłożono liczne dokumenty na potwierdzenie, iż B. G. spełnia ustawowe przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca przybył na obecne terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w tym przypadku w ramach mobilizacji, która nastąpiła w 1944 r. Ponadto, że wszyscy następcy prawni wnioskodawcy posiadają obywatelstwo polskie. Tym samym organ uznał, że w sprawie spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z oświadczeń spadkobierców wnioskodawcy wynika, że prawo do rekompensaty nie zostało dotychczas zrealizowane. Tym samym organ uznał, że L. M., S. G., R. G. i K. G. przysługuje prawo do rekompensaty za składniki majątkowe wymienione w powołanym wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy-Pragi z dnia 2 lutego 1993 r. Organ podał, że rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym z dnia 16 maja 2011 r. określił wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę [...] zł, a analiza ww. operatu nie wykazała uchybień w jego treści i budowie. Skoro zatem zgodnie z treścią art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość rekompensaty stanowi 20% wartości nieruchomości pozostawionej, to uprawnionym przyznano rekompensatę w wysokości [...] zł. Po rozpoznaniu odwołania K. G., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego. W uzasadnieniu wskazał, że z analizy materiału dowodowego wynika, że strony spełniają wszystkie przesłanki, jakie ustawodawca określił w ustawie z dnia 8 lipca 2005r. niezbędne do uzyskania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP, a tym samym słusznie orzeczono o potwierdzeniu tego prawa na ich rzecz. B. G. złożył bowiem w dniu 11 grudnia 1989 r. wniosek o przyznanie odszkodowania za pozostawione mienie, jednak z jego treści nie wynika, aby został on złożony również w imieniu żony wnioskodawcy. W aktach brak jest także pełnomocnictwa upoważniającego B. G. do działania w imieniu żony w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Zdaniem organu brak stosownego pełnomocnictwa wyklucza domniemanie, iż składający wniosek działał również w imieniu K. G. Zasadnie zatem prawo do rekompensaty potwierdzone zostało tylko w zakresie udziału B. G. we współwłasności majątku pozostawionego na byłym obszarze RP. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K. G., R. G., S. G. i L. M. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że wprawdzie z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty wystąpił w dniu 11 grudnia 1989 r. B. G., jednak w dniu 2 lutego 1993 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi ustalił, że to małżonkowie B. i K. G. wspólnie pozostawili mienie poza obecnymi granicami RP. Ponadto K. G. zmarła w dniu 31 marca 1994 r., a spadek po niej nabył mąż B. i czwórka dzieci, co potwierdza postanowienie z dnia 16 września 1998 r. W skład powyższego spadku wchodziło zatem 50% pozostawionego mienia. Tymczasem wydane w sprawie decyzje uwzględniły jedynie fakt dziedziczenia majątku po B. G. z pominięciem faktu, że uprzednio ww. osoby uprawnione do rekompensaty odziedziczyły też spadek po K. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając decyzje organu I i II instancji powołał się na art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisy kodeksu cywilnego dotyczące współwłasności. Ponadto powołano się na treść art. 36 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Z powołanych przepisów, zdaniem Sądu I instancji, jednoznacznie wynika, że istotą współwłasności majątkowej małżeńskiej jest to, iż każdy z małżonków jest współwłaścicielem składników majątku wspólnego na zasadach współwłasności łącznej, przy czym stosownie do treści art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w sytuacji gdy nieruchomość stanowi współwłasność majątkową małżeńską (łączną), a zatem współwłasność bezudziałową, każdy z małżonków uprawniony jest do dysponowania tą własnością co do całości. Nie ma bowiem możliwości, bez dokonania podziału takiego majątku, określić w jakiej wysokości udziały należą do poszczególnych małżonków. Powołane przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują na dopuszczalność rozporządzania przez małżonka przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego. Tym samym zdaniem Sądu I instancji wniosek złożony przez B. G. dotyczył całości nieruchomości pozostawionej przez wnioskodawcę i jego małżonkę poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na marginesie wskazano również, że do wniosku załączone zostały oświadczenia świadków, jak również Karta repatriacyjna nr [...] wystawiona na nazwisko K. G., co może również świadczyć o tym, iż wnioskodawca działał także w imieniu żony. Wskazano także, że K. G. zmarła w dniu 31 marca 1994 r., a zatem jeszcze przed rozpoznaniem wniosku, a spadek po niej, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy II Wydział Cywilny z dnia 16 września 1998 r. sygn. akt II Ns 744/98, nabyli mąż B. G. w 4/16 częściach oraz czwórka dzieci (skarżący), każde w 3/16 częściach. Powyższe nastąpiło zatem kilkanaście lat przed rozpoznaniem wniosku i również powinno mieć wpływ na wysokość przyznanej w sprawie rekompensaty. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Minister Skarbu Państwa, zarzucając naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj. art. 145 par 1 pkt 1 lit c. P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 3 ust 1 i art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe ich zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż organy dokonały niewłaściwych ustaleń i oceny zebranego materiału dowodowego błędnie uznając, że wniosek B. G. dotyczył jedynie połowy pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości, w sytuacji gdy ww. art. 3 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewiduje po stronie współwłaścicieli legitymacji łącznej do dochodzenia rekompensaty a każdy uprawniony zobowiązany jest do złożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 5 ust 1 ww. ustawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. 2) prawa materialnego, tj. art. 3 ust 1 ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 31 § 1, 36 § 1 i 2 oraz 43 § 1 k.r.o., poprzez niewłaściwą ich wykładnię lub zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż prawo do rekompensaty przysługuje współwłaścicielom (będącym małżeństwem) na tych samych zasadach co regulowana kodeksem rodzinnym i opiekuńczym współwłasność łączna majątku małżonków, w sytuacji gdy prawo do rekompensaty ma charakter świadczenia publicznoprawnego i przesłanki jego nabycia określa ww. ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., która po stronie współwłaścicieli nie tworzy legitymacji łącznej do dochodzenia prawa. W oparciu o powyższe zarzuty wnoszący skargę kasacyjną wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; ewentualnie, w przypadku gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutów co do naruszenia prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania o: 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. w każdym przypadku o: 3) zasądzenie na rzecz Ministra Skarbu Państwa kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. G. wniósł o jej oddalenie, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy uznając, że B. G. złożył w dniu 11 grudnia 1989 r. wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej także w imieniu żony K. G. Niezależnie od argumentów wynikających z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na jakie powołał się Sąd I instancji zasadnie uznając, że wniosek złożony przez męża w niniejszej sprawie wywołał pozytywny skutek także wobec żony, zauważyć należy, że z przepisów samej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) zwanej dalej ustawą, wynika taka sama konkluzja. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Zatem z treści przepisu art. 5 ust. 2 powołanej ustawy nie wynika, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich współwłaścicieli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden uprawniony podmiot. Również z treści art. 5 ust. 1 ustawy określającego termin złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r., nie wynika, że oświadczenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wskazujące osobę uprawnioną do rekompensaty, powinno zostać złożone do dnia 31 grudnia 2008 r. Powołany przepis określa jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jeden z uprawnionych podmiotów wymienionych w tym przepisie. Określony we wskazanym przepisie termin nie ma natomiast zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 tejże ustawy. W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika że B. G. złożył w dniu 11 grudnia 1989 r. wniosek w trybie art. 5 ust. 1 ustawy. Powyższe oznacza, że słusznie Sąd pierwszej instancji uznał , iż B. G. nie działał wyłącznie we własnym imieniu, lecz także w imieniu swojej żony, z którą pozostawał we wspólności majątkowej, która jest szczególnym rodzajem współwłasności. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. Na zasadzie art. 207 par.2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.