II SAB/Gd 4/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. P. na bezczynność Wojewody w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. zobowiązuje Wojewodę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku skarżącego J. P. o wydanie decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie 2 miesięcy od doręczenia organowi akt administracyjnych wraz z odpisem niniejszego wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności, 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Postanowieniem z 18 maja 2009 r. Wojewoda przekazał według właściwości Wojewodzie wniosek skarżącego J. P., wraz z aktami sprawy, dotyczący wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. i M. P. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi K., dawne województwo w. Postanowienie wpłynęło do Wojewody w dniu 26 maja 2009 r. Wojewoda pismem z 8 września 2009 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków poprzez dostarczenie wskazanych w wezwaniu dowodów w sprawie. Organ zakreślił skarżącemu 6 - miesięczny termin do wykonania zobowiązania, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 14 września 2009 r. Skarżący, odpowiadając na wezwanie, przedłożył w dniu 26 lutego 2010 r. Wojewodzie część żądanych dowodów. Następnie skarżący pismem z 10 lipca 2010 r. zwrócił się do Wojewody o udzielenie informacji odnośnie zwrotu pozostawionego mienia. W dniu 23 sierpnia 2010 r. skarżący wniósł do Ministra Skarbu Państwa zażalenie na postępowanie Wojewody w trybie art. 37 § 1 K.p.a. Wojewoda pismami z 5 października 2010 r. zwrócił się do Urzędu Gminy D. oraz Starostwa Powiatowego o udzielenie informacji, na jakiej podstawie M. i J. P. zajmowali nieruchomość położoną w D. Wojewoda wystąpił także do Archiwum Państwowego w L. oraz do Archiwum Akt Nowych w W. o przekazanie dokumentacji dotyczącej repatriacji i osiedlenia się M. i J. P. Nadto pismem z 6 października 2010 r. Wojewoda zwrócił się do Sądu Okręgowego w G. o udostępnienie uzasadnienia wyroku w sprawie I C 710/03. Informację z Sądu otrzymano 26 października 2010 r., podobnie jak informację ze Starostwa powiatowego i Urzędu Gminu D. Informacja z Archiwum Państwowego w L. wpłynęła w dniu 4 listopada 2010 r. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z 9 listopada 2010 r. uznał zażalenie skarżącego za uzasadnione i wyznaczył Wojewodzie termin 4 miesięcy na załatwienie sprawy. Postanowienie to zostało doręczono Wojewodzie w dniu 18 listopada 2010 r. W dniu 22 listopada 2010 r. wpłynęła do organu informacja z Archiwum Akt Nowych. Wojewoda pismem z 10 lutego 2011 r., zwrócił się ponownie do Archiwum Państwowego w L. o przekazanie informacji, czy w archiwum znajdują się teczki przesiedleńcze lub inne dokumenty potwierdzające, że M. i J. P. w ramach rekompensaty otrzymali gospodarstwo w D. Pismem z 16 lutego 2011 r. Wojewoda zwrócił się do Sądu Rejonowego w C. o udzielnie informacji dotyczącej zapisów w księdze wieczystej nieruchomości położnej w D., przydzielonej M. i J. P. Ponadto Wojewoda pismem z 16 lutego 2011 r. wezwał skarżącego do złożenia następujących dokumentów: oświadczenia o wszystkich miejscach zamieszkania P. P. w latach 1945 - 1964; oświadczenie o wszystkich miejscach zamieszkania J. P. s. J. w latach 1953 - 1964; zaświadczenia meldunkowe (z ewidencji ludności właściwych urzędów miast/gmin) o wszystkich miejscach zamieszkania E. P. od 1977 r. do chwili obecnej; zaświadczenia meldunkowe (z ewidencji ludności właściwych urzędów miast/gmin) o miejscach zamieszkania E. B. w latach 1945 -1968; zaświadczenia meldunkowe (z ewidencji ludności właściwych urzędów miast/gmin) o wszystkich miejscach zamieszkania skarżącego od 1967 r. do chwili obecnej; uwierzytelnionej kserokopii dowodów osobistych Z. M., E. P., J. P. s. J.; oświadczenia E. P. i P. P. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Organ ponownie wyznaczył sześciomiesięczny termin na uzupełnienie wniosku o wskazane powyżej dowody, pod rygorem wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty. W dniu 4 marca 2011 r. wpłynęło do organu pismo z Sądu Rejonowego w C., w której stwierdzono, że sąd nie jest w stanie udzielić żądanych informacji. Z kolei w dniu 22 marca 2011 r. wpłynęły do organu dokumenty z Archiwum Państwowego w L. Wojewoda postanowieniem z 28 marca 2011 r. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy, określając go na 30 czerwca 2011 r., natomiast pismem z 21 czerwca 2011 poinformował skarżącego, że ten nie dostarczył jeszcze: zaświadczeń meldunkowych (z ewidencji ludności właściwych urzędów miast/gmin) o wszystkich miejscach zamieszkania E. P. od 1977 r. do chwili obecnej; zaświadczeń meldunkowych (z ewidencji ludności właściwych urzędów miast/gmin) o wszystkich miejscach zamieszkania skarżącego od 1967 r. do chwili obecnej; uwierzytelnionych kserokopii dowodów osobistych Z. M., E. P., J. P. s. J.; oświadczenia E. P. i P. P. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Wskazał przy tym, że z dniem 18 sierpnia 2011 r. upływa sześciomiesięczny termin na uzupełnienie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Skarżący w odpowiedzi z 25 lipca 2011 r. wyjaśnił, że oświadczenia E. P. i P. P. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty zostały złożone odpowiednio w dniach 8 grudnia 2009 r. i 22 kwietnia 2011 r. W dniu 8 grudnia 2009 r. zostało złożone oświadczenie skarżącego o miejscach zamieszkania. Skarżący przedłożył potwierdzone kopie dowodów osobistych Z. M. i J. P., co do E. P. - nie ma możliwości kontaktu. Następnie skarżący pismem z 11 sierpnia 2011 r. załączył do akt sprawy pismo Urzędu Miasta w M. o wymeldowaniu się E. P. z pobytu stałego oraz kserokopię pisma Komendy Powiatowej Policji w M. w sprawie ewentualnego poszukiwania E. P.. W dniu 3 stycznia 2012 r. J. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Wojewody. Odpowiadając na skargę Wojewoda wyjaśnił, że nie jest możliwe zakończenie przedmiotowego postępowania. Organ stwierdził, iż podejmował liczne próby poprzez wystąpienia do różnych urzędów i instytucji. Jednakże do chwili obecnej nie udało się odnaleźć aktu nadania ani orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, a dokumenty te potwierdziłyby jednoznacznie, na jakiej podstawie, przez ponad 30 lat małżonkowie M. (M.) i J. P. zajmowali nieruchomość położoną w D. Ustalenie tak istotnej kwestii, jaką jest stan realizacji prawa do rekompensaty, ma wpływ w późniejszym czasie na dokładne ustalenie wysokości rekompensaty. Ponadto wnioskodawca przez ponad 2 lata nie dostarczył uwierzytelnionej kserokopii dowodu osobistego E. P., co pozwoliłoby sprawdzić, czy wskazana osoba posiada obywatelstwo, a tym samym dałoby możliwość oceny skuteczności zrzeczenie się przez E. P. swojej części prawa do rekompensaty na rzecz J. P. dokonane w dniu 11 lutego 2008 r.. Nadto nie dostarczył zaświadczeń meldunkowych potwierdzających wszystkie swoje miejsca zamieszkania od 1967 r. do chwili obecnej (w tym zakresie złożył oświadczenie), ani zaświadczeń meldunkowych potwierdzających wszystkie miejsca zamieszkania E. P. od 1977 r. do chwili obecnej (w tym zakresie również zostało złożone oświadczenie). Przepisy ustawy "zabużańskiej" dopuszczają złożenie oświadczenia o miejscach zamieszkania w przypadku braku potwierdzenia przez właściwe urzędy miast/gmin zameldowania. Wnioskodawca nawet nie poczynił starań, mających na celu zgromadzenie zaświadczeń meldunkowych. Stąd Wojewoda pismami z dnia 10 stycznia 2012 r. wystąpił do Burmistrza Miasta, Prezydenta Miasta i Wójta Gminy z prośbą o wydanie stosownych zaświadczeń. Z akt administracyjnych wynika, że Wojewoda pismami z 10 stycznia 2012 r. zwrócił się do Wójta Gminy, Prezydenta Miasta oraz Bur mistrza o informacje na temat okresów i miejsc zamieszkania skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości orzeka między innymi w zakresie skarg na bezczynność organów administracji (art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270), oceniając postępowanie organów z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Właściwość sądu dotycz zatem również sytuacji niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych. W przypadku skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Dyspozycja art. 35 § 1 K.p.a. nakazuje organom administracji publicznej załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 2 i 3 K.p.a.). Materia związana z realizacją wniosku skarżącego uregulowana została w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 169, poz. 1418 ze zm.). W myśl art. 5 ust. 1 i ust. 3 tej ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje w drodze decyzji na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Powyższe oznacza, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy K.p.a. ze zmianami wynikającymi z przepisów przywołanej ustawy. Wskazać też należy, iż art. 6 ust. 6 ustawy nakazuje wojewodzie wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków wniosku, jeżeli nie spełnia on wymogów określonych w ust. 1-3 tego przepisu w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Po upływie sześciomiesięcznego terminu wyznaczonego w wezwaniu wystosowanym na podstawie art. 6 ustawy, organ obowiązany jest załatwić sprawę w terminach określonych w art. 35 k.p.a.. Jeżeli na skutek wezwania strona dokumentów nie składa, lub też złożone dokumenty nie spełniają określonych wymogów, to stanowi to podstawę do rozstrzygnięcia na podstawie dotychczas zgromadzonych dowodów, w terminach wynikających z art. 35 k.p.a. (por. wyrok WSA we Wrocławiu w sprawie II SAB/Wr 72/10 opublikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie www.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu bezczynność Wojewody w niniejszej sprawy jest oczywista. Przebieg postępowania nie pozostawia co do tego żadnych wątpliwości. Wojewoda otrzymał wniosek wraz z aktami sprawy w dniu 26 maja 2009 r., natomiast wezwanie o jego uzupełnienie organ wystosował we wrześniu 2009 r. - po ponad 3 miesiącach. Termin uzupełnienia wniosku mijał dla skarżącego w dniu 14 marca 2010 r., natomiast Wojewoda kolejne czynności zaczął podejmować w październiku 2010 r., czyli 6 miesięcy później. W tym miejscu wskazać należy, że organ powinien był wydać rozstrzygnięcie maksymalnie w ciągu 2 miesięcy od wyznaczonego terminu do uzupełnienia wniosku. Następnie Minister Skarbu wyznaczył Wojewodzie 4 miesięczny termin na załatwienie sprawy. Postanowienie w tym zakresie doręczono Wojewodzie w dniu 18 listopada 2010 r. Tymczasem 4 miesiące później Wojewoda wyznaczył sobie nowy termin do załatwienia przedmiotowej sprawy - 30 czerwca 2011 r. Przy czym w lutym 2011 r. organ ponownie wyznaczył skarżącemu sześciomiesięczny termin do uzupełnienia wniosku pod rygorem wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty. Do dnia rozpoznania sprawy przez Sąd nie została wydana decyzja w sprawie. Postępowanie Wojewody narusza wszelkie wskazane powyżej normy regulujące czas trwania postępowania administracyjnego. Przekraczanie terminów jest oczywiste i niedopuszczalne. Organ nie tylko przekracza terminy wyznaczone w K.p.a. Wojewoda nie zastosował się do terminu wyznaczonego przez Ministra, a nawet do terminów wyznaczonych przez siebie. Zwłoka w podejmowanych przez organ czynnościach nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach prawa, a postępowanie Wojewody sprawia wrażenie chęci uniknięcia wydania decyzji w sprawie. Takie zachowanie jest wykluczone w demokratycznym państwie prawa. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 149 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnił skargę na bezczynność i zobowiązał organ do wydania decyzji w sprawie w terminie dwóch miesięcy od otrzymania przez organ akt administracyjnych z odpisem prawomocnego wyroku. Z art. 149 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przez sadami administracyjnymi wynika, że sąd administracyjny uwzględniając skargę stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekle prowadzenie postępowania miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd uznał, że bezczynność Wojewody w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie rażącego naruszenia zostało zdefiniowane przez doktrynę i orzecznictwo w związku z treścią przepisu art. 156 par. 1 ust. 2 K.p.a.Rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być, zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego..., s. 69 i n.). Można zatem mówić o nim tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność (wyr. NSA z 17 kwietnia 1996 r., III SA 565/95, Biul. Skarb. 1997, nr 2, s. 26). Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce w szczególności wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub obowiązki lub też odmówiono ich (wyr. NSA z 26 maja 1989 r., IV SA 339/89, ONSA 1989, nr 1, poz. 50). Powyższa definicja dotyczy w zasadzie rażącego naruszenia prawa materialnego, jednakże dopuszczalne jest także rażące naruszenie przepisów postępowania. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu przepisu art. 149 ustawy – Prawo o postępowaniu przez sadami administracyjnymi dotyczyć może w szczególności zawartych w K.p.a. przepisów o terminach załatwienia sprawy administracyjnej. Za rażące naruszenie tych przepisów można zatem uznać ich oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie. Jednakże w przekonaniu Sądu celem ustalenia, czy naruszenie prawa jest w rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Uwzględniając zatem przedmiot wniosku oraz czynności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej wynikające z treści przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd stwierdził, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ bowiem w okresie od otrzymania wniosku skarżącego wraz z aktami sprawy w dniu 26 maja 2009 r. do daty orzekania przez Sąd w dniu 18 kwietnia 2012 r. nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, w oczywisty sposób uchybiając terminom wyznaczonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z akt administracyjnych nie wynika, aby w sprawie w sposób prawidłowy toczyło się postępowanie. Wskazywane przez organ okoliczności nie mogą natomiast usprawiedliwiać niezałatwienia sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł w wyroku na postawie art. 149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 1 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony przez skarżącego wpis sądowy.