II OZ 294/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2013 r., sygn. VII SA/Wa 554/12, odmawiające zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 554/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany postanowienia tegoż Sądu z dnia 24 maja 2012 r. odmawiającego P.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sąd I instancji wskazał, iż w piśmie z dnia 27 grudnia 2012 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Wniosek ten Sąd I instancji potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 24 maja 2012 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, iż z formularza oraz odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 lutego 2013 r. wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Skarżący utrzymuje się z wynajmu mieszkań i lokalu użytkowego, z tego tytułu uzyskuje kwotę 3200 zł. Małżonka skarżącego uzyskuje dochód w wysokości ok. 2000 zł miesięcznie. W piśmie skarżący wskazał, że stałe wydatki miesięczne opiewają na kwotę 2208 zł. Dodatkowo wyżywienie miesięczne to ok. min. 1000 zł. Skarżący podkreślił, że inne wydatki to lekarstwa, kieszonkowe dla dzieci, buty, ubrania, kurtki dla dzieci i inne wydatki, których kwoty skarżący nie podał. W odpowiedzi na wezwanie sądu skarżący nie odniósł się do wszystkich kwestii, o które został zapytany. Skarżący mianowicie nie wypowiedział się na temat tego, czy jest osobą bezrobotną i otrzymuje z tego tytułu zasiłek, ani też czy korzysta z pomocy rodziny, innych osób bądź świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący nie określił, czy podejmuje prace dorywcze, sezonowe z tytułu umów zlecenia lub o dzieło. Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, iż sytuacja skarżącego nie zmieniła się na tyle, aby kwalifikowała się do zmiany postanowienia Sądu z dnia 24 maja 2012 r. Sąd I instancji wyjaśnił, iż wprawdzie obecne łączne dochody skarżącego i jego żony to kwota ok. 5200 zł brutto, zatem mniejsza niż w porównaniu ze stanem określonym w postanowieniu z dnia 24 maja 2012 r., kiedy to sąd ustalił dochody małżonków na kwotę 6819 zł brutto, jednakże nie stanowi to zmiany uzasadniającej przyznanie na obecnym etapie postępowania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że przedstawiona sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu I instancji od momentu złożenia skargi, co miało miejsce w lutym 2012 r., a doręczeniem skarżącemu odpisu wyroku z uzasadnieniem, co nastąpiło w grudniu 2012 r. minął wystarczający okres, aby skarżący poczynił oszczędności na poczet wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, który sporządziłby skargę kasacyjną w przedmiotowej sprawie. Sąd stoi na stanowisku, że w tym okresie skarżący był w stanie zgromadzić środki w wysokości 3000 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P.K. wnosząc o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż ma trójkę dzieci w wieku szkolnym. Nadto wskazano, iż w maju skarżący wraz z synem będzie musiał jechać do Zakopanego na kontrolę implantu po operacji skoliozy. Skarżący dodał, że nie jest w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia adwokata, gdyż jest to koszt około 3 000 zł. Skarżący podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w innych sprawach zwalniał skarżącego z kosztów postępowania na podstawie tych samych kryteriów "np.: VII SA/Wa 1738/12, 2298". Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zastosował art. 165 p.p.s.a. i wniosek skarżącego z dnia 27 grudnia 2012 r. o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 24 maja 2012 r. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie zbadał właściwie sytuacji majątkowej wnioskodawcy w zakresie przesłanek ustawowych, wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a uzasadnienie postanowienia w tym zakresie jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż w początkowej części uzasadnienia Sąd I instancji ustala sytuację majątkową wnioskodawcy, a następnie mówi, iż wobec braków w udzielonej odpowiedzi nie można ustalić stanu majątkowego skarżącego, co świadczy o niekonsekwencji Sądu I instancji przy dokonywaniu oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Nadto Sąd I instancji pominął okoliczność, że postanowieniem z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1738/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przy tożsamych okolicznościach wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. W świetle powyższego za wadliwe należało uznać postępowanie prowadzone przez Sąd I instancji w sprawie z wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji dokonując ponownej oceny wniosku skarżącego z dnia 27 grudnia 2012 r. powinien wziąć pod uwagę, jakie koszty sądowe mogą obciążać skarżącego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego i następnie ocenić, czy ich poniesienie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego. Należy bowiem nadmienić, iż koszty wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego regulują właściwe przepisy rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości. Sąd nie może w jednej części uzasadnienia stawiać kategorycznych stwierdzeń odnośnie sytuacji majątkowej wnioskodawcy a dalej stwierdzić, iż wobec nieudzielania pełnej informacji nie można obiektywnie ocenić sytuacji majątkowej składającego wniosek. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji