II OZ 45/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 264/12 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. W dniu 4 lipca 2012 r. W. K. złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. We wniosku tym skarżący oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Ich miesięczny dochód wynosi 3.240,27 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę żony skarżącego. W skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość rolna o pow. 2,56 ha. Innego majątku ruchomego ani nieruchomości skarżący nie wykazał. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż w obecnej chwili nie stać go na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, gdyż w miesiącu czerwcu 2012 roku był on zmuszony zawiesić działalność gospodarczą. Obecnie ma do opłacenia zaległe składki na KRUS, US i ratę do banku. Poinformował także, że w dniu 21 sierpnia 2011 r. ustanowił z żoną rozdzielność majątkową. Postanowieniem z dnia 7 września 2012 r. referendarz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 7 grudnia 2012 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że W. K. w sprzeciwie podniósł, iż wraz z rodziną "żyje na kredyt", a wpłaty na konto firmowe dokonał tylko po to, by uniknąć konieczności spłaty debetu w wysokości 13.000 zł. Jednakże na wezwanie Sądu wyjaśnił, że nie korzysta z przyznanego mu debetu w kwocie 13.000 zł. W. K. podnosił również w sprzeciwie, że spłaca "wysokie raty kredytów", po czym wyjaśnił, że miesięczne raty kredytu hipotecznego wraz odsetkami wynoszą 301,66 zł. Powyższe okoliczności wskazują na poważne wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń skarżącego. Obroty na koncie firmowym w miesiącu czerwcu 2012 r. świadczą o łatwym dostępie do kwot sięgających kilku tysięcy złotych, mimo, iż - jak twierdzi skarżący - cała pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z pensji jego żony w kwocie 3 240,27 zł. Fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami, wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W tym kontekście również przesunięcia majątkowe pomiędzy majątkami osobistymi małżonków (w niniejszej sprawie przekazanie żonie domu w drodze darowizny) nie mają znaczenia przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo Sąd podkreślił, że skarżący oprócz kredytu hipotecznego nie wykazał żadnych innych obciążeń kredytowych oraz nie ma zaległości względem ZUS i KRUS, wbrew swoim poprzednim oświadczeniom. Zdaniem Sądu, na podstawie zebranych w sprawie materiałów, nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy, w szczególności biorąc pod uwagę, iż treść oświadczenia zawartego w sprzeciwie nie koresponduje z wyjaśnieniami złożonymi na wezwanie Sądu, a ma to istotne znaczenie zarówno dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy jak i wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Krakowie złożył W. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Zestawienie przychodów i wydatków skarżącego, dokonane na podstawie akt sprawy wskazuje, że nie można go zaliczyć do osób znajdujących się w trudnej sytuacji. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.