I SA/Lu 234/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie WSA Małgorzata Fita,, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Monika Bartmińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Z.U. S. Oddział w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 144 kpa oraz art. 17 § 1 i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm. dalej upea, ustawa egzekucyjna), po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2011r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty komorniczej w wysokości 13.484,39 zł – uchylił postanowienie organu I instancji i określił opłatę komorniczą w wysokości 13.059,38 zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż ZUS Oddział wystawił na Gminną Spółdzielnię w M. szereg tytułów wykonawczych (opisanych szczegółowo w treści uzasadnienia), którymi objęto zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Następnie na ich podstawie ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne. Z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS z egzekucją administracyjną prowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały przekazane do egzekucyjnej realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. W celu wyegzekwowania należności objętych tytułami egzekucyjnymi Naczelnik Urzędu Skarbowego podejmował stosowne czynności, m.in. dokonał zajęć wierzytelności pieniężnych. Pismem z dnia 31 sierpnia 2011r. ZUS poinformował organ egzekucyjny o dokonanych przez zobowiązanego wpłatach w wyniku udzielonej promesy na poczet dochodzonych należności, które pokryły je w całości, a jak poinformował ZUS zostały one zarachowane na poszczególne tytuły wykonawcze. Pismami z dnia 6 września 2011r. oraz 8 września 2011r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomił ZUS Oddział Inspektorat w L. o opłacie komorniczej w łącznej wysokości 13.484,39 zł należnej w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec ww. zobowiązanego, a następnie postanowieniem z dnia ... października 2011r. określił opłatę komorniczą w łącznej wysokości 13.484,39 zł. Na to postanowienie ZUS Oddział złożył zażalenie, w którym podnosił, iż wpłaty dokonane przez zobowiązaną Spółdzielnię na poczet dochodzonych należności były efektem działań podejmowanych przez wierzyciela tj. ZUS, bowiem skierował on w dniu 29 kwietnia 2011r. do Sądu Rejonowego wniosek o ogłoszenie upadłości Spółdzielni, obejmującej likwidację majątku upadłego. W wyniku tego Spółdzielnia wystąpiła sześciokrotnie z wnioskiem o promesę odstąpienia od zabezpieczenia hipotecznego nieruchomości objętej KW [...] i KW [...], a wszystkie wnioski zostały rozpatrzone pozytywnie, co skutkowało przekazaniem na rachunki centralne ZUS w okresie od 25 października 2010r. do 18 sierpnia 2011r. kwot ze sprzedaży nieruchomości w łącznej wysokości 574.713,89 zł. W wyniku zaś działań Naczelnika Urzędu Skarbowego w okresie do 18 sierpnia 2011r. ( tj. całkowitego uregulowania należności przez dłużnika) przekazano wierzycielowi kwotę łącznie 651,20zł tytułem kosztów upomnienia oraz 0,90 zł tytułem składki za lipiec 2009r. na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego. Za chybione zatem uznał wierzyciel twierdzenia Naczelnika Urzędu Skarbowego, iż to uciążliwość prowadzonego postępowania egzekucyjnego przyczyniła się do zapłaty całej należności przez zobowiązanego. Pomiędzy czynnościami wskazanymi przez Naczelnika w postanowieniu a dokonanymi przez Spółdzielnię wpłatami nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. W konsekwencji ZUS wnosił o uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując zażalenie w pierwszej kolejności wskazał, iż kwestie dotyczące opłaty komorniczej pobieranej w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym uregulowane zostały w art. 1a pkt 6 oraz art. 66 ustawy egzekucyjnej. Stosownie do art. 1a pkt 6 tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o opłacie komorniczej - rozumie się przez to opłatę wynoszącą 5 % kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Stosownie natomiast do art. 66 ust 3 tej ustawy, wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej. Z ww. przepisów organ wywiódł, iż przedmiotowa opłata należna jest organowi egzekucyjnemu pod warunkiem wystąpienia następujących przesłanek: - winny być dokonane uprzednie czynności na rzecz wierzyciela, - kwoty stanowiące podstawę do naliczenia opłaty winny być przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego, - przekazanie kwot winno nastąpić w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Organ zwrócił przy tym uwagę na treść art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organy działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Celem natomiast stosowanych w postępowaniu środków przymusu, a więc i podejmowanych w tym celu czynności, w myśl art. 1 ustawy egzekucyjnej jest doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego obowiązków, o których mowa w art. 2. Jeżeli zatem zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi to należy uznać, iż wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania środków, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit a ustawy egzekucyjnej. W dalszej kolejności organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż wyjątki od tej zasady wynikają z art. 66 § 4 ustawy egzekucyjnej, który stanowi, że nie pobiera się opłaty komorniczej od: 1) kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego; 2) należności ściągniętych przez organ egzekucyjny będący jednocześnie ich wierzycielem; 3) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez urząd skarbowy lub naczelnika urzędu skarbowego; 4) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący, chyba że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodowało obce państwo. Wskazując nadto na treść art. 66 § 5 powołanej ustawy organ odwoławczy podkreślił, iż wykładnia gramatyczna przytoczonych przepisów wskazuje, iż opłata komornicza ma charakter "wynagrodzenie" od wierzyciela na rzecz organu egzekucyjnego za przekazanie mu egzekwowanej należności przez organ egzekucyjny albo samego zobowiązanego w wyniku zastosowania jednego ze środków egzekucyjnych. Prawo do opłaty komorniczej uzależnione jest od podjęcia przez organ egzekucyjny skutecznych czynności egzekucyjnych, które w konsekwencji doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela. Organ wskazał w związku z tym na podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny czynności zmierzające do wyegzekwowania dochodzonych należności. Odnosząc się do podnoszonych w zażaleniu okoliczności wskazujących na podejmowane przez ZUS wobec dłużnika działania zmierzające do spłaty zaległości organ odwoławczy zauważył, iż w postępowaniu w przedmiocie określenia opłaty komorniczej nie ma możliwości czynienia ustaleń w zakresie motywacji, które skłoniły zobowiązanego do zapłaty dochodzonej należności. Wskazane przepisy pozwalają natomiast na przyjęcie, że w przypadku zastosowania środków egzekucyjnych wpłata dokonana na rzecz wierzyciela przez zobowiązanego jest wynikiem (choć nie zawsze skutkiem ) zastosowania tych środków. Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego wierzyciel negocjuje ze zobowiązanym warunki dokonania zapłaty należności poza postępowaniem egzekucyjnym, to dla uwolnienia się od obowiązku opłaty komorniczej od tej części należności może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 66 § 4 pkt 1 ustawy egzekucyjnej ( por. wyrok NSA z dnia 13 października 2010r. II FSK 1228/09). Z art. 66 § 4 nie wynika natomiast możliwość uznaniowego pobierania przedmiotowej opłaty. Organ odwoławczy w związku z tym wskazał, iż wierzyciel wielokrotnie występował z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych, lecz ostatni wniosek dotyczył okresu 5 - 21 kwietnia 2011r. Natomiast ustalona opłata komornicza odnosi się do wpłat dokonanych w późniejszym okresie. Skoro opłata komornicza należna jest za dokonanie czynności egzekucyjnych ( art. 66 § 3 ), a sposób ustalania jej wysokości uzależniony jest od wysokości kwot przekazanych wierzycielowi ( art. 1 a pkt 6 ) również przez zobowiązanego, a więc poza prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to uznać należy, że w rozumieniu ustawy każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowanych środków egzekucyjnych jest podstawą ustalenia opłaty komorniczej. W ocenie organu, wszystkie wskazywane przez wierzyciela działania wobec dłużnika miały wpływ na uregulowanie przez zobowiązanego egzekwowanych należności, nie zmienia to jednak faktu, że przed ich uregulowaniem, na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych Naczelnik Urzędu Skarbowego zastosował środki egzekucyjne, a ZUS podejmując działania pozaegzekucyjne nie wystąpił z wnioskiem o zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji organ odwoławczy przeanalizował czynności egzekucyjne podejmowane na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych wobec Gminnej Spółdzielni w M. i wskazał te, na podstawie których zastosowane zostały środki egzekucyjne. Od wpłat na poczet należności objętych tymi tytułami wykonawczymi ustalił opłatę komorniczą w kwocie 13.059,38 zł. zmieniając postanowienie organu egzekucyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ZUS Oddział zarzucał wydanie powyższego postanowienia z naruszeniem art. 66 oraz art. 1a pkt 6 ustawy egzekucyjnej i wnosił o jego uchylenie w całości. Przytaczając przebieg postępowania egzekucyjnego oraz podejmowane przez siebie działania zmierzające do zapłaty należności przez zobowiązaną Spółdzielnię wskazywał, że Gminna Spółdzielnia w M. uregulowała całość zadłużenia w bezpośrednim skutku działań ZUS – wierzyciela, celem wycofania złożonego do Sądu wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującego likwidację majątku Spółdzielni. Uregulowanie zadłużenia nastąpiło zatem wskutek uciążliwości podjętego przez ZUS postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości dłużnika, co wyklucza obciążenie wierzyciela opłatą komorniczą. Wykładnia przepisów art.. 66 § 3, § 4 , § 5 ustawy egzekucyjnej, w ocenie skarżącego prowadzi do wniosku, że opłata komornicza uzależniona jest od skuteczności podjętych czynności egzekucyjnych. Stanowi więc ona swoistego rodzaju typ wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego. Jego warunkiem jest jednak skuteczność podjętych czynności egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do ściągnięcia należności pieniężnej lub jej zapłacenia przez dłużnika w związku z podjęciem tychże czynności. Powołał się w tej kwestii na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie I SA/Lu 678/08. Podnosił, iż wpłaty dokonane przez dłużnika, które w całości pokryły należności objęte przedmiotowymi tytułami egzekucyjnymi nie nastąpiły w wyniku przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit a ustawy egzekucyjnej, a łączna kwota przekazana wierzycielowi wynosi 651,20 tytułem kosztów upomnienia oraz 0,90 zł składki za lipiec 2009r. na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, co potwierdza, że zastosowane środki egzekucyjne nie przyczyniły się do spłaty należności. Dla poparcia swoich twierdzeń skarżący wskazał również na treść art. 66 § 5 ustawy egzekucyjnej oraz wyrok NSA z dnia z dnia 22.03.2000 w sprawie SA/Sz 114/99. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżone postanowienie zgodne jest z prawem. Zgodnie z art. 1a pkt 6 upea, ilekroć w ustawie jest mowa opłacie komorniczej - rozumie się przez to opłatę wynoszącą 5 % kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Zgodnie zaś z art.66 § 1upea,wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wydatki, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny pokrywa z wyegzekwowanych kwot /§2/. Wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej / §3/. Nie pobiera się opłaty komorniczej od: 1) kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego; 2) należności ściągniętych przez organ egzekucyjny będący jednocześnie ich wierzycielem; 3) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez urząd skarbowy lub naczelnika urzędu skarbowego; 4) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący, chyba że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodowało obce państwo / §4/. Stosownie zaś do § 5 art. 66 upea, opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Zdaniem Sądu, zawarte w ww. art. 1a pkt 6 upea sformułowanie "w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych" nie odnosi się do wpłat dokonywanych przez zobowiązanego, a jedynie wskazuje, że każda wpłata na poczet należności, co do której stosowano środki egzekucyjne jest skutkiem zastosowania tych środków przez organ egzekucyjny. Treść art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 powołanej ustawy czytana łącznie wskazuje zaś, że opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu prowadzącemu egzekucję należności pieniężnych, niezależnie od opłat za czynności i stosowane środki egzekucyjne (art. 64 upea) i stanowi dodatkowe wynagrodzenie – premię za skuteczne dokonanie czynności egzekucyjnych. O tej skuteczności przesądzają wpłaty przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego. Skoro przepisy wiążą możliwość ustalenia należnej od wierzyciela opłaty komorniczej z faktem przekazania wierzycielowi dochodzonych egzekucyjnie należności, to przekazanie kwot wierzycielowi przez zobowiązanego nie następuje nigdy jako bezpośredni efekt zastosowania środków egzekucyjnych. W każdym bowiem przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnych, dysponentem wyegzekwowanej kwoty jest organ egzekucyjny i tylko on może przekazać ją wierzycielowi. Wynikiem zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku ich skuteczności będzie zawsze wpłata przekazana wierzycielowi przez organ egzekucyjny. Skoro opłata komornicza należna jest za dokonanie czynności egzekucyjnych (art. 66 § 3 upea), a sposób ustalenia jej wysokości uzależniony jest od wysokości kwot przekazanych wierzycielowi (art.1a pkt 6 upea) również przez zobowiązanego, a więc poza prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to uznać należy, że w rozumieniu ustawy każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowanych środków egzekucyjnych jest podstawą ustalenia opłaty komorniczej. Z tego właśnie powodu ustawodawca umożliwił wierzycielowi wyłączenie z podstawy obliczenia opłaty komorniczej kwot przekazanych przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym (z pominięciem organu egzekucyjnego). Zastrzeżenie zawarte w art. 66 § 3 upea wskazuje, że zgodnie z art. 66 § 4 pkt 1 upea, wierzyciel może wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym przekazaniem należności, co do których stosowano środki egzekucyjne. Trafnie przy tym wskazał organ odwoławczy, że w postępowaniu w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej, czyli w postępowaniu egzekucyjnym, nie ma możliwości czynienia ustaleń w zakresie motywacji, które skłoniły zobowiązanego do zapłaty dochodzonej w tym postępowaniu należności. Wskazane przepisy ustawy nie dopuszczają również, by rozstrzygający sprawę organ egzekucyjny ustalał, czy zobowiązany przekazał wierzycielowi objętą tytułem wykonawczym należność wskutek zastosowanych na podstawie tego tytułu środków egzekucyjnych częściowo skutecznych, czy może na skutek innych działań podejmowanych równocześnie przez wierzyciela. Wskazane przepisy pozwalają natomiast na przyjęcie, że w przypadku zastosowania środków egzekucyjnych, wpłata dokonana na rzecz wierzyciela przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego jest wynikiem zastosowania tych środków. Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego wierzyciel negocjuje ze zobowiązanym warunki dokonania zapłaty egzekucyjnie dochodzonej należności poza postępowaniem egzekucyjnym, to dla uwolnienia się z obowiązku zapłaty opłaty komorniczej od tej części należności, może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 66 § 4 pkt 1 upea. Prawidłowo zatem organ odwoławczy zastosował art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 6 upea uznając, że wierzyciel, który nie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego (zastrzeżenie zawarte w § 4 art. 66 upea), ma obowiązek uiścić opłatę komorniczą od wpłaconych przez zobowiązanego kwot należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę środków egzekucyjnych zastosowanych wobec zobowiązanego przed dokonaniem wpłaty. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2010r. II FSK 1228/09, który to pogląd Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela.). Zasadnie również organ odwoławczy wskazał, że art. 66 § 5 upea "nie odnosi się do wierzyciela" – nie kształtuje jego praw ani obowiązków. Dla wierzyciela przepis ten jest istotny tylko wówczas, gdy egzekucję na jego rzecz prowadzi kilka organów egzekucyjnych i każdy z nich ustala opłatę należną od dokonanych czynności egzekucyjnych. Pogląd NSA – Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w powołanym przez skarżącego wyroku z dnia 22 marca 2000 r. – sygn. SA/Sz 114/99 odnosi się do art. 66 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed datą 30 listopada 2001 r. (Dz.U. 1991 r., Nr 36, poz. 161 – Dz.U. 2001 r., Nr 125, poz. 1368). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami (Dz.U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. ----------------------- 9