III SA/Po 335/12

Dnia 15 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi H. T. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące styczeń, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, październik, listopad i grudzień 2006 roku. oddala skargę Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, działając na podstawie art. 216, art. 162 § 1 oraz 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) odmówił H. T. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą [...] H. T. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu nr [...] z dnia 19 lipca 2011 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pismem z dnia 16 września 2011 r. strona, działając przez pełnomocnika, złożyła do Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu, za pośrednictwem organu I instancji, wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu nr [...] z dnia 19 lipca 2011 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za wskazane miesiące 2006 roku. W złożonym wniosku podatnik podniósł, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło na skutek okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności. Wskazał, że z racji wykonywanej pracy przebywa poza miejscem zamieszkania, w związku z czym osobą, która miała odbierać korespondencję w jego imieniu była jego matka – M. T., która wraz z nim zamieszkuje. Podał przy tym, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy stan zdrowia matki pogorszył się na skutek problemów rodzinnych. W związku objawami nerwicy depresyjnej matka nie przekazywała więc podatnikowi awiz z poczty i nie poinformowała go o przychodzącej korespondencji. W rezultacie podatnik dowiedział się o wydaniu decyzji podatkowej dopiero w chwili skierowania do niego egzekucji w dniu 9 września 2011 r. Rozpoznając powyższy wniosek Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w sprawie bezsporne jest, iż Decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu została doręczona stronie w trybie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Z akt sprawy wynika, że decyzja wymiarowa wysłana została na adres podatnika za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i była dwukrotnie awizowana, w dniach 21 i 29 lipca 2011 r. Nieodebrane pismo zostało zwrócone organowi podatkowemu, który pozostawił je w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W efekcie okres 14 dni, o którym mowa w art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej upłynął z dniem 4 sierpnia 2011 r. i od tej daty należy liczyć termin do wniesienia odwołania. Następnie organ wskazał, że stosownie do art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi, iż podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przy czym, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ wskazał, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku wynika, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania spowodowane było przebywaniem podatnika poza miejscem zamieszkania, związanym z charakterem wykonywanej pracy oraz stanem zdrowia matki, która z powodu stwierdzonej w opinii psychologicznej nerwicy depresyjnej nie poinformowała adresata o awizowanej korespondencji. Odnosząc się do pierwszej z podanych przyczyn organ stwierdził, że przebywanie poza miejscem zamieszkania jest okolicznością, która w sposób naturalny utrudnia podatnikowi wywiązywanie się z czynności procesowych. Wskazanej przyczyny nieobecności nie można jednak z pewnością określić jako nagłej i nieoczekiwanej. Lakoniczne stwierdzenie, że skarżący z racji wykonywanej pracy przebywa poza miejscem zamieszkania nie wyjaśnia charakteru i nie definiuje ram czasowych nieobecności. Organ zauważył, że strona może wskazać adres właściwy do doręczania korespondencji, a pojęcie "adres" w postępowaniu podatkowym nie musi oznaczać miejsca stałego zameldowania lub pobytu, ale może to być miejsce wykonywania pracy zawodowej, jak też adres tylko do doręczeń (Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2011 - Piotr Pietrasz, komentarz do art. 146 ustawy - Ordynacja podatkowa). Ponadto, strona świadoma, że charakter wykonywanej pracy może utrudnić wywiązywanie się z czynności procesowych, mogła skorzystać z ustawowych uprawnień pozwalających uniknąć lub ograniczyć negatywne konsekwencje nieobecności w miejscu zamieszkania. Zgodnie z art. 136 Ordynacji podatkowej strona była uprawniona do ustanowienia pełnomocnika. W ten sposób podatnik miał możliwość zabezpieczenia własnych interesów w zakresie terminowego realizowania czynności procesowych. Również okoliczność stanu zdrowia matki nie może, zdaniem organu, stanowić czynnika przesądzającego o braku winy w zaistniałym uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Twierdzenie, że M. T. była osobą, która miała odbierać korespondencję w imieniu syna, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Materiał dowodowy nie zawiera żadnego dokumentu potwierdzającego przedstawioną tezę, natomiast z druków potwierdzenia odbioru wynika, że poprzedzające wydanie decyzji pisma procesowe (postanowienie z dnia 15 czerwca 2011 r. oraz zawiadomienie z dnia 20 czerwca 2011 r.) zostały odebrane przez ojca podatnika – M. T. O braku wiarygodności powyższej tezy świadczy również sposób doręczenia korespondencji przewidziany art. 149 Ordynacji podatkowej. M. T. spełnia kryteria osoby uprawnionej do odbioru korespondencji, w związku z czym w sytuacji przebywania pod wskazanym w korespondencji adresem, mogłaby odebrać pismo skierowane do syna. Tymczasem decyzja została zwrócona nadawcy z adnotacją "nie zastano". Wskazane w opinii psychologicznej dolegliwości w postaci obniżonej sprawności intelektualnej, zaburzeń pamięci i koncentracji nie powinny stanowić przeszkody w odebraniu pisma i podpisaniu potwierdzenia. W związku z powyższym organ uznał, że H. T. nie dochował należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw i nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, wobec czego organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze na powyższe postanowienie H. T., reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata, wniósł o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 162 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący dochował wszelkich starań, aby zapewnić sobie możliwość zapoznania się z kierowanymi do niego pismami urzędowymi, a mianowicie w związku z pracą wykonywaną poza miejscem zamieszkania, upoważnił matkę do odbioru korespondencji. Skarżący nie wiedział o pogłębiającej się chorobie matki, która spowodowała, że matka zapominała o przekazywaniu mu listów lub awiz z poczty. Za te okoliczności nie ponosi zatem winy skarżący, który miał pełne zaufanie do matki, jednak nie miał wpływu na jej pogłębiającą się chorobę. Ponadto skarżący podniósł, że nie można mu czynić zarzutu, iż nie ustanowił wcześniej w sprawie pełnomocnika, ponieważ przepisy prawa poza wyjątkami, które nie zachodzą w niniejszej sprawie, nie obligują strony do korzystania z profesjonalnego pełnomocnika. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym stosownie do § 2 art. 162 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższej regulacji wynikają następujące przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie: 1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla których określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania, stwierdzając, że skarżący nie spełnił przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminu. Należy podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności wymagany od strony należycie dbającej o swoje interesy przy prowadzeniu spraw. W konsekwencji o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, zaś dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Chodzi przy tym o sytuacje wyjątkowe, nagłe i nieprzewidziane, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie pomimo podjęcia starannych działań. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08). W tym kontekście Sąd w niniejszym składzie nie wyklucza możliwości uwzględnienia przebywania przez stronę poza miejscem zamieszkania jako okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu, przy czym zależy to od szczegółowych okoliczności konkretnego przypadku, biorąc pod uwagę, iż decydujące jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Przy czym uprawdopodobnienie okoliczności mających świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie skarżący jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskazał przebywanie – z racji wykonywanej pracy – poza miejscem stałego zamieszkania, które uniemożliwiło mu odbiór decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. Należy podkreślić, że w sytuacji, gdy skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu przed Dyrektorem Urzędu Kontroli Skarbowej, winien - działając we własnym interesie - dołożyć należytej staranności, ażeby wszelka ewentualna korespondencja kierowana do niego w czasie nieobecności pod adresem stałego zamieszkania, była mu skutecznie doręczana. Jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Celnej, owa staranność strony winna być w niniejszym przypadku tym bardziej zachowana, zważywszy, że uprzednio stronie zostało skutecznie doręczone postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 20 czerwca 2011 r. wyznaczające 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, co oznacza, że podatnik winien mieć świadomość, iż w nieodległym czasie zostanie skierowana do niego decyzja podatkowa. W takich okolicznościach należyta staranność strony niewątpliwie polegałaby w szczególności na poinformowaniu organu o wyjeździe i wskazaniu innego adresu do korespondencji bądź ustanowieniu pełnomocnika czy pełnomocnika do doręczeń. Wbrew twierdzeniom skargi nie chodziło tu wyłącznie o zawodowego pełnomocnika. Pełnomocnikiem strony w postępowaniu podatkowym (w tym pełnomocnikiem do doręczeń) zgodnie z art. 137 Ordynacji podatkowej może być bowiem każda osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Jakkolwiek ustanowienie pełnomocnika istotnie nie było obowiązkiem strony, to jednak – jak wykazano powyżej, niewątpliwie było jednym z możliwych działań, których podjęcie leżało w interesie strony, która osobiście nie mogła odbierać kierowanej do niej pod adresem stałego zamieszkania korespondencji. W niniejszej sprawie skarżący podnosił nadto, że do odbioru korespondencji pod adresem swojego stałego zamieszkania upoważnił swoją matkę jako osobę zaufaną, przy czym skarżący nie wiedział o pogłębiającej się chorobie matki, z powodu której nie przekazała ona skarżącemu informacji o kierowanych do niego listach oraz awizach. Słusznie jednak organ odwoławczy wykazał, że powyższe twierdzenie skarżącego jest niewiarygodne i jednocześnie nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminu. Przede wszystkim skarżący nie ustanowił matki pełnomocnikiem do doręczeń. Matka skarżącego mogła natomiast i to bez dodatkowego upoważnienia odbierać korespondencję kierowaną do skarżącego jako domownik zgodnie z art. 149 Ordynacji podatkowej. Jednakże w niniejszej sprawie, jak trafnie wykazał organ odwoławczy, korespondencja kierowana do skarżącego była odbierana bądź przez ojca skarżącego bądź też nie była podejmowana pomimo dwukrotnego awizowania. Nie znajduje więc potwierdzenia w materiale sprawy i tym samym nie uprawdopodabnia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu jego twierdzenie, iż to matka nie przekazywała mu informacji o kierowanych do niego przesyłkach. Co więcej, w tych okolicznościach nie ulega wątpliwości, że również ojciec skarżącego jako domownik mógł odbierać korespondencję kierowaną do skarżącego czy też poinformować go awizowaniu przesyłki, co skarżący pomija milczeniem. W tej sytuacji określone przez skarżącego działania, które podjął w celu zapewnienia sobie skutecznego odbioru korespondencji, tj. nieformalne upoważnienie chorej matki do jej odbioru, niezależnie od tego że budzą one poważne wątpliwości co do ich wiarygodności, należy uznać w okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające do przyjęcia, że skarżący dochował staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy, zwłaszcza gdy tak jak w niniejszej sprawie dotyczy to profesjonalisty (osoby prowadzącej działalność gospodarczą). W konsekwencji organ prawidłowo zastosował art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, odmawiając skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania z uwagi na niespełnienie przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminowi. W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, wobec czego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).