II FZ 765/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Bydgoszczy z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. I SA/Bd 460/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. R. P., dalej jako skarżący lub strona, wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 marca 2012r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Poinformował, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dwoma małoletnimi córkami. Jako dochód gospodarstwa domowego wskazał 700 zł miesięcznie z tytułu wynajmu pawilonu. Ponadto poinformował o tym, że: - uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalność gospodarczej, który w 2011 r. wyniósł 448.305,21 zł; - posiada samochód osobowy marki VW POLO, rok produkcji 2005 o wartości 15.000 zł; - posiada akcje P. o wartości 35.647 zł oraz udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł. W sprzeciwie z dnia 13 czerwca 2012r. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 czerwca 2012r skarżący wskazał, że referendarz sądowy dokonał ustaleń "w sposób całkowicie abstrahujący od rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego". Jego zdaniem, samo posiadanie przez wnioskodawcę papierów wartościowych nie przesądza o jego zdolności do regulowania zobowiązań, ponieważ skarżący ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny, zobowiązany jest również regulować wymagalne zobowiązania publicznoprawne Zdaniem skarżącego, nie można mu zarzucać, iż przyjął inny priorytet w realizowaniu swoich wymagalnych zobowiązań niż na pokrycie kosztów sądowych. Jego zdaniem taka sytuacja będzie możliwa tylko wtedy, gdy stan dochodów i zobowiązań skarżącego pozwoli na gromadzenie odpowiednich środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, zakwestionowanym w zażaleniu postanowieniu wskazał, że prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Wykazanie okoliczności mogących stanowić uzasadnienie dla przyznania prawa pomocy powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Użyte w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd zwrócił uwagę na wysokość dochodów skarżącego, który w 2011 r. osiągnął dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 448.305,21 zł oraz jego małżonki, która uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynajmu pawilonu w kwocie 700 zł. Nadto skarżący posiada samochód osobowy o wartości 15.000 zł oraz akcje o wartości 35.647 zł i udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł. Sąd zaakcentował, że skarżący zobowiązany jest regulować wymagalne zobowiązania publicznoprawne oraz, że bez wątpienia ponosi koszty utrzymania siebie i rodziny (mimo, iż we wniosku nie wskazano wysokości tych wydatków). Sama konieczność wygospodarowania z bieżących wydatków środków na pokrycie kosztów wszczętego postępowania nie przesądza – zdaniem Sądu - o przejęciu przez Skarb Państwa obowiązku ich ponoszenia. Skarżący, w zażaleniu z 9 lipca 2012 r. zarzucił naruszenie art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej jako p.p.s.a.) wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Zdaniem skarżącego, posiadanie przez niego papierów wartościowych nie przesadza o zdolności regulowania zobowiązań. Wskazał, że ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że nieracjonalnym byłoby tworzenie specjalnej rezerwy na poczet kosztów sądowych w sytuacji, kiedy istnieje konieczność "bieżącego wypełniania wymagalnych świadczeń". Fakt korzystania przez stronę z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie uzasadnia odmowy przyznania prawa pomocy skoro kwestia rozliczeń z tego tytułu jest sprawą wewnętrzną między stroną i pełnomocnikiem. Zwrócił uwagę na fakt, ze także podmioty znajdujące się w ciężkiej sytuacji finansowej powinny mieć prawo do korzystania z pomocy prawnej bez narażania się na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego, z uwagi na brak dostatecznych środków finansowych, wypełnia on przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie +nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu odwoławczego, warunkiem przyznania prawa pomocy stronie jest wykazanie jej sytuacji majątkowej. Przy czym wykazanie, iż sytuacja majątkowa strony jest właśnie tak trudna, że uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy spoczywa na niej samej, zaś Sąd nie ma podstaw do podejmowania z urzędu czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistych możliwości finansowych i stanu majątkowego wnioskodawcy (postanowienie NSA z 17 lutego 2010 r. I OZ 87/12). Skarżący nie uprawdopodobnił ani niemożliwości przeznaczenia części uzyskiwanego przychodu w wysokości ponad czterysta tysięcy złotych na poczet należności sądowych, ani braku możliwości gospodarowania posiadanymi papierami wartościowymi o wartości 35.647 zł czy prawami udziałowymi o wartości ok. 70 tys zł. W ocenie Sądu II instancji, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – a zatem świadomy konsekwencji prawnych podejmowanych czynności - nie uprawdopodobnił w zażaleniu z 9 lipca 2012 r., ani tym bardziej nie wykazał, żadnych nowych okoliczności sprawy, które mogłyby uzasadniać zmianę oceny wyrażonej w postanowieniu Sądu pierwszej instancji. Argumenty podnoszone w zażaleniu, jak ponoszenie znacznych wydatków na utrzymanie (co pozostało zresztą niewskazane, obowiązek regulowania zobowiązań publicznoprawnych czy priorytet w zaspakajaniu roszczeń i zobowiązań, były już analizowane przez Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z 21 czerwca 2012 r. I SA/Bd 460/12), natomiast skarżący nie wykazał wad prawnych w ocenie podjętej przez ten Sąd. Dlatego też okoliczności te nie wypełniają przesłanki "zmiany okoliczności sprawy" z art. 165 p.p.s.a., a tym bardziej – przesłanki zmiany rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli okoliczności sprawy pozostały niezmienione, a strona nie zakwestionowała skutecznie prawidłowości podjętej oceny, ograniczając się do przedstawienia własnej opinii zdolności ponoszenia ciężarów, to tym bardziej nie zmieniona powinna pozostać ocena tych okoliczności. Z uwagi na powyższe, fakt korzystania z profesjonalnej pomocy prawnej pozostaje bez znaczenia dla wyniku sprawy. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i § 2, art. 193 oraz art. 165 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji