I OSK 2327/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędzia WSA del. Iwona Kosińska Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 565/12 w sprawie ze skargi A.P. i Z.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z 6 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 565/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. P. i Z. P., uchylił zaskarżoną przez nich decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2011 r. nr [...] i stwierdził nieważność utrzymanej nią w mocy decyzji tegoż organu z [...] lipca 2011 r. nr [...]. Decyzjami tymi Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Rybnik z [...] marca 1977 r. nr [...] orzekającej o przejęciu, na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, gospodarstwa rolnego o pow. 0,7555 ha, stanowiącego własność L. P.. Rozpoznając skargę A. i Z. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie był organem właściwym, jako organ I-ej instancji, o którym mowa w art. 157 § 1 k.p.a. do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta Rybnik. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utarł się pogląd, że choć przeprowadzono w 1998 r. reformę administracyjną kraju to w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668) nie wskazano organu właściwego w sprawach dot. m.in. przejęcia nieruchomości na podstawie ww. ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne, a ponieważ sprawy te, od 1992 r., przeszły do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, później Agencji Nieruchomości Rolnych, to organem właściwym jest minister właściwy do spraw rolnictwa. Jednakże z dniem 1 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), a zgodnie z jej art. 3 ust. 1 pkt 5 wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji, zaś pkt 7 ust. 1 art. 3 wskazuje wojewodę, jako organ wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. Wobec takiej zmiany stanu prawnego właściwość organów do weryfikacji decyzji należy ustalać przez pryzmat tego, czy ostateczna decyzja została wydana przez organ "szczebla podstawowego" czy "wojewódzkiego", wyjaśnił Sąd stwierdzając, że w sprawie decyzję, badaną w postępowaniu nadzorczym, wydał Prezydent Miasta Rybnik, zatem organem wyższego stopnia jest wojewoda. Wojewódzki Sąd powołał też orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydane po 1 kwietnia 2009 r., z których taki pogląd wynika. Reprezentowany przez radcę prawnego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, wnosząc, na podstawie art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "P.p.s.a.", o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206) w związku z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291) i z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700) oraz w związku z art. 157 § 1 i art. 17 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) polegającą na przyjęciu, że organem właściwym do orzekania w pierwszej instancji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Rybnika z [...] marca 1977 r. (znak: [...]) jest wojewoda; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ P.p.s.a. polegające na uchyleniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2012 r. (znak: [...]) oraz błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. polegające na stwierdzeniu nieważności poprzedzającej ją decyzji Ministra z [...] lipca 2011 r. (znak: [...]). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazując, że skutkiem zmian w reformie administracyjnej z 1998 r. wypracowany został pogląd w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest organem wyższego stopnia jeśli idzie o sprawy, których właściwość przedmiotową należało przypisać Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa – potem Agencji Nieruchomości Rolnych, wobec nie wskazania organu właściwego w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668). Jednakże Wojewódzki Sąd zasadnie wskazuje na zmianę stanu prawnego, która nastąpiła z dniem 1 kwietnia 2009 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206) dalej "ustawa", na której zresztą tle wypracowane zostało orzecznictwo Naczelnego Sąd Administracyjnego co do zasad określania właściwości organów, na co wskazał Wojewódzki Sąd w zaskarżonym wyroku. Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji. Nie ma wątpliwości ani też sporu co do tego, że sprawy, o których mowa w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), a jej przepisy stanowiły podstawę decyzji mającej być przedmiotem badania w postępowaniu nadzorczym, są sprawami z zakresu administracji rządowej. Sprawy te nie zostały przypisane określonym organom administracji rządowej. Z mocy zatem ww. art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy należą do właściwości wojewody. W takiej sytuacji konieczne jest poszukiwanie organu, który byłby właściwy, w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a., do przeprowadzenia postępowania nadzorczego od decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa za rentę, tj. wyższego stopnia w stosunku do tego, który wydał decyzję ostateczną. Wojewódzki Sąd podkreślił, że zasadnicze znaczenie ma to, organ jakiego stopnia wydał w sprawie decyzję ostateczną, określając to sformułowaniem czy to organ I-ej czy II-ej instancji. Zgodzić z Sądem należy się w tym względzie. W niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczył decyzji Prezydenta Miasta Rybnik z [...] marca 1977 r., która stała się decyzją ostateczną, wobec nie wniesienia od niej odwołania. Organ ten był organem pierwszej instancji w sprawie, z racji usytuowania w strukturze organów administracji, ale też i co wyraźnie z decyzji tej wynikało. Zawierało ono bowiem pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Wojewody Katowickiego. W dzisiejszym zatem stanie prawnym to również Wojewoda jest organem wyższego stopnia, do właściwości którego należy zbadanie decyzji Prezydenta Miasta Rybnik z [...] marca 1977 r. Jako taki organ wskazuje go art. 3 ust. 1 pkt 5 i 7 w zw. z art. 157 § 1 k.p.a. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd uznał, że wydanie w postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji Prezydenta Miasta Rybnik z [...] marca 1977 r. przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji w I-ej instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów o właściwości. Decyzja ta, datowana [...] lipca 2011 r., dotknięta była wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. i słusznie przez Wojewódzki Sąd uznana za nieważną, z dalszą tego konsekwencją, co do decyzji drugoinstancyjnej Ministra, będącej przedmiotem zaskarżenia do tego Sądu. Wobec powyższego skargę kasacyjną, jako nieposiadającą usprawiedliwionych podstaw, należało oddalić, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).