II SA/Rz 387/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]. II SA/Rz 387/12 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi B.O. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO" lub "Kolegium") w [..] z dnia 14 lutego 2012 r. nr [..] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [..] z dnia 28 grudnia 2011 r. nr [..] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że w skutek rozpoznania wniosku B.O. decyzją z dnia 28 grudnia 2011 r. Burmistrz Gminy i Miasta [..] działając przez upoważnionego Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem R. O. legitymującym się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 3 pkt 9, 10, 11 i 21, art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 5 pkt 1 i pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 991 z późn.zm.; dalej "u.ś.r."), rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z 11.08.2009 r. w sprawie wysokości dochodów rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn.zm.; dalej "k.p.a."). Organ I instancji ustalił, że R. O. jest osobą chorą, całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji, a B.O. osobą bezrobotną. Jednak R.O. pozostaje w związku małżeńskim, a ponadto na B.O. nie ciąży względem męża obowiązek alimentacyjny. Po rozpoznaniu odwołania B.O. powołaną na wstępie decyzją z dnia 14 lutego 2012 r. SKO w [..], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Przytaczając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium przedstawiło krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyjaśniło treść obowiązku alimentacyjnego w oparciu o przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podkreśliło, że z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami, którzy zgodnie z art. 23 tej ustawy są m.in. zobowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek alimentacyjny małżonków wyprzedza taki obowiązek innych osób. Jednak świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z decyzją Kolegium nie zgodziła się B.O. wnosząc skargą sądowoadministracyjną, w której domaga się jej uchylenia oraz przyznania żądanego świadczenia. Uważa, że pozostawanie w związku małżeńskim nie może stanowić podstawy niekorzystnej na niej decyzji. Takie literalne rozumienie powołanych przez organy przepisów narusza szereg przepisów Konstytucji RP. Uzyskanie świadczenia byłoby możliwe po rozwiązaniu małżeństwa, zatem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) narusza art. 18 i art. 71 Konstytucji, które chronią małżeństwo i rodzinę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] wniosło o jej oddalenie wyjaśniając, że ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 122) znowelizowano przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i pomimo tego B.O. nie spełniła przesłanek ustawowych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Skarga B.O. zasługuje na uwzględnienie i to z powodów w niej wskazanych. Skarżąca precyzuje zarzuty skargi wskazując naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. czyli przepisów prawa materialnego oraz naruszenie konstytucyjnej zasady równości, ochrony rodziny i małżeństwa. Stanowisko skarżącej jednoznacznie wskazuje na naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. polegające na błędnej wykładni tego przepisu w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Sąd podziela ten zarzut i przyjmuje, że sposób rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. przyjęty przez organy obu instancji pozostaje w sprzeczności z treścią tych przepisów. Zdaniem Sądu nie można przyjąć wykładni tych uregulowań zaproponowanej przez organy, bo prowadziłaby ona do nieracjonalnych skutków. Takich, że świadczenie pielęgnacyjne można by przyznać tylko takiemu małżonkowi sprawującemu opiekę nad osobą wymagającą opieki (współmałżonkiem), który ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Ten sposób wykładni pozostawałby w oczywistej sprzeczności z treścią art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., z której wynika, że świadczenie rodzinne jest przyznawane osobie rezygnującej lub niepodejmującej zatrudnienia ze względu na konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z oczywistych powodów taką opiekę może sprawować tylko osoba, która nie jest niepełnosprawna. Zdaniem Sądu wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. nie może być oderwana od treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc kryteriów przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 2 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują pracy zarobkowej lub zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W sprawie ze skargi B.O. wynika, że te warunki skarżąca spełnia. Będąc żoną jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny z art. 27 k.r.o., a obowiązek ten wyprzedza obowiązek innych osób. Mąż jest osobą mającą ustalony stopień niepełnosprawności. Zatem organy były zobowiązane uwzględnić te okoliczności przy wydawaniu decyzji. Art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. stwierdza, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem świadczenia pielęgnacyjnego nie można przyznać, jeżeli małżonek nie jest w stanie zrezygnować z zatrudnienia lub pracy zarobkowej, bo ze względu na legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprawować faktycznie opieki nad współmałżonkiem niepełnosprawnym. Tylko taki sposób wykładni tych przepisów jest racjonalny. Reasumując należy stwierdzić, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139, z 2006 r., poz. 992 ze zm.) przysługuje małżonkowi osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli nie podejmie lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad współmałżonkiem i nie jest osobą wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 2 a tej ustawy, a więc nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą zobowiązane do orzekania zgodnie z przedstawionym przez Sąd sposobem wykładni art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r.