II OZ 1079/12

II OZ 1079 / 12 POSTANOWIENIE Dnia 6 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 października 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 419/12 w zakresie cofnięcia skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C. S. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie. Sygn. akt II OZ 1079 / 12 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi cofnął skarżącemu C. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w całkowitym zakresie. Pismem z dnia 27 czerwca 2012 r. uczestnik postępowania R. Z. wskazał, iż sytuacja materialna skarżącego nie jest zła, gdyż wspólnie z dziećmi prowadzi działalność gospodarczą w postaci kawiarni i organizacji imprez okolicznościowych, a także sklep spożywczy i wynajmuje pomieszczenia na prowadzenie działalności gospodarczej. Zarządzeniem Sędziego z dnia 2 lipca 2012 r. skarżący został wezwany do wyjaśnienia, czy prowadzi sklep spożywczy i czy wynajmuje jakieś pomieszczenia na działalność gospodarczą i jakie z tego tytułu osiąga dochody. Nadto, skarżący został zobowiązany do wskazania, kto jest dzierżawcą pomieszczenia kawiarni w pawilonie sportowym w P. przy ul. [...] i złożenia kserokopii stosownej umowy. Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni pod rygorem cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 9 lipca 2012 r. skarżący oświadczył, iż nie prowadzi sklepu spożywczego i nie wynajmuje pomieszczeń. Zarządzeniem Sędziego z dnia 11 lipca 2012 r. został on ponownie wezwany do wykonania zarządzenia z dnia 2 lipca 2012 r. i poinformowany, iż mocą tegoż zarządzenia został także zobowiązany do wskazania, kto jest dzierżawcą pomieszczenia kawiarni w pawilonie sportowym i złożenia kserokopii stosownej umowy, jeżeli jest w jej posiadaniu. Termin do wykonania zarządzenia ponownie zakreślono na 7 dni pod rygorem cofnięcia prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 20 lipca 2012 r. oświadczył, iż nie jest dzierżawcą kawiarni. Z uwagi na to, iż odpowiedź skarżącego ponownie była niepełna i uwzględniając to, iż Okręgowa Rada Adwokacka w dniu 29 czerwca 2012 r. wyznaczyła skarżącemu pełnomocnika z urzędu, zarządzeniem sędziego z dnia 7 sierpnia 2012 r. wezwanie do wykonania zarządzenia z dnia 2 lipca 2012 r. skierowano do adw. K. F. w zakresie wskazania, kto jest dzierżawcą pomieszczenia kawiarni w pawilonie sportowym i złożenia kserokopii stosownej umowy, jeżeli jest w jej posiadaniu. Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni pod rygorem cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, w treści pisma z dnia 20 sierpnia 2012 r. oświadczył, iż dzierżawcą jest jego żona B. S. Do pisma dołączono kserokopię umowy najmu lokalu użytkowego i kserokopię jednej karty z ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za część miesiąca lipca 2012 r. Zarządzeniem Sędziego z dnia 21 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245), wezwano pełnomocnika strony skarżącej do wskazania, czy małżonkowie B. i C. S. pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej; złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez każdego małżonków rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; złożenia kopii rocznego zeznania podatkowego w podatku od osób fizycznych obojga małżonków za rok 2010 i 2011 oraz złożenia kopii deklaracji VAT za ostatnie 3 miesiące (tj. maj, czerwiec i lipiec 2012 r.). Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni pod rygorem cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. Pismem z dnia 5 września 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia o kolejne 14 dni z uwagi na zły stan zdrowia skarżącego i łączący się z tym pobyt w szpitalu, a co za tym idzie także trudności w zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji. Wniosek powyższy, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 września 2012 r. został uwzględniony. Ponieważ informację o przedłużeniu terminu pełnomocnik odebrała w dniu 12 września 2012 r., termin upływał w dniu 26 września 2012 r. Mimo upływu tego terminu zarządzenie nie zostało wykonane. Cofając skarżącemu przyznane prawo pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na materialnoprawne przesłanki takiego rozstrzygnięcia z art. 249 P.p.s.a. Sąd podkreślił, iż w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżący wykonał wydane zarządzenia tylko w zakresie częściowym. Ostatecznie w piśmie z dnia 20 sierpnia 2012 r. skarżący oświadczył, że dzierżawcą pomieszczeń użytkowych przeznaczonych na bufet w pawilonie sportowym jest jego żona, która prowadzi działalność gospodarczą w postaci kawiarni, małej gastronomi. Tymczasem w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej skarżący wskazał, iż zarówno on, jak i jego żona utrzymują się ze świadczeń emerytalnych. Sąd pierwszej instancji uznał, iż zaistniały w sprawie przesłanki do cofnięcia prawa pomocy, bowiem skarżący nie przedstawili żądanych dokumentów, a w świetle konstrukcji instytucji prawa pomocy, udokumentowanie sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie spoczywa na Sądzie, ale na podmiocie z takim wnioskiem występującym. W tej sytuacji w oparciu o treść przepisu art. 249 w związku z art. 263 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak na wstępie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł C. S., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w części ani w całości. Zdaniem skarżącego w sprawie nie zaistniały przesłanki do cofnięcia przyznanego mu prawa pomocy, bowiem w wyniku postępowania wyjaśniającego Sąd zebrał wyczerpujące i pełne informacje na temat faktycznej sytuacji materialnej C. S. oraz B. S. Nadto zarówno jego aktualna sytuacja materialna, jak i rzutująca na nią w stopniu znacznym sytuacja zdrowotna, uniemożliwia pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów zawiązanych z zastępstwem adwokackim. Wraz z żoną są osobami bardzo schorowanymi, a ich miesięczne wydatki związane z leczeniem są wysokie. Skarżący nie wprowadził Sądu w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych. W formularzu PPF nie wskazał dochodu uzyskanego przez żonę z tytułu prowadzenia kawiarni, ale wyłącznie z tego względu, iż wysokość ww. dochodu osiągniętego od stycznia 2012 r. jest znikoma i w sposób niezawiniony została pominięta przez C. S. Poza tym skarżący podał pełne informacje w zakresie żądanym przez Sąd. Brak wykonania natomiast ostatniego zarządzenia wynika natomiast z ciężkiego stanu zdrowia (skarżący przebywał w tym czasie w szpitalu). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem wprowadzenia instytucji prawa pomocy było zapewnienie stronom postępowania znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 297/08- orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością przyznania prawa pomocy muszą przemawiać wyjątkowe okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenia strony, które stanowiły podstawę przyznania jej prawa pomocy mogą być weryfikowane przez Sąd w toku prowadzonego postępowania. Jeśli bowiem okaże się, że sytuacja faktyczna która stanowiła podstawę przyznania stronie prawa pomocy uległa zmianie lub została ona przez stronę przedstawiona w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym, Sąd jest upoważniony do cofnięcia przyznanego zwolnienia, gdyż zgodnie z art. 249 P.p.s.a. "Przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć". Jak wskazuje się w orzecznictwie oraz doktrynie, Sąd każdorazowo powinien cofnąć przyznanie prawa pomocy, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 104/10 oraz z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 556/11; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka- Medek. Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Warszawa 2007, str. 271). W okolicznościach niniejszej sprawy, skarżący w formularzu PPF nadesłanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zataił fakt, iż jego żona prowadzi działalność gospodarczą. Jako źródła dochodów skarżącego i jego małżonki wskazano jedynie na otrzymywane emerytury. Za fakt bez znaczenia należało uznać przedstawione w rozpoznawanym zażaleniu twierdzenia skarżącego, iż wysokość dochodu osiągniętego od stycznia 2012 r. jest znikoma, bowiem obowiązkiem skarżącego było przedstawienie wszystkich uzyskiwanych dochodów i pełne wyjaśnienie sytuacji majątkowej. Ponadto pomimo wielokrotnie kierowanych do skarżącego i jego pełnomocnika wezwań do złożenia dokumentów źródłowych, zostały one wykonane jedynie częściowo. Pozwalało to Sądowi pierwszej instancji na poddanie w wątpliwość prawdziwość złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia. Również zły stan zdrowia skarżącego nie wskazywał na wadliwość cofnięcia stronie prawa pomocy, bowiem Sąd, działając na wniosek pełnomocnika, wydłużył termin do przedłożenia żądanych dokumentów. Pomimo tego żaden z dokumentów nie został złożony do Sądu. Skarżący również miał świadomość konsekwencji nie wykonywania zarządzeń, skoro w każdym z wezwań został on pouczony o rygorze cofnięcia przyznanego prawa pomocy. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 w związku z art. 263 P.p.s.a. oddalił zażalenie. Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania wyjaśnić trzeba, iż wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisanych art. 258- 261 P.p.s.a.